بخش ۲۱ - رسیدن خبر شورش به انوشیروان و نامهٔ خشمگین او
#1
خبر زین به شهر مداین رسید
✦
ازان که آمد از پور کسری پدید
#2
نگهبان مرز مداین ز راه
✦
سواری برافگند نزدیک شاه
#3
سخن هرچ بشنید با او بگفت
✦
چنین آگهی کی بود در نهفت
#4
فرستاده برسان آب روان
✦
بیامد به نزدیک نوشین‌روان
#5
بگفت آنچ بشنید و نامه بداد
✦
سخنها که پیدا شد از نوش‌زاد
#6
ازو شاه بشنید و نامه بخواند
✦
غمی گشت زان کار و تیره بماند
#7
جهاندار با موبد سرفراز
✦
نشست و سخن رفت چندی به راز
#8
چو گشت آن سخن بر دلش جای گیر
✦
بفرمود تا نزد او شد دبیر
#9
یکی نامه بنوشت با داغ و درد
✦
پرآژنگ رخ لب پر از باد سرد
#10
نخستین بران آفرین گسترید
✦
که چرخ و زمان و زمین آفرید
#11
نگارندهٔ هور و کیوان و ماه
✦
فروزندهٔ فر و دیهیم و گاه
#12
ز خاشاک ناچیز تا شیر و پیل
✦
ز گرد پی مور تا رود نیل
#13
همه زیر فرمان یزدان بود
✦
وگر در دم سنگ و سندان بود
#14
نه فرمان او را کرانه پدید
✦
نه زو پادشاهی بخواهد برید
#15
بدانستم این نامهٔ ناپسند
✦
که آمد ز فرزند چندین گزند
#16
وزان پرگناهان زندان‌شکن
✦
که گشتند با نوش‌زاد انجمن
#17
چنین روز اگر چشم دارد کسی
✦
سزد گر نماند به گیتی بسی
#18
که جز مرگ را کس ز مادر نزاد
✦
ز کسری بر آغاز تا نوش‌زاد
#19
رها نیست از چنگ و منقار مرگ
✦
پی پشه و مور با پیل و کرگ
#20
زمین گر گشاده کند راز خویش
✦
بپیماید آغاز و انجام خویش
#21
کنارش پر از تاجداران بود
✦
برش پر ز خون سواران بود
#22
پر از مرد دانا بود دامنش
✦
پر از خوب رخ جیب پیراهنش
#23
چه افسر نهی بر سرت بر چه ترگ
✦
بدو بگذرد زخم پیکان مرگ
#24
گروهی که یارند با نوش‌زاد
✦
که جز مرگ کسری ندارند یاد
#25
اگر خود گذر یابی از روز بد
✦
به مرگ کسی شاد باشی سزد
#26
و دیگر که از مرگ شاهان داد
✦
نگیرد کسی یاد جز بدنژاد
#27
سر نوش‌زاد از خرد بازگشت
✦
چنین دیو با او هم‌آواز گشت
#28
نباشد برو پایدار این سخن
✦
برافراخت چون خواست آمد ببن
#29
نبایست کو نزد ما دستگاه
✦
بدین آگهی خیره کردی تباه
#30
اگر تخت گشتی ز خسرو تهی
✦
همو بود زیبای شاهنشهی
#31
چنین بود خود در خور کیش اوی
✦
سزاوار جان بداندیش اوی
#32
ازین بر دل اندیشه و باک نیست
✦
اگر کیش فرزند ما پاک نیست
#33
وزین کس که با او بهم ساختند
✦
وز آزرم ما دل بپرداختند
#34
وزان خواسته کو تبه کرد نیز
✦
همی بر دل ما نسنجد به چیز
#35
بداندیش و بیکار و بدگوهرند
✦
بدین زیردستی نه اندر خورند
#36
ازین دست خوارست بر ما سخن
✦
ز کردار ایشان تو دل بد مکن
#37
مرا بیم و باک از جهانداورست
✦
که از دانش برتران برترست
#38
نباید که شد جان ما بی‌سپاس
✦
به نزدیک یزدان نیکی‌شناس
#39
مرا داد پیروزی و فرهی
✦
فزونی و دیهیم شاهنشهی
#40
سزای دهش گر نیایش بدی
✦
مرا بر فزونی فزایش بدی
#41
گر از پشت من رفت یک قطره آب
✦
به جای دگر یافته جای خواب
#42
چو بیدار شد دشمن آمد مرا
✦
بترسم که رنج از من آمد مرا
#43
وگر گاه خشم جهاندار نیست
✦
مرا از چنین کار تیمار نیست
#44
وزان کس که با او شدند انجمن
✦
همه زار و خوارند بر چشم من
#45
وزان نامه کز قیصر آمد بدوی
✦
همی آب تیره درآمد به جوی
#46
ازان کو هم‌آواز و هم کیش اوست
✦
گمانند قیصر بتن خویش اوست
#47
کسی را که کوتاه باشد خرد
✦
بدین نیاکان خود ننگرد
#48
گران بی‌خرد سر بپیچد ز داد
✦
به دشنام او لب نباید گشاد
#49
که دشنام او ویژه دشنام ماست
✦
کجا از پی و خون و اندام ماست
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.