🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
52 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵۵ - پاسخ نامه کسری به خاقان
چون شهریار جهان، کسری نوشین‌روان، از دشت نبرد و شکارگاه به ایوان شاهی بازآمد، بزرگان و نامداران گرداگرد او حلقه زدند. شاه فرمان داد تا اردشیر، موبد موبدان و دبیر هوشمند درگاه، با قرطاس و قلم پهلوی پیش آید. چون مشکین‌قلم بر صحیفه پهن شد، اردشیر نخست نام خدای دادگر را بر تارک نامه نگاشت؛ همان آفریننده‌ای که سپهر گردان، بلندی، شکوه‌مندی و مهر را پدید آورد. خدایی که همه بندگان در برابرش خاکسارند، گام سپردن موری بر زمین بی فرمانش کاسته نشود و خرد بر توانایی مطلق او گواهی دهد.

پس از نیایش پروردگار، کسری در نامه خویش خطاب به خاقان چین چنین رقم زد: نخست از هیتالیان یاد کردی که چگونه کمر به بدی بستند، بیراهه رفتند و خون بی‌گناهان را بر خاک ریختند. اما بدان که بدکنش اگرچه چون شیر ژیان زورمند باشد، نباید در برابر یزدان گستاخی ورزد؛ چون آنان راه پلنگان و ستم‌پیشگان را برگزیدند، در دام خویش گرفتار آمدند و تو بر آنان پیروز گشتی.

دیگر آنکه از گنج فراوان، سپاه بی‌شمار، نیروی فغفور و تاج و تخت خویش سخن رانده بودی؛ بدان که مرد خردمند و والاتبار هرگز به دارایی خویش ننازد. تو هنوز شکوه پادشاهی واقعی را ندیده‌ای و فرمانروایی چاج و لشکریانش در نظرت شگفت آمده است. شایسته آن است که مرد دانا گنج و لشکر خود را به رخ دیگران نکشد. بزرگان گیتی من را دیده‌اند و قدرتم را چشیده‌اند؛ من دریای چین را به قطره آبی نشمارم و از استواری گام‌هایم، کوه گران به لرزه درآید. سرتاسر زمین و هر کجا آب و خاکی هست، زیر نگین گنج و خراج من است.

دیگر درباره پیوند دوستی و آشتی سخن گفته بودی؛ من نیز بزم را بر رزم ترجیح می‌دهم، چرا که هیچ خردمندی به هنگام بزم، طالب جنگ نیست. اما دانا هرگز با مرد نامدار و آزموده نبرد نمی‌جوید؛ به‌ویژه پهلوانی که خود در میدان کارزار آزموده شده و نیاز به آموزگار ندارد. در پیکار سخت، دل باید چنان آرام باشد که گویی بر تاج و تخت شاهی تکیه زده است. جهان‌آفرین یاورت باد و کلاه و نگین پادشاهی‌ات پرفروغ بماناد.

چون نگارش نامه به پایان آمد، آن را به مهر شاهنشاهی آراستند و بر طبق آیین کیان، خلعتی فاخر برای فرستاده خاقان آماده ساختند. کسری پیام‌های شفاهی دیگری نیز بر نامه افزود و فرستادگان با دلی شاد و زبان به ستایش گشوده از ایوان شاهی بیرون رفتند.

چون فرستادگان به دربار خاقان چین رسیدند، خاقان از جای برخاست، آنان را به گرمی پذیرفت و بر تخت نشست. او با اشتیاق درباره کسری پرسش‌ها کرد: از هوش و خرد و بالای او، از شمار سپاهیان و بزرگان صاحب‌نگینش، و از دادگری، لشکر، گنج و تاج و تختش. فرستاده گویا لبان به سخن گشود و دیده‌ها و شنیده‌های خود را بازگو کرد: «ای شهریار، هرگز کسری را زیردست و خرد مپندار! ما در روزگاری که در دربارش بودیم، چه در ایوان رزم و چه در دشت شکار، شهریاری چون او ندیده‌ایم. او در سروقامت و پرنیان‌رویی به سرو ماند، در نیرو چون پیل ژیان است و در بخشندگی همچو دریای نیل. بر گاه شاهی، سپهر وفاداری است و در آوردگاه، نهنگ بلا. اگر به خشم آید چون ابر غران بغرد و شیر از غریوش رام گردد، و اگر می گسارد با گفتاری گرم و نرم دل‌ها را برباید. او بر تخت شاهی خجسته سروشی است مبارک و درختی بارور.»

فرستاده ادامه داد که تمام مرز ایران سپاهیان و پرستندگان کلاه اویند. چون بر دشت خیمه زند، جهان گنجایش لشکرش را ندارد؛ سراسر گرزداران بافر و شکوه، پیشکاران با کمربندهای زرین، پیلان جنگی، تخت‌های عاج و طوق و تبار شاهانه. هیچ‌کس را یارای شمارش آیین و دارایی او نیست جز خدای دادگر. اگر دشمنش کوهی از آهن فروپاشیده باشد، در پیشگاه خشمش چون چشمه سوزنی خرد و ناچیز گردد، و هر که از جان خویش سیر شده باشد، به پیکار با او برمی‌خیزد.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: