بخش ۱ - تاج‌گذاری انوشیروان و سخنرانی او دربارهٔ دادگری
#1
چو کسری نشست از بر تخت عاج
✦
به سر برنهاد آن دل‌افروز تاج
#2
بزرگان گیتی شدند انجمن
✦
چو بنشست سالار با رای‌زن
#3
سر نامداران زبان برگشاد
✦
ز دادار نیکی دهش کرد یاد
#4
چنین گفت کز کردگار سپهر
✦
دل ما پر از آفرین باد و مهر
#5
کزویست نیک و بدویست کام
✦
ازو مستمندیم وزو شادکام
#6
ازویست فرمان و زویست مهر
✦
به فرمان اویست بر چرخ مهر
#7
ز رای وز تیمار او نگذریم
✦
نفس جز به فرمان او نشمریم
#8
به تخت مهی بر هر آنکس که داد
✦
کند در دل او باشد از داد شاد
#9
هر آنکس که اندیشهٔ بد کند
✦
به فرجام بد با تن خود کند
#10
ز ما هرچ خواهند پاسخ دهیم
✦
بخواهش گران روز فرخ نهیم
#11
از اندیشهٔ دل کس آگاه نیست
✦
به تنگی دل اندر مرا راه نیست
#12
اگر پادشا را بود پیشه داد
✦
بود بی‌گمان هر کس از داد شاد
#13
از امروز کاری به فردا ممان
✦
که داند که فردا چه گردد زمان
#14
گلستان که امروز باشد به بار
✦
تو فردا چنی گل نیاید به کار
#15
بدانگه که یابی تن زورمند
✦
ز بیماری اندیش و درد و گزند
#16
پس زندگی یاد کن روز مرگ
✦
چنانیم با مرگ چون باد و برگ
#17
هر آنگه که در کار سستی کنی
✦
همه رای ناتندرستی کنی
#18
چو چیره شود بر دل مرد رشک
✦
یکی دردمندی بود بی‌پزشک
#19
دل مرد بیکار و بسیار گوی
✦
ندارد به نزد کسان آبروی
#20
وگر بر خرد چیره گردد هوا
✦
نخواهد به دیوانگی بر گوا
#21
بکژی تو را راه نزدیکتر
✦
سوی راستی راه باریکتر
#22
به کاری کزو پیشدستی کنی
✦
به آید که کندی و سستی کنی
#23
اگر جفت گردد زبان بر دروغ
✦
نگیرد ز بخت سپهری فروغ
#24
سخن گفتن کژ ز بیچارگیست
✦
به بیچارگان بربباید گریست
#25
چو برخیزد از خواب شاه از نخست
✦
ز دشمن بود ایمن و تندرست
#26
خردمند وز خوردنی بی‌نیاز
✦
فزونی برین رنج و دردست و آز
#27
وگر شاه با داد و بخشایشست
✦
جهان پر ز خوبی و آسایشست
#28
وگر کژی آرد بداد اندرون
✦
کبستش بود خوردن و آب خون
#29
هر آنکس که هست اندرین انجمن
✦
شنید این برآورده آواز من
#30
بدانید و سرتاسر آگاه بید
✦
همه ساله با بخت همراه بید
#31
که ما تاجداری به سر برده‌ایم
✦
بداد و خرد رای پرورده‌ایم
#32
ولیکن ز دستور باید شنید
✦
بد و نیک بی‌او نیاید پدید
#33
هر آنکس که آید بدین بارگاه
✦
ببایست کاری نیابند راه
#34
نباشم ز دستور همداستان
✦
که بر من بپوشد چنین داستان
#35
بدرگاه بر کارداران من
✦
ز لشکر نبرده سواران من
#36
چو روزی بدیشان نداریم تنگ
✦
نگه کرد باید بنام و به ننگ
#37
همه مردمی باید و راستی
✦
نباید به کار اندرون کاستی
#38
هر آنکس که باشد از ایرانیان
✦
ببندد بدین بارگه برمیان
#39
بیابد ز ما گنج و گفتار نرم
✦
چو باشد پرستنده با رای و شرم
#40
چو بیداد جوید یکی زیردست
✦
نباشد خردمند و خسروپرست
#41
مکافات باید بدان بد که کرد
✦
نباید غم ناجوانمرد خورد
#42
شما دل به فرمان یزدان پاک
✦
بدارید وز ما مدارید باک
#43
که اویست بر پادشا پادشا
✦
جهاندار و پیروز و فرمانروا
#44
فروزندهٔ تاج و خورشید و ماه
✦
نماینده ما را سوی داد راه
#45
جهاندار بر داوران داورست
✦
ز اندیشهٔ هر کسی برترست
#46
مکان و زمان آفرید و سپهر
✦
بیاراست جان و دل ما به مهر
#47
شما را دل از مهر ما برفروخت
✦
دل و چشم دشمن به ما بربدوخت
#48
شما رای و فرمان یزدان کنید
✦
به چیزی که پیمان دهد آن کنید
#49
نگهدار تا جست و تخت بلند
✦
تو را بر پرستش بود یارمند
#50
همه تندرستی به فرمان اوست
✦
همه نیکویی زیر پیمان اوست
#51
ز خاشاک تا هفت چرخ بلند
✦
همان آتش و آب و خاک نژند
#52
به هستی یزدان گوایی دهند
✦
روان تو را آشنایی دهند
#53
ستایش همه زیر فرمان اوست
✦
پرستش همه زیر پیمان اوست
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.