چون آوازه دادگری و شکوه بیکران کسری نوشینروان در پهنه جهان طنینانداز شد، سراسر قلمرو ایران چنان از فرّ و آبادانی آراسته گشت که به پرندِ درخشان رومی میمانست. پادشاه ایرانزمین کشور را به نور عدل و فرّ کیانی روشن ساخت و لشکری چنان گران و بیشمار گرد آورد که شمارش آن جز بر خود شهریار میسر نبود؛ سپاهی دلشاد، آراسته به رزمافزار و پاسدار نام و ننگ. با دیدن این شوکت، دل شهریاران اقلیمهای دگر خائف و اندیشهشان تیره گشت.
از همین رو، فرستادگان شاهان هند و چین با بارگاه شهریار رو به سوی ایران نهادند. آنان که تاب ایستادگی در برابر اقتدار کسری را نداشتند، طوق کهتری بر گردن نهادند و پرداخت باژ و ساو را به طیب خاطر پذیرفتند. سفیران با کلاههای طلاکار و گرزهای زرین، کاروانهایی آکنده از بدرههای زر، خراجهای گرانبها و غلامان بیشمار به درگاه کسری گسیل داشتند. بارگاه نوشینروان از فزونی فرستادگان، هدیهها و دادخواهان چنان آراسته شد که به بهشتی برین در روی زمین میمانست.
روزگاری بر این منوال گذشت و سپهر گردان بر مهر شاه ایران گردید. آنگاه کسریِ خردمند تصمیم گرفت تا از پایتخت بر خیزد و در سراسر کشور به گردش درآید تا رازهای نهان اقلیم خویش را برکوبد و بر احوال مردمان آگاه شود. پس کوس شاهی نواخته شد و لشکری به راه افتاد که خورشید و ماه از دیدن جلالش خیره ماندند؛ سپاهی آراسته به سپرهای زرین، کمربندهای مرصع و گنجینههای بیکران که گویی هیچ زری در کانها باقی نگذارده بود.
پادشاه با آسودگی خاطر و بر پایه آیین شاهنشاهان ساسانی، رو به سوی خراسان نهاد. در هر شهر و دشتی که سراپرده شاهی برافراشته میشد، بانگ کرنای برمیخاست و منادیان پادشاه بانگ برمیداشتند: «ای زیردستان شهریار جهان! اگر کسی از شما ستمی پنهان دیده یا گزندی یافته است، آشکار سازد. در سایه دادگری شاه با آسودگی بخسبید و هیچ هراسی به دل راه ندهید.» کسری با همین آیینِ دادگرانه و شکوهِ کیانی لشکر را تا سرزمین گرگان پیش برد؛ چه، دادگری هرگز کاستی به بار نمیآورد و شایستگی شهریاری در گوهرِ پاک، رای روشن، هنر و عدل بیزوال نهفته است.