اسکندر در امتداد جست‌وجوی رازهای گیتی و پس از گذر از تیرگی‌ها، سرانجام به ناحیتی سرشار از روشنایی قدم نهاد. در میان آن روشنی بی‌کران، کوهی بس درخشان و تابناک نمایان شد که ستیغ سنگی‌اش آسمان را می‌شکافت. بر فراز آن کوه خارا، ستون‌هایی بلند از چوب معطر عود افراشته بودند که تارک آن‌ها در دل ابرهای تیره فرو رفته بود. بر تارک هر ستون، آشیانه‌ای بس بزرگ برافراشته شده بود و بر آن، مرغانی سترگ با پر و بالی سبز و شاهوار جا خوش کرده بودند.
چون اسکندر نزدیک‌تر شد، آن مرغان شگفت‌انگیز به زبان رومی طنین آواز برداشتند و جهاندار پیروز را به نام خواندند. اسکندر با شنیدن ندای ایشان شتابان به پای ستون‌ها آمد. مرغ سخنگو رو به شهریار کرد و گفت: «ای که رنج دنیا را به جان خریده‌ای، از این سراچه سپنج و گذران چه می‌جویی؟ حتی اگر سر بر چرخ گردون بسابی، باز هم ملول و تهی‌دست از آن بازخواهی گشت!» سپس مرغ از احوال مردمان زمین پرسید و جویا شد که آیا در جهان زنا و بنا ساختن از خشت پخته رواج یافته است؟ اسکندر پاسخ داد که آری، هر دو در میان مردمان است. مرغ با شنیدن این سخن اندکی فرود آمد و با نگاهی خیره بر آن پادشاه یزدان‌پرست نگریست.
سپس مرغ پرسید که آیا بانگ رود و نغمه‌خوانی مستان در جهان شنیده می‌شود؟ اسکندر پاسخ داد که هر کس در زندگی خویش سهمی از شادی برندارد، مردم او را شادکام نمی‌خوانند، هرچند جانش را فدا کند. مرغ با شنیدن این پاسخ از ستون عود به روی خاک تیره آمد و از دانا و راست‌کردار پرسید که آیا شمار دانایان افزون شده است یا کاستی یافته؟ اسکندر گفت جویندگان دانش و دانایی در میان مردمان سربلند و ارجمندند. آن‌گاه مرغ به آشیانه خود بازگشت، چنگال و منقار به پاکی شست و پرهای خویش را آراست.
در پایان، مرغ رازگو پادشاه را آزمود و از زاهدانی که بر کوه‌ها عزلت می‌نشینند پرسید و اسکندر گفت هرگاه مردی پاک‌رای شود، کوه‌نشینی و پرستش یزدان را برمی‌گزیند. مرغ که آسوده‌خاطر گشت، منقار تیز کرد و فرامانی شگفت به قیصر داد: «اینک سپاه و همراهان خود را بازگردان و تنها و پیاده بر تیغ کوه بالا برو تا ببینی در چکاد این کوه چیست؛ جایی که تماشای آن حتی شادمان‌ترین مردمان را به گریه می‌اندازد!»