#1
چویک ماه شد نامه پاسخ نوشت
✦
سخنهای با مغز و فرخ نوشت
“When a month had passed, he wrote the letter of response, crafting words of deep wisdom and auspicious intent.”
#2
سرنامه گفت آفرین مهان
✦
بران باد کو باد دارد جهان
“The head of the letter opened with praise to the Almighty, who holds the universe in His sovereign grasp.”
#3
بد و نیک بیند ز یزدان پاک
✦
وزو دارد اندر جهان بیم و باک
“From Holy God alone come good and evil, and from Him all creatures hold awe and reverence.”
#4
کند آفرین بر خداوند مهر
✦
کزین گونه بر پای دارد سپهر
“He praised the Lord of love and mercy, who in such harmony upholds the turning sky.”
#5
نخست آنک کردی ستایش مرا
✦
به نامه نمودی نیایش مرا
“"First, for the praise thou didst offer me, and for the devotion shown in thy missive:”
#6
بدانستم و شاد گشتم بدان
✦
سخن گفتن تاجور بخردان
“I understood it well and rejoiced in the eloquent discourse of a wise, crowned monarch.”
#7
پذیرفتم آن نامور گنج تو
✦
نخواهم که چندان بود رنج تو
“I have accepted the glorious treasures offered, though I desire not to bring hardship upon thee.”
#8
ازیرا جهاندار یزدان پاک
✦
برآورد بوم تو را بر سماک
“For the World-Lord, the Holy God, hath raised thy realm unto the highest heavens.”
#9
ز هند و ز سقلاب و چین و خزر
✦
چنین ارجمند آمد آن بوم و بر
“From India, Saqlab, China, and Khazar, thy domain hath shone forth so precious and grand.”
#10
چه مردی چه دانش چه پرهیز و دین
✦
ز یزدان شما را رسید آفرین
“In valor, wisdom, virtue, and faith, the divine blessing of God hath truly descended upon thee.”
#11
چو کار آمدم پیش یارم بدی
✦
بهر دانشی غمگسارم بدی
“When trial befell me, thou wert my helper; in every branch of wisdom, thou wert my comforter.”
#12
چنان شاد گشتم ز پیوند تو
✦
بدین پر هنر پاک فرزند تو
“So rejoiced was I by our bond of kinship, and by this virtuous, noble son born of it,”
#13
که کهتر نباشد به فرزند خویش
✦
ببوم و بر و پاک پیوند خویش
“That no father could feel greater pride in his child, his land, or his sacred bloodline.”
#14
همه مهتران پشت برگاشتند
✦
مرا در جهان خوار بگذاشتند
“All the Iranian nobles turned their backs on me and left me forsaken in the world.”
#15
تو تنها بجای پدر بودیم
✦
همان از پدر بیشتر بودیم
“Thou alone didst stand in the place of a father to me; nay, thou wert even more than a father.”
#16
تو را همچنان دارم اکنون که شاه
✦
پدر بیند آزاده و نیک خواه
“I hold thee now in that same high regard, as a noble king beholds a well-wishing father.”
#17
دگر هرچ گفتی ز شیروی من
✦
ازان پاک تن پشت و نیروی من
“As for all thou didst write of my son Shiruy—the strength of my body and pillar of my power—”
#18
بدانستم و آفرین خواندم
✦
بران دین تو را پاک دین خواندم
“I understood thy words and praised them well, acknowledging thy devout adherence to thy faith.”
#19
دگر هرچ گفتی ز پاکیزه دین
✦
ز یکشنبدی روزهٔ به آفرین
“And as for what thou saidst of thy holy creed and the commendable Sunday fast:”
#20
همه خواند بر ما یکایک دبیر
✦
سخنهای بایسته و دلپذیر
“The scribe read every single word to us, revealing discourses fitting and heart-pleasing.”
#21
بما بر ز دین کهن ننگ نیست
✦
به گیتی به از دین هوشنگ نیست
“Yet we bear no shame in our ancient faith; in all the world there is no creed better than the Faith of Hushang!”
#22
همه داد و نیکی و شرمست و مهر
✦
نگه کردن اندر شمار سپهر
“It is all justice, goodness, modesty, and love, with eyes fixed in reverence upon the starry heavens.”
#23
به هستی یزدان نیوشان ترم
✦
همیشه سوی داد کوشان ترم
“I am ever attentive to the existence of God, and continually strive toward the path of justice.”
#24
ندانیم انباز و پیوند و جفت
✦
نگردد نهان و نگردد نهفت
“We know no partner, no peer, and no kin for Him; He is neither hidden nor can He be concealed.”
#25
در اندیشهٔ دل نگنجد خدای
✦
به هستی همو باشدت رهنمای
“God cannot be contained within the mind's thoughts; in His absolute existence, He alone is thy guide.”
#26
دگر کت ز دار مسیحا سخن
✦
بیاد آمد از روزگار کهن
“Further, regarding what thou didst recall of the Cross of Messiah from ancient times:”
#27
مدان دین که باشد به خوبی بپای
✦
بدان دین نباشد خرد رهنمای
“Know that a faith cannot stand upright through mere wood, nor does wisdom guide one to such belief.”
#28
کسی را که خوانی همی سوگوار
✦
که کردند پیغمبرش را بدار
“Thou mournest for one whom thou claimest was a prophet put to death upon the gibbet!”
#29
که گوید که فرزند یزدان بد اوی
✦
بران دار بر کشته خندان بد اوی
“Who would claim he was the Son of God, yet hung smiling upon that very gallows?”
#30
چو پور پدر رفت سوی پدر
✦
تو اندوه این چوب پوده مخور
“If the Son hath departed to the Father, grieve no more over this piece of decayed wood!”
#31
ز قیصر چو بیهوده آمد سخن
✦
بخندد برین کار مرد کهن
“When such futile words come from Caesar, an elder of wisdom can only laugh at the matter.”
#32
همان دار عیسی نیرزد به رنج
✦
که شاهان نهادند آن را به گنج
“Nor is Jesus's cross worth the trouble that kings should place it among their royal treasures.”
#33
از ایران چو چوبی فرستم بروم
✦
بخندد بما بر همه مرز و بوم
“If I send a piece of wood from Iran to Rome, all the realms around will mock us.”
#34
به موبد نباید که ترسا شدم
✦
گر از بهر مریم سکوبا شدم
“A High Priest (Mobad) must not turn Christian, even if I became a bishop for Mary's sake!”
#35
دگر آرزو هرچ باید بخواه
✦
شما را سوی ما گشادست راه
“Whatever other wish thou hast, ask freely, for the way to us is open unto thee.”
#36
پسندیدم آن هدیه های تو نیز
✦
کجا رنج بردی ز هر گونه چیز
“I have accepted all thy gifts as well, wherein thou didst take trouble to send every manner of treasure.”
#37
به شیروی بخشیدم این برده رنج
✦
پی افگندم او را یکی تازه گنج
“I bestowed these laboriously earned gifts upon Shiruy, and laid the foundation of a fresh treasure for him.”
#38
ز روم و ز ایران پر اندیشه‌ام
✦
شب تیره اندیشه شد پیشه‌ام
“Yet my mind is filled with foreboding for Rome and Iran; in the dark of night, anxious thoughts are my trade.”
#39
بترسم که شیروی گردد بلند
✦
رساند به روم و به ایران گزند
“I fear that Shiruy, when he grows mighty, may bring ruin upon both Rome and Iran.”
#40
نخست اندر آید ز سلم بزرگ
✦
ز اسکندر آن کینه دار سترگ
“Beginning with the ancient vengeance of great Salm, and of Alexander, that mighty holder of grudges.”
#41
ز کین نو آیین و کین کهن
✦
مگر در جهان تازه گردد سخن
“Lest through new-born grudges and old animosities, bitter strife be renewed across the world.”
#42
سخنها که پرسیدم از دخترت
✦
چنان دان که او تازه کرد افسرت
“As for the inquiries I made through thy daughter, know that her presence hath brightened thy crown.”
#43
بدین مسیحا بکوشد همی
✦
سخنهای ما کم نیوشد همی
“She strives earnestly in the Christian faith and listens but little to our words.”
#44
به آرام شادست و پیروزبخت
✦
بدین خسروانی نو آیین درخت
“Yet she is joyous and victorious in tranquility, thriving beside this newly blossoming royal tree.”
#45
همیشه جهاندار یار تو باد
✦
سر اختر اندر کنار تو باد
“May the Ruler of the World ever be thy guardian, and may the stars embrace thy fate in fortune!”
#46
نهادند بر نامه بر مهر شاه
✦
همی‌داشت خراد برزین نگاه
“They placed the King’s royal seal upon the letter, while Kharad Barzin watched over the process attentively.”
#47
گشادند زان پس در گنج باز
✦
کجا گرد کرد او به روز دراز
“Thereupon they opened wide the doors of the royal treasury, which he had accumulated over many long days.”
#48
نخستین صد و شست بنداوسی
✦
که پنداوسی خواندش پارسی
“First came one hundred and sixty precious vessels of Bandawsi work, which in Persian were called Pandawsi.”
#49
به گوهر بیاگنده هر یک چو سنگ
✦
نهادند بر هر یکی مهر تنگ
“Each vessel was encrusted with gems as heavy as stones, and upon every one they set a tight, secure seal.”
#50
بران هر یکی دانه ها صد هزار
✦
بها بود بر دفتر شهریار
“Within each lay a hundred thousand pearls, their immense value inscribed in the monarch's ledger.”
#51
بیاورد سیصد شتر سرخ موی
✦
سیه چشم و آراسته راه جوی
“He brought three hundred red-haired, dark-eyed camels, finely adorned and ready for the road.”
#52
مران هر یکی را درم دو هزار
✦
بها داده بد نامور شهریار
“For each of those beasts, the renowned monarch had fixed an estimated worth of two thousand silver coins.”
#53
ز دیبای چینی صد و چل هزار
✦
ازان چند زربفت گوهرنگار
“One hundred and forty thousand pieces of Chinese silk, among which were robes woven with gold and studded with jewels.”
#54
دگر پانصد در خوشاب بود
✦
که هر دانه‌ای قطرهٔ آب بود
“Another five hundred lustrous, royal pearls, each single gem as clear and bright as a drop of water.”
#55
صد و شست یاقوت چون ناردان
✦
پسندیدهٔ مردم کاردان
“One hundred and sixty rubies red as pomegranate seeds, chosen and prized by master connoisseurs.”
#56
ز هندی و چینی و از بربری
✦
ز مصری و از جامهٔ پهلوی
“Robe after robe of Indian, Chinese, Barbary, Egyptian, and noble Pahlavi fabrics.”
#57
ز چیزی که خیزد ز هر کشوری
✦
که چونان نبد در جهان دیگری
“Extracted from the rarest products of every land, such that no equal could be found anywhere in the world.”
#58
فرستاد سیصد شتروار بار
✦
از ایران بر قیصر نامدار
“He dispatched three hundred camel-loads of treasures from Iran to the renowned Caesar of Rome.”
#59
یکی خلعت افگند بر خانگی
✦
فزون‌تر ز خویشی و بیگانگی
“He bestowed a robe of honor upon Khanagi, far exceeding standard duties toward kin or stranger.”
#60
همان جامه و تخت و اسب و ستام
✦
ز پوشیدنیها که بردیم نام
“Along with garments, thrones, horses, and trappings—all manner of fine apparel that we have named.”
#61
بدینسان چنین صد شتر بارکرد
✦
از آن ده شتربار دینار کرد
“In this manner he loaded a hundred camels, ten of which carried burdens of pure gold dinars.”
#62
ببخشید بر فیلسوفان درم
✦
ز دینار و هرگونه‌ای بیش وکم
“He showered coins upon the Roman scholars and sages, distributing dinars and lavish gifts of all kinds.”
#63
برفتند شادان ازان مرز وبوم
✦
به نزدیک قیصر ز ایران بروم
“Joyfully they set forth from that realm, journeying from Iran back to Rome to meet Caesar.”
#64
همه مهتران خواندند آفرین
✦
بران پر هنر شهریار زمین
“All the grandees sang praises for that accomplished and noble king of the earth.”
#65
کنون داستان کهن نو کنیم
✦
سخنهای شیرین و خسرو کنیم
“Now let us renew the ancient chronicle, and weave again sweet tales of King Khosrow.”