🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
30 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶۶ - مرگ مای و پادشاهی مادر بر دو فرزند
روزگار بر مای گران آمد و او به بیماری سختی دچار گشت؛ چنان‌که دل همسر پرمهرش از غم و شکنجه جانکاه لبریز شد. دو هفته بیش نگذشت که مای در زاری و درد درگذشت و جهان گذران را به سپرد و برفت. مردم و بزرگان سندلی یک‌سره در سوگ شهریار خود به فغان آمدند و جگرها از آتش درگذشت او بریان شد. یک ماه تمام بر سرنشستن در آیین سوگواری گذشت، و با برآمدن ماه تازه، سپاه و بزرگان و نامداران شهر، همراه با صاحبان اندیشه و خرد، گرد هم آمدند.

در میان انجمن، سخن از جانشینی شاه به میان آمد. فرزانه‌ای رای‌زن برخاست و گفت: «این بانو که از تبار جمهور پادشاه است، همواره از زشتی و کژی پرهیز داشته و جانش با دادگری و راستی سرشته شده است. او در تمام دوران همسری با مای، جز راستی نخواست و بنیاد نژادش بر عدل و مردمی استوار است. پس شایسته‌تر آن است که او بر تخت شهریاری نشیند تا یادگار این بزرگان در میان ما پایداری یابد.»

همگان پیشنهاد او را با خشنودی پذیرفتند و فرستاده‌ای نزد آن بانوی پاک‌دامن فرستادند و از او خواستند تا تاج و تخت دو فرزندش را تا هنگام رشد آنان بر عهده گیرد، و چون فرزندان به سن شایستگی رسیدند، گنج و سپاه و پادشاهی را به ایشان بسپارد و خود در مقام آموزگار و دلسوز و مشاورشان باقی بماند.

بانوی نیک‌بخت درخواست بزرگان را پذیرفت، بر تخت نشست و تاج بر سر نهاد. در پرتو عدل، فرهنگ و خرد او، مملکت آباد شد و شادی بر سراسر پادشاهی سایه افکند. او دو موبد پاکیزه‌رای، دانشمند و جهان‌دیده را برگزید و دو فرزند خردمند و والاتبار خویش را به آنان سپرد. موبدان دمساز و آموزگار دائمی آنان شدند تا آنکه فرزندان به بالندگی رسیدند، نیرو گرفتند و در هر دانشی توانا گشتند.

با گذشت زمان، هر یک از پسران، پنهان از دیگری نزد مادر پارسا می‌آمد و می‌پرسید: «از میان ما دو برادر، کدام‌یک شایسته‌تر، سزاوارتر و محبوب‌تر است تا کشور و تاج و تخت شاهی به او برسد؟» مادر خردمند با هوشمندی پاسخ می‌داد: «آن‌کس که در راه دین، خرد، دادگری، پرهیزکاری، رای روشن و زبان ستایشگر سرآمد باشد، سزاوار شهریاری است. تاج و تخت از آنِ توست و تو صاحب هنر و رای و بخت خواهی بود.» او به پسر دیگر نیز همین پاسخ را می‌داد تا با تدبیری باریک، دل هر دو برادر را شاد، خشنود و امیدوار به آینده نگاه دارد.
#1
پس از چند گه مای بیمار شد
✦
دل زن برو پر ز تیمار شد
#2
دوهفته برآمد به زاری بمرد
✦
برفت وجهان دیگری را سپرد
#3
همه سندلی زار و گریان شدند
✦
ز درد دل مای بریان شدند
#4
نشستند یک ماه باسوگ شاه
✦
سرماه یک سر بیامد سپاه
#5
همه نامداران وگردان شهر
✦
هرآنکس که او را خرد بود بهر
#6
سخن رفت هرگونه بر انجمن
✦
چنین گفت فرزانه‌ای رای‌زن
#7
که این زن که از تخم جمهور بود
✦
همیشه ز کردار بد دور بود
#8
همه راستی خواستی نزد شوی
✦
نبود ایچ تابود جز دادجوی
#9
نژادیست این ساخته داد را
✦
همه راستی را و بنیاد را
#10
همان به که این زن بود شهریار
✦
که او ماند زین مهتران یادگار
#11
زگفتار او رام گشت انجمن
✦
فرستاده شد نزد آن پاک تن
#12
که تخت دو فرزند را خود بگیر
✦
فزاینده کاریست این ناگزیر
#13
چوفرزند گردد سزاوار گاه
✦
بدو ده بزرگی و گنج و سپاه
#14
ازان پس هم آموزگارش تو باش
✦
دلارام و دستور و رایش تو باش
#15
به گفتار ایشان زن نیک بخت
✦
بیفراخت تاج و بیاراست تخت
#16
فزونی وخوبی وفرهنگ وداد
✦
همه پادشاهی بدو گشت شاد
#17
دوموبد گزین کرد پاکیزه‌رای
✦
هنرمند و گیتی سپرده به پای
#18
بدیشان سپرد آن دو فرزند را
✦
دو مهتر نژاد خردمند را
#19
نبودند ز ایشان جدا یک زمان
✦
بدیدار ایشان شده شادمان
#20
چو نیرو گرفتند و دانا شدند
✦
بهر دانشی بر توانا شدند
#21
زمان تا زمان یک ز دیگر جدا
✦
شدندی برمادر پارسا
#22
که ازماکدامست شایسته‌تر
✦
به دل برتر و نیز بایسته‌تر
#23
چنین گفت مادر به هر دو پسر
✦
که تا از شما باکه یابم هنر
#24
خردمندی ورای و پرهیز و دین
✦
زبان چرب و گوینده و بآفرین
#25
چودارید هر دو ز شاهی نژاد
✦
خرد باید و شرم و پرهیز وداد
#26
چوتنها شدی سوی مادر یکی
✦
چنین هم سخن راندی اندکی
#27
که از ما دو فرزند کشور کراست
✦
به شاهی و این تخت و افسرکراست
#28
بدو مام گفتی که تخت آن تست
✦
هنرمندی و رای و بخت آن تست
#29
به دیگر پسرهم ازینسان سخن
✦
همی‌راندی تا سخن شد کهن
#30
دل هرد وان شاد کردی به تخت
✦
به گنج وسپاه وبنام و به بخت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: