🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
43 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۰ - سرکوب بلوچ و گیلان
شاهنشاه کسری نوشین‌روان در میان پیروزی‌های بزرگ خویش آگاه شد که سرکشای بلوچ دست به تاخت‌وتاز، کشتار و غارت زده‌اند و مرزهای گیلان نیز به آشوب و ویرانی کشیده شده است. غم و اندوه بر دل شهریار نشست؛ چرا که باور داشت لشکر ایران که شاهان هند و خاقان الانان را به زانو درآورده، نباید در برابر شورشیان داخلی زبون بنماید. داناخردی از بزرگان یادآور شد که حتی اردشیر بابکان با همه تدبیر و نیروی خویش نتوانست فتنه بلوچ را فروکشاند و ناچار چشم بر آن بربست.

این سخن بر نوشین‌روان گران آمد و آتش خشمش را افروخت. شاه بی‌درنگ لشکری بی‌شمار چون مور و ملخ روانه کوهسار بلوچستان کرد و گرد تا گرد آن مرز را چنان بست که نسیم را نیز راه گذری نبود. سپس جارچیان فریاد برآوردند که هیچ‌کس از خرد و بزرگ و زن و مرد جنگی نباید زنده بماند. سپاهیان ایران تیغ برکشیدند و آن سرزمین را چنان پاکسازی کردند که دیگر هیچ بلوچی بر جای نماند و امنیت بر کوه و دشت چنان سایه افکند که گله‌ها بی‌شبان در کوهسارها می‌چریدند و خاستگاه امن گردید.

سپس کسری روی به سوی گیلان و دیلم آورد؛ سرزمینی که مردمانش سر از اطاعت پیچیده بودند. سپاه شاه از کرانه دریا تا چکاد کوه برکشید و گیلان را در حصار درفش‌ها و تیغ‌های برهنه گرفت. کشتار و آتش‌سوزی چنان سهمگین شد که کوه‌ها از کشته‌ها تلبار گشت و خون بر روی زمین جاری شد. بزرگان و جنگاوران گیلان چون سهمگینی خشم شاهنشاه را دیدند، دست‌های خویش را ببستند و کودکان و زنان را پیش انداخته، با جامه‌های دریده و خاک بر سر ریخته به درگاه کسری شتافتند و زاری‌کنان امان خواستند. آنان پیشنهاد کردند که اگر شاه هنوز دلگیر است، حاضранд سرهای خود را به دست خویش ببرند تا خشنودی او حاصل شود.

چون ناله و زاری آنان از حد گذشت، دل کسری بر ایشان بسوخت و گناهان گذشته‌شان را بخشید. او ۲۰۰ تن از بزرگان گیل و دیلم را به عنوان گروگان (نوا) بگرفت تا دگربار راه بدپیشگی نپویند، پهلوانی دادگر را بر آن مرز بگماشت و خود با لشکری فیروزمند بازگشت.
#1
به راه اندر آگاهی آمد به شاه
✦
که گشت از بلوچی جهانی سیاه
#2
ز بس کشتن و غارت و تاختن
✦
زمین را به آب اندر انداختن
#3
ز گیلان تباهی فزونست ازین
✦
ز نفرین پراگنده شد آفرین
#4
دل شاه نوشین روان شد غمی
✦
برآمیخت اندوه با خرمی
#5
به ایرانیان گفت الانان و هند
✦
شد از بیم شمشیر ما چون پرند
#6
بسنده نباشیم با شهر خویش
✦
همی شیر جوییم پیچان ز میش
#7
بدو گفت گوینده کای شهریار
✦
به پالیز گل نیست بی‌زخم خار
#8
همان مرز تا بود با رنج بود
✦
ز بهر پراگندن گنج بود
#9
ز کار بلوچ ارجمند اردشیر
✦
بکوشید با کاردانان پیر
#10
نبد سودمندی به افسون و رنگ
✦
نه از بند وز رنج و پیکار و جنگ
#11
اگرچند بد این سخن ناگزیر
✦
بپوشید بر خویشتن اردشیر
#12
ز گفتار دهقان برآشفت شاه
✦
به سوی بلوچ اندر آمد ز راه
#13
چو آمد به نزدیک آن مرز و کوه
✦
بگردید گرد اندرش با گروه
#14
برآنگونه گرد اندر آمد سپاه
✦
که بستند ز انبوه بر باد راه
#15
همه دامن کوه تا روی شخ
✦
سپه بود برسان مور و ملخ
#16
منادیگری گرد لشکر بگشت
✦
خروش آمد از غار وز کوه و دشت
#17
که از کوچگه هرک یابید خرد
✦
وگر تیغ دارند مردان گرد
#18
وگر انجمن باشد از اندکی
✦
نباید که یابد رهایی یکی
#19
چو آگاه شد لشکر از خشم شاه
✦
سوار و پیاده ببستند راه
#20
از ایشان فراوان و اندک نماند
✦
زن و مرد جنگی و کودک نماند
#21
سراسر به شمشیر بگذاشتند
✦
ستم کردن و رنج برداشتند
#22
ببود ایمن از رنج شاه جهان
✦
بلوچی نماند آشکار و نهان
#23
چنان بد که بر کوه ایشان گله
✦
بدی بی‌نگهبان و کرده یله
#24
شبان هم نبودی پس گوسفند
✦
به هامون و بر تیغ کوه بلند
#25
همه رختها خوار بگذاشتند
✦
در و کوه را خانه پنداشتند
#26
وزان جایگه سوی گیلان کشید
✦
چو رنج آمد از گیل و دیلم پدید
#27
ز دریا سپه بود تا تیغ کوه
✦
هوا پر درفش و زمین پر گروه
#28
پراگنده بر گرد گیلان سپاه
✦
بشد روشنایی ز خورشید و ماه
#29
چنین گفت کایدر ز خرد و بزرگ
✦
نیاید که ماند یکی میش و گرگ
#30
چنان شد ز کشته همه کوه و دشت
✦
که خون در همه روی کشور بگشت
#31
ز بس کشتن و غارت و سوختن
✦
خروش آمد و نالهٔ مرد و زن
#32
ز کشته به هر سو یکی توده بود
✦
گیاها به مغز سر آلوده بود
#33
ز گیلان هر آنکس که جنگی بدند
✦
هشیوار و بارای و سنگی بدند
#34
ببستند یک سر همه دست خویش
✦
زنان از پس و کودک خرد پیش
#35
خروشان بر شهریار آمدند
✦
دریده‌بر و خاکسار آمدند
#36
شدند اندران بارگاه انجمن
✦
همه دستها بسته و خسته تن
#37
که ما بازگشتیم زین بدکنش
✦
مگر شاه گردد ز ما خوش منش
#38
اگر شاه را دل ز گیلان بخست
✦
ببریم سرها ز تنها بدست
#39
دل شاه خشنود گردد مگر
✦
چو بیند بریده یکی توده سر
#40
چو چندان خروش آمد از بارگاه
✦
وزان گونه آواز بشنید شاه
#41
برایشان ببخشود شاه جهان
✦
گذشته شد اندر دل او نهان
#42
نوا خواست از گیل و دیلم دوصد
✦
کزان پس نگیرد یکی راه بد
#43
یکی پهلوان نزد ایشان بماند
✦
چو بایسته شد کار لشکر براند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: