بخش ۳۸ - نشست دوم: پرسش‌ها درباره قضا و قدر و اخلاق

#1

دگر هفته روشن دل شهریار

✦

همی‌بود داننده را خواستار

#2

دل از کار گیتی به یکسو کشید

✦

کجا خواست گفتار دانا شنید

#3

کسی کو سرافراز درگاه بود

✦

به دانندگی درخور شاه بود

#4

برفتند گویندگان سخن

✦

جوان و جهاندیده مرد کهن

#5

سرافراز بوزرجمهرجوان

✦

بشد باحکیمان روشن‌روان

#6

حکیمان داننده و هوشمند

✦

رسیدند نزدیک تخت بلند

#7

نهادند رخ سوی بوزرجمهر

✦

که کسری همی زو برافروخت چهر

#8

ازیشان یکی بود فرزانه‌تر

✦

بپرسید ازو از قضا و قدر

#9

که انجام و فرجام چونین سخن

✦

چه گونه‌است و این برچه آید ببن

#10

چنین داد پاسخ که جوینده مرد

✦

دوان وشب و روز با کار کرد

#11

بود راه روزی برو تارو تنگ

✦

بجوی اندرون آب او با درنگ

#12

یکی بی هنر خفته بر تخت بخت

✦

همی گل فشاند برو بر درخت

#13

چنینست رسم قضا و قدر

✦

ز بخشش نیابی به کوشش گذر

#14

جهاندار دانا و پروردگار

✦

چنین آفرید اختر روزگار

#15

دگرگفت کان چیز کافزون ترست

✦

کدامست و بیشی که را در خورست

#16

چنین گفت کان کس که داننده تر

✦

به نیکی کرا دانش آید ببر

#17

دگرگفت کز ما چه نیکوترست

✦

ز گیتی کرانیکویی درخورست

#18

چنین داد پاسخ که آهستگی

✦

کریمی وخوبی وشایستگی

#19

فزونتر بکردن سرخویش پست

✦

ببخشد نه از بهر پاداش دست

#20

بکوشد بجوید بگرد جهان

✦

خرامد به هنگام با همرهان

#21

دگر گفت کاندر خردمند مرد

✦

هنرچیست هنگام ننگ و نبرد

#22

چنین گفت کان کس که آهوی خویش

✦

ببیند بگرداند آیین وکیش

#23

بپرسید دیگر که در زیستن

✦

چه سازی که کمتر بود رنج تن

#24

چنین داد پاسخ که گر با خرد

✦

دلش بردبارست رامش برد

#25

بداد وستد در کند راستی

✦

ببندد در کژی و کاستی

#26

ببخشد گنه چون شود کامکار

✦

نباشد سرش تیز و نا بردبار

#27

بپرسید دیگر که از انجمن

✦

نگهبان کدامست برخویشتن

#28

چنین گفت کان کو پس آرزوی

✦

نرفت از کریمی وز نیک خوی

#29

دگر کو بسستی نشد پیش کار

✦

چو دید او فزونی بدروزگار

#30

دگرگفت کزبخشش نیک‌خوی

✦

کدامست نیکوتر از هر دو سوی

#31

کجا در دو گیتیش بارآورد

✦

بسالی دو بارش بهارآورد

#32

چنین گفت کان کس که با خواسته

✦

ببخشش کند جانش آراسته

#33

وگر بر ستاننده آرد سپاس

✦

ز بخشنده بازارگانی شناس

#34

دگر گفت کز مرد پیرایه چیست

✦

وزان نیکوییها گرانمایه چیست

#35

چنین داد پاسخ که بخشنده مرد

✦

کجا نیکویی با سزاوار کرد

#36

ببالد به کردار سرو بلند

✦

چو بالید هرگز نباشد نژند

#37

وگر ناسزا را بسایی به مشک

✦

نبوید نروید گل از خار خشک

#38

سخن پرسی از گنگ گر مرد کر

✦

به بار آید ورای ناید ببر

#39

یکی گفت کاندر سرای سپنج

✦

نباشد خردمند بی‌درد و رنج

#40

چه سازیم تا نام نیک آوریم

✦

درآغاز فرجام نیک آوریم

#41

بدو گفت شو دور باش از گناه

✦

جهان را همه چون تن خویش خواه

#42

هران چیزکانت نیاید پسند

✦

تن دوست و دشمن دران برمبند

#43

دگرگفت کوشش ز اندازه بیش

✦

چه گویی کزین دوکدامست پیش

#44

چنین داد پاسخ که اندر خرد

✦

جز اندیشه چیزی نه اندر خورد

#45

بکوشی چو در پیش کار آیدت

✦

چوخواهی که رنجی به بار آیدت

#46

سزای ستایش دگر گفت کیست

✦

اگر برنکوهیده باید گریست

#47

چنین گفت کان کو به یزدان پاک

✦

فزون دارد امید و هم بیم و باک

#48

دگر گفت کای مرد روشن‌خرد

✦

ز گردون چه بر سر همی‌بگذرد

#49

کدامست خوشتر مرا روزگار

✦

ازین برشده چرخ ناپایدار

#50

سخن گوی پاسخ چنین داد باز

✦

که هرکس که گشت ایمن و بی‌نیاز

#51

به خوبی زمانه ورا داد داد

✦

سزد گر نگیری جز از داد یاد

#52

بپرسید دیگر که دانش کدام

✦

به گیتی که باشیم زو شادکام

#53

چنین گفت کان کو بود بردبار

✦

به نزدیک اومرد بی‌شرم خوار

#54

دگر گفت کان کو نجوید گزند

✦

ز خوها کدامش بود سودمند

#55

بگفت آنک مغزش نجوشد زخشم

✦

بخوابد بخشم از گنهکار چشم

#56

دگر گفت کان چیست ای هوشمند

✦

که آید خردمند را آن پسند

#57

چنین گفت کان کو بود پر خرد

✦

ندارد غم آن کزو بگذرد

#58

وگر ارجمندی سپارد به خاک

✦

نبندد دل اندر غم و درد پاک

#59

دگر کو ز نادیدنیها امید

✦

چنان بگسلد دل چو از باد بید

#60

دگر گفت بد چیست بر پادشای

✦

کزو تیره گردد دل پارسای

#61

چنین داد پاسخ که بر شهریار

✦

خردمند گوید که آهو چهار

#62

یکی آنک ترسد ز دشمن به جنگ

✦

و دیگر که دارد دل از بخش تنگ

#63

دگر آنک رای خردمند مرد

✦

به یک سو نهد روز ننگ و نبرد

#64

چهارم که باشد سرش پرشتاب

✦

نجوید به کار اندر آرام و خواب

#65

بپرسید دیگر که بی عیب کیست

✦

نکوهیدن آزادگان را بچیست

#66

چنین گفت کین را ببخشیم راست

✦

که جان وخرد درسخن پادشاست

#67

گرانمایگان را فسون و دروغ

✦

به کژی و بیداد جستن فروغ

#68

میانه بو د مرد کنداوری

✦

نکوهشگر و سر پر از داوری

#69

منش پستی وکام برپادشا

✦

به بیهوده خستن دل پارسا

#70

زبان راندن و دیده بی‌آب شرم

✦

گزیدن خروش اندر آواز نرم

#71

خردمند مردم که دارد روا

✦

خرد دور کردن ز بهر هوا

#72

بپرسید دیگر یکی هوشمند

✦

که اندرجهان چیست آن بی‌گزند

#73

چنین داد پاسخ او کز نخست

✦

درپاک یزدان بدانست وجست

#74

کزویت سپاس و بدویت پناه

✦

خداوند روز و شب و هور و ماه

#75

دل خویش راآشکار و نهان

✦

سپردن به فرمان شاه جهان

#76

تن خویشتن پروریدن به ناز

✦

برو سخت بستن در رنج وآز

#77

نگه داشتن مردم خویش را

✦

گسستن تن از رنج درویش را

#78

سپردن به فرهنگ فرزند خرد

✦

که گیتی بنادان نشاید سپرد

#79

چوفرمان پذیرنده باشد پسر

✦

نوازنده باید که باشد پدر

#80

بپرسید دیگر که فرزند راست

✦

به نزد پدر جایگاهش کجاست

#81

چنین داد پاسخ که نزد پدر

✦

گرامی چوجانست فرخ پسر

#82

پس ازمرگ نامش بماند به جای

✦

ازیرا پسرخواندش رهنمای

#83

بپرسید دیگر که ازخواسته

✦

که دانی که دارد دل آراسته

#84

چنین داد پاسخ که مردم به چیز

✦

گرامیست وز چیز خوارست نیز

#85

نخست آنکه یابی بدو آرزوی

✦

ز هستیش پیدا کنی نیک‌خوی

#86

وگر چون بباید نیاری به کار

✦

همان سنگ وهم گوهر شاهوار

#87

دگر گفت با تاج و نام بلند

✦

کرا خوانی از خسروان سودمند

#88

چنین داد پاسخ کزان شهریار

✦

که ایمن بود مرد پرهیزکار

#89

وز آواز او بدهراسان بود

✦

زمین زیر تختش تن آسان بود

#90

دگر گفت مردم توانگر بچیست

✦

به گیتی پر از رنج و درویش کیست

#91

چنین گفت آنکس که هستش بسند

✦

ببخش خداوند چرخ بلند

#92

کسی را کجا بخت انباز نیست

✦

بدی در جهان بتر از آز نیست

#93

ازو نامداران فروماندند

✦

همه همزبان آفرین خواندند

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما