🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
89 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۵ - سفارت خراد برزین به چین، ناکامی نزد خاقان و درمان دخترش به حیلهٔ پزشکی
چون خبر برافراشته شدن درفش بهرام چوبین و گردآمدن سپاهی بیکران گرداگرد او به گوش خسروپرویز رسید، شاهنشاه ساسانی خطر این گرگِ بیدارشده از بیشه را دریافت. خسروپرویز خراد برزین—فرزانهٔ سخنور و آگاه به راز و رمز کشورداری—را به نزد خویش فراخواند و او را مامور ساخت تا در مهلتی چهارماهه به درگاه خاقان چین بشتابد. گنجینه‌های شاهی گشوده شد؛ گوهرهای گران‌بها، کمربندهای زرین و تیغ‌های هندوان به خراد سپرده شد تا دلِ خاقان را متمایل سازد. خراد برزین با حمایلی از هدیه‌های شاهوار راه چین را در پیش گرفت و از پهنهٔ جیحون گذشت.

با رسیدن خراد به درگاه خاقان، چاووشان ورود سفیر شاهنشاه ایران را جار زدند. خاقان چین بارگاه خویش را بیاراست و خراد برزین با وقار و ادبِ ایرانی گام به صحن نهاد. خراد با زبانی شیرین و حکمت‌آموز، سخن را با ستایش دادار جهان‌آفرین آغاز کرد—خدایی که چرخ گردنده و زمان و مکان را پدید آورده و مرگ را سرنوشت محتوم همگان، از جمشید و طهمورث گرفته تا کی‌قباد و اسفندیار و رستم ساخته است. سپس از پیوند دیرین میان شاهان ایران و خاقان‌های چین سخن گفت و دوستی خسروپرویز را به او عرضه داشت. خاقان چین که شیفتهٔ فصاحت و دانایی خراد شده بود، او را بر سریرِ خود بنشاند و هدایای گران‌سنگ را پذیرفت.

اما چون خراد برزین فرصت را غنیمت شمرده و بهرام چوبین را بدنهاد، پیمان‌شکن و اهریمن‌خو خواند و از خاقان خواست تا بهرام را دستگیر کرده به ایران فرستد، خاقان چهره در کشید. خاقان بانگ برآورد که هرگز پیمان خویش را با میهمان پناهنده نمی‌شکند و دست خویش را به خیانت نمی‌آلود. خراد دریافت که بهرام پیشتر با پیوند زناشویی با دختر خاقان و هوش‌ربایی از لشکریان چین، دلِ خاقان را کاملاً تسخیر کرده و دیپلماسی آشکار کارگر نخواهد افتاد.

خراد برزین بی‌آنکه ناامید شود، راه چاره‌جوییِ پنهان در پیش گرفت. او دریافت که دختر خاتون (همسر خاقان) به بیماری تبِ سوزان گرفتار آمده و پزشکان از درمانش فرو مانده‌اند. خراد همچنین به مردی ترک و ته‌دست به نام قلون نیکی نمود و او را نمک‌گیرِ مهربانی خویش ساخت. سپس، خراد با تدبیری هوشمندانه خود را پزشکی نامدار از دیار دور معرفی نمود و با چاره‌گریِ کدخدای سرا، به بالین دختر بیمار رفت. او با تجویز عصارهٔ انار و ترهٔ کاسنی و خنک‌کننده‌های گیاهی، تبِ جانکاه را فرو نشاند و دختر پس از هفت روز به فرمان یزدان تندرستی خویش را بازیافت. خاتون غرق در شادی، بدره‌ای از دینار و جامه‌های زربفت به او پیشکش کرد، اما خراد از پذیرش سیم و زر سر باز زد تا پاداش خویش را در روز مبادا و برای سرنگونی بهرام به کار گیرد.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: