بخش ۴۵ - سفارت خراد برزین به چین، ناکامی نزد خاقان و درمان دخترش به حیلهٔ پزشکی

#1

چو آگاهی آمد به شاه بزرگ

✦

که از بیشه بیرون خرامید گرگ

#2

سپاهی بیاورد بهرام گرد

✦

که از آسمان روشنایی ببرد

#3

به خراد برزین چنین گفت شاه

✦

که بگزین برین کار بر چار ماه

#4

یکی سوی خاقان بی‌مایه پوی

✦

سخن هرچ دانی که باید بگوی

#5

به ایران و نیران تو داناتری

✦

همان بر زبان بر توانا‌تری

#6

در گنج بگشاد و چندان گهر

✦

بیاورد شمشیر و زرین کمر

#7

که خراد برزین بران خیره ماند

✦

همی در نهان نام یزدان بخواند

#8

چو با هدیه‌ها راه چین بر گرفت

✦

به جیحون یکی راه دیگر گرفت

#9

چو نزدیک درگاه خاقان رسید

✦

نگه کرد و گوینده‌ای برگزید

#10

بدان تا بگوید که از نزد شاه

✦

فرستاده آمد بدین بارگاه

#11

چو بشنید خاقان بیاراست گاه

✦

بفرمود تا برگشادند راه

#12

فرستاده آمد به تنگی فراز

✦

زبان کرد کوتاه و بردش نماز

#13

بدو گفت هرگه که فرمان دهی

✦

به گفتن زبان بر گشاید رهی

#14

بدو گفت خاقان به شیرین زبان

✦

دل مردم پیر گردد جوان

#15

بگو آن سخن‌ها که سود اندروست

✦

سخن گفت مغز‌ست و ناگفته پوست

#16

چو خراد برزین شنید آن سخن

✦

به‌یاد آمدش کینهای کهن

#17

نخست آفرین کرد بر کردگار

✦

توانا و دانندهٔ روزگار

#18

که چرخ و مکان و زمان آفرید

✦

توانایی و ناتوان آفرید

#19

همان چرخ گردندهٔ بی ستون

✦

چرا نه به فرمان او در نه چون

#20

بدان آفرین کو جهان آفرید

✦

بلند آسمان و زمین گسترید

#21

توانا و دانا و دارنده اوست

✦

سپهر و زمین را نگارنده اوست

#22

به چرخ اندرون آفتاب آفرید

✦

شب و روز و آرام و خواب آفرید

#23

توانایی اوراست ما بنده‌ایم

✦

همه راستیهاش گوینده‌ایم

#24

یکی را دهد تاج و تخت بلند

✦

یکی را کند بنده و مستمند

#25

نه با اینش مهر و نه با آنش کین

✦

نداند کس این جز جهان‌آفرین

#26

که یک سر همه خاک را زاده‌ایم

✦

به بیچاره تن مرگ را داده‌ایم

#27

نخست اندر آیم ز جم برین

✦

جهاندار طهمورث بافرین

#28

چنین هم برو تاسر کی قباد

✦

همان نامداران که داریم یاد

#29

برین هم نشان تا به اسفندیار

✦

چو کیخسرو و رستم نامدار

#30

ز گیتی یکی دخمه شان بود بهر

✦

چشیدند بر جای تریاک زهر

#31

کنون شاه ایران به‌تن خویش تست

✦

همه شاد و غمگین به کم بیش تست

#32

به هنگام شاهان با آفرین

✦

پدر مادرش بود خاقان چین

#33

بدین روز پیوند ما تازه گشت

✦

همه کار بر دیگر اندازه گشت

#34

ز پیروزگر آفرین بر تو باد

✦

سر نامداران زمین تو باد

#35

همی‌گفت و خاقان بدو داده گوش

✦

چنین گفت کای مرد دانش فروش

#36

به ایران اگر نیز چون تو کسست

✦

ستاینده آسمان او بسست

#37

بران گاه جایی بپرداختش

✦

به نزدیکی خویش بنشاختش

#38

به فرمان او هدیه‌ها پیش برد

✦

یکایک به گنجور او برشمرد

#39

بدو گفت خاقان که بی‌خواسته

✦

مبادی تو اندر جهان کاسته

#40

گر از من پذیرفت خواهی تو چیز

✦

بگو تا پذیرم من آن چیز نیز

#41

وگر نه ز هدیه تو روشن‌تری

✦

به دانندگان جهان افسری

#42

یکی جای خرم بپرداختند

✦

ز هر گونه‌ای جامه‌ها ساختند

#43

به خوان و شکار و به بزم و به می

✦

به نزدیک خاقان بدی نیک پی

#44

همی‌جست و روزیش جایی بیافت

✦

به مردی به گفتارش اندر شتافت

#45

همی‌گفت بهرام بدگوهر است

✦

از آهرمن بد‌کنش بدتر است

#46

فروشد جهاندیدگان را به چیز

✦

که آن چیز گفتن نیرزد پشیز

#47

ورا هرمز تاجور برکشید

✦

به ارجش ز خورشید برتر کشید

#48

ندانست کس در جهان نام اوی

✦

ز گیتی بر آمد همه کام اوی

#49

اگر با تو بسیار خوبی کند

✦

به فرجام پیمان تو بشکند

#50

چنان هم که با شاه ایران شکست

✦

نه خسرو پرست و نه یزدان پرست

#51

گر او را فرستی به نزدیک شاه

✦

سر شاه ایران بر آری به ماه

#52

ازان پس همه چین و ایران تو راست

✦

نشستنگه آنجا کنی کت هواست

#53

چو خاقان شنید این سخن خیره شد

✦

دو چشمش ز گفتار او تیره شد

#54

بدو گفت زین سان سخن‌ها مگوی

✦

که تیره کنی نزد ما آب روی

#55

نیم من بداندیش و پیمان‌شکن

✦

که پیمان شکن خاک یابد کفن

#56

چو بشنید خراد برزین سخن

✦

بدانست کان کار او شد کهن

#57

که بهرام دادش به ایران امید

✦

سخن گفتن من شود باد و بید

#58

چو امید خاقان بدو تیره گشت

✦

به بیچارگی سوی خاتون گذشت

#59

همی‌جست تا کیست نزدیک اوی

✦

که روشن کند جان تاریک اوی

#60

یکی کدخدایی به‌دست آمدش

✦

همان نیز با او نشست آمدش

#61

سخن‌های خسرو بدو یاد کرد

✦

دل مرد بی‌تن بدان شاد کرد

#62

بدو گفت خاتون مرا دستگیر

✦

بود تا شوم بر درش بر دبیر

#63

چنین گفت با چاره‌گر کدخدای

✦

کزو آرزوها نیاید بجای

#64

که بهرام چوبینه داماد اوست

✦

و زویست بهرام را مغز و پوست

#65

تو مردی دبیری‌، یکی چاره ساز

✦

وزین نیز بر باد مگشای راز

#66

چو خراد برزین شنید این سخن

✦

نه سر دید پیمان او را نه بن

#67

یکی ترک بد پیر نامش قلون

✦

که ترکان ورا داشتندی زبون

#68

همه پوستین بود پوشیدنش

✦

ز کشک و ز ارزن بدی خوردنش

#69

کسی را فرستاد و او را بخواند

✦

بران نامور جایگاهش نشاند

#70

مر او را درم داد و دینار داد

✦

همان پوشش و خورد بسیار داد

#71

چو بر خوان نشستی ورا خواندی

✦

بر نامدارانش بنشاندی

#72

پر‌اندیشه بد مرد بسیاردان

✦

شکیبا دل و زیرک و کاردان

#73

وزان روی با کدخدای سرای

✦

ز خاتون چینی همی‌گفت رای

#74

همان پیش خاقان به روز و به شب

✦

چو رفتی همی‌داشتی بسته لب

#75

چنین گفت با مهتر آن مرد پیر

✦

که چون تو سرافراز مردی دبیر

#76

اگر در پزشکیت بهره بدی

✦

وگر نامت از دور شهره بدی

#77

یکی تاج نو بودیی بر سرش

✦

به ویژه که بیمار شد دخترش

#78

بدو گفت کاین دانشم نیز هست

✦

چو گویی بسایم برین کار دست

#79

بشد پیش خاتون دوان کدخدای

✦

که دانا پزشکی نوآمد به جای

#80

بدو گفت شادان زی و نوش خور

✦

بیارش‌، مخار اندرین کار سر

#81

بیامد به خراد برزین بگفت

✦

که این راز باید که داری نهفت

#82

برو پیش او نام خود را مگوی

✦

پزشکی کن از خویشتن تازه‌روی

#83

به نزدیک خاتون شد آن چاره‌گر

✦

تبه دید بیمار او را جگر

#84

بفرمود تا آب نار آورند

✦

همان ترهٔ جویبار آورند

#85

کجا تره گر کاسنی خواندش

✦

تبش خواست کز مغز بنشاندش

#86

به فرمان یزدان چو شد هفت روز

✦

شد آن دخت چون ماه گیتی‌فروز

#87

بیاورد دینار خاتون ز گنج

✦

یکی بدره و تای زربفت پنج

#88

بدو گفت کاین ناسزاوار چیز

✦

بگیر و بخواه آنچ بایدت نیز

#89

چنین داد پاسخ که این را بدار

✦

بخواهم هر آنگه که آید به کار

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما