✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖

72 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۳ - نامهٔ دادگرانه به کارگزاران خراج

یکی نامه فرمود بر پهلوی

✦

پسند آیدت چون ز من بشنوی

نخستین سر نامه کرد از مهست

✦

شهنشاه کسری یزدان‌پرست

به بهرام روز و بخرداد شهر

✦

که یزدانش داد از جهان تاج بهر

برومند شاخ از درخت قباد

✦

که تاج بزرگی به سر برنهاد

سوی کارداران باژ و خراج

✦

پرستنده شایستهٔ فر و تاج

بی‌اندازه از ما شما را درود

✦

هنر با نژاد این بود با فزود

نخستین سخن چون گشایش کنیم

✦

جهان‌آفرین را ستایش کنیم

خردمند و بینادل آنرا شناس

✦

که دارد ز دادار کیهان سپاس

بداند که هست او ز ما بی‌نیاز

✦

به نزدیک او آشکارست راز

#10

کسی را کجا سرفرازی دهد

✦

نخستین ورا بی‌نیازی دهد

#11

مرا داد فرمان و خود داورست

✦

ز هر برتری جاودان برترست

#12

به یزدان سزد ملک و مهتر یکیست

✦

کسی را جز از بندگی کار نیست

#13

ز مغز زمین تا به چرخ بلند

✦

ز افلاک تا تیره خاک نژند

#14

پی مور بر خویشتن برگواست

✦

که ما بندگانیم و او پادشاست

#15

نفرمود ما را جز از راستی

✦

که دیو آورد کژی و کاستی

#16

اگر بهر من زین سرای سپنج

✦

نبودی جز از باغ و ایوان و گنج

#17

نجستی دل من به جز داد و مهر

✦

گشادن بهر کار بیدار چهر

#18

کنون روی بوم زمین سر به سر

✦

ز خاور برو تا در باختر

#19

به شاهی مرا داد یزدان پاک

✦

ز خورشید تابنده تا تیره خاک

#20

نباید که جز داد و مهر آوریم

✦

وگر چین به کاری بچهر آوریم

#21

شبان بداندیش و دشت بزرگ

✦

همی گوسفندان بماند بگرگ

#22

نباید که بر زیردستان ما

✦

ز دهقان وز دین‌پرستان ما

#23

به خشکی به خاک و بکشتی برآب

✦

برخشنده روز و به هنگام خواب

#24

ز بازارگانان تر و ز خشک

✦

درم دارد و در خوشاب و مشک

#25

که تابنده خور جز بداد و به مهر

✦

نتابد بریشان ز خم سپهر

#26

برین‌گونه رفت از نژاد و گهر

✦

پسر تاج یابد همی از پدر

#27

به جز داد و خوبی نبد در جهان

✦

یکی بود با آشکارا نهان

#28

نهادیم بر روی گیتی خراج

✦

درخت گزیت از پی تخت عاج

#29

چو این نامه آرند نزد شما

✦

که فرخنده باد اورمزد شما

#30

کسی کو برین یک درم بگذرد

✦

ببیداد بر یک نفس بشمرد

#31

به یزدان که او داد دیهیم و فر

✦

که من خود میانش ببرم به ار

#32

برین نیز بادافرهٔ کردگار

✦

نباید که چشم بد آید به کار

#33

همین نامه و رسم بنهید پیش

✦

مگردید ازین فرخ آیین خویش

#34

به هر چار ماهی یکی بهر ازین

✦

بخواهید با داد و با آفرین

#35

به جایی که باشد زیان ملخ

✦

وگر تف خورشید تابد به شخ

#36

دگر تف باد سپهر بلند

✦

بدان کشتمندان رساند گزند

#37

همان گر نبارد به نوروز نم

✦

ز خشکی شود دشت خرم دژم

#38

مخواهید باژ اندر آن بوم و رست

✦

که ابر بهاران به باران نشست

#39

ز تخم پراگنده و مزد رنج

✦

ببخشید کارندگانرا ز گنج

#40

زمینی که آن را خداوند نیست

✦

به مرد و ورا خویش و پیوند نیست

#41

نباید که آن بوم ویران بود

✦

که در سایهٔ شاه ایران بود

#42

که بدگو برین کار ننگ آورد

✦

که چونین بهانه بچنگ آورد

#43

ز گنج آنچ باید مدارید باز

✦

که کردست یزدان مرا بی‌نیاز

#44

چو ویران بود بوم در بر من

✦

نتابد درو سایهٔ فر من

#45

کسی را که باشد برین مایه کار

✦

اگر گیرد این کار دشوار خوار

#46

کنم زنده بر دار جایی که هست

✦

اگر سرفرازست و گر زیردست

#47

بزرگان که شاهان پیشین بدند

✦

ازین کار بر دیگر آیین بدند

#48

بد و نیک با کارداران بدی

✦

جهان پیش اسب‌سواران بدی

#49

خرد را همه خیره بفریفتند

✦

بافزونی گنج نشکیفتند

#50

مرا گنج دادست و دهقان سپاه

✦

نخواهیم بدینار کردن نگاه

#51

شما را جهان بازجستن بداد

✦

نگه داشتن ارج مرد نژاد

#52

گرامی‌تر از جان بدخواه من

✦

که جوید همی کشور و گاه من

#53

سپهبد که مردم فروشد به زر

✦

نباید بدین بارگه برگذر

#54

کسی را کند ارج این بارگاه

✦

که با داد و مهرست و با رسم و راه

#55

چو بیداردل کارداران من

✦

به دیوان موبد شدند انجمن

#56

پدید آید از گفت یک تن دروغ

✦

ازان پس نگیرد بر ما فروغ

#57

به بیدادگر بر مرا مهر نیست

✦

پلنگ و جفاپیشه مردم یکیست

#58

هر آنکس که او راه یزدان بجست

✦

بآب خرد جان تیره بشست

#59

بدین بارگاهش بلندی بود

✦

بر موبدان ارجمندی بود

#60

به نزدیک یزدان ز تخمی که کشت

✦

به باید بپاداش خرم بهشت

#61

که ما بی‌نیازیم ازین خواسته

✦

که گردد به نفرین روان کاسته

#62

گر از پوست درویش باشد خورش

✦

ز چرمش بود بی‌گمان پرورش

#63

پلنگی به از شهریاری چنین

✦

که نه شرم دارد نه آیین نه دین

#64

گشادست بر ما در راستی

✦

چه کوبیم خیره در کاستی

#65

نهانی بدو داد دادن بروی

✦

بدان تا رسد نزد ما گفت و گوی

#66

به نزدیک یزدان بود ناپسند

✦

نباشد بدین بارگه ارجمند

#67

ز یزدان وز ما بدان کس درود

✦

که از داد و مهرش بود تاروپود

#68

اگر دادگر باشدی شهریار

✦

بماند به گیتی بسی پایدار

#69

که جاوید هر کس کنند آفرین

✦

بران شاه کآباد دارد زمین

#70

ز شاهان که با تخت و افسر بدند

✦

به گنج و به لشکر توانگر بدند

#71

نبد دادگرتر ز نوشین‌روان

✦

که بادا همیشه روانش جوان

#72

نه زو پرهنرتر به فرزانگی

✦

به تخت و بداد و به مردانگی

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما