رازهای سرپوشیده روزگاران کهن را تنها داناین راست‌گفتار و یک‌دل بازگفته‌اند، و از جمله آن شگفتی‌ها، داستان «تخت طاقدیس» است؛ تختی بس شگرف که خسرو پرویز آن را در میان میدانگاه پادشاهی خویش برافراشت. بنیاد و گنجینه نخستین این تخت به روزگار ضحاک ناپاک بازمی‌گشت. چون فریدونِ فرخنده بر ضحاک پیروز شد و نام مردی و دادگری را به گیتی بازگرداند، در کوه دماوند استادکار دانایی می‌زیست به نام «جهن برزین». او تختی آراسته به گوهر برای فریدون ساخت؛ تختی چنان شاهوار که فریدون او را سی هزار درم، تاجی زرین، دو گوشوار گران‌بها و منشور مرزبانی ساری و آمل بخشید.
چون پادشاهی ایران به ایرج رسید، فریدون سه یادگار گران‌قدر بر آن بیفزود: همان تخت، گرز گاوسار و گوهر بی‌نظیر «هفت چشمه». این سه یادگار پس از ایرج به منوچهر رسید و هر شهریاری که بر تاج و تخت کیانی تکیه زد، گوهری و افزونی تازه‌ای بر آن نهاد. چون کی‌خسرو و لهراسب و گشتاسب آمدند، تخت بزرگ‌تر و درخشان‌تر شد. گشتاسب شاه چون بر آن تخت نگریست، از وزیر فرزانه خویش، جاماسپ دانشمند خواست تا شاهکاری جاودان بر آن بیفزاید. جاماسپ، کلید گنجینه اخترشناسی را گشود و گردش ۱۲ برج، هفت کوکب و تمام افلاک را از کیوان تا ماه، با دقتی شگفت‌آور بر روی آن تخت حکاکی کرد، چنان‌که حرکت زمان و ستاره‌ها بر آن نمایان بود.
بدین سان تخت طاقدیس از شاهی به شاهی دیگر رسید و بر گوهر و سیم و عاجش افزوده گشت، تا آنکه اسکندر رومی به ایران تاخت و از سر نادانی و کینه‌توزی، آن شاهکار بی‌نظیر را خرد و ویران ساخت. سال‌ها بزرگان ایران تکه‌های پراکنده آن را نهان داشتند و حسرت خوردند. در روزگار اردشیر بابکان، تلاش‌هایی برای یافتنش صورت گرفت اما نشانی نیافت. تا آنکه نوبت به پادشاهی خسرو پرویز رسید. پرویز مهتران و استادان را از هر کشوری گرد آورد، تکه‌های کهن را جمع نمود و ۱۱۲۰ استادکار برجسته از روم، چین، مکران، بغداد و ایران به همراه سی‌هزار شاگرد برگماشت. آنان ظرف دو سال، تختی ساختند که ۱۵۰ آرش شاهی ارتفاع داشت و سر به آسمان می‌سایید.
تخت طاقدیس چهار سوی گردشِ خورشید را بازمی‌شناخت؛ در بهار به سوی باغ، در تابستان پشت به خورشید، در پاییز به سوی میوه‌ها و در زمستان پوشیده از خز و سمور با گرمای گوی‌های زرین آراسته می‌شد. بر روی آن، صورت چهل و هشت پادشاه پیشین و نقشه هفت کشور بافته شده بر فرشی بی‌نظیر گسترده بود که استاد چینی ظرف هفت سال آن را بافته بود. در جشن نوروز، سرکش خنیاگر بر فراز آن نغمه‌سرایی می‌کرد و بزرگان بر آن شاهکار بی‌همتای تاریخ گوهر می‌افشاندند.