بخش ۲۸ - تیر گز بر چشم اسفندیار، افتادن رویین‌تن و گفتگوی واپسین با رستم

#1

بدانست رستم که لابه به کار

✦

نیاید همی پیش اسفندیار

#2

کمان را به زه کرد و آن تیر گز

✦

که پیکانش را داده بد آب رز

#3

همی راند تیر گز اندر کمان

✦

سر خویش کرده سوی آسمان

#4

همی گفت کای پاک دادار هور

✦

فزایندهٔ دانش و فر و زور

#5

همی بینی این پاک جان مرا

✦

توان مرا هم روان مرا

#6

که چندین بپیچم که اسفندیار

✦

مگر سر بپیچاند از کارزار

#7

تو دانی که بیداد کوشد همی

✦

همی جنگ و مردی فروشد همی

#8

به بادافره این گناهم مگیر

✦

توی آفرینندهٔ ماه و تیر

#9

چو خودکامه جنگی بدید آن درنگ

✦

که رستم همی دیر شد سوی جنگ

#10

بدو گفت کای سگزی بدگمان

✦

نشد سیر جانت ز تیر و کمان

#11

ببینی کنون تیر گشتاسپی

✦

دل شیر و پیکان لهراسپی

#12

یکی تیر بر ترگ رستم بزد

✦

چنان کز کمان سواران سزد

#13

تهمتن گز اندر کمان راند زود

✦

بران سان که سیمرغ فرموده بود

#14

بزد تیر بر چشم اسفندیار

✦

سیه شد جهان پیش آن نامدار

#15

خم آورد بالای سرو سهی

✦

ازو دور شد دانش و فرهی

#16

نگون شد سر شاه یزدان‌پرست

✦

بیفتاد چاچی کمانش ز دست

#17

گرفته بش و یال اسپ سیاه

✦

ز خون لعل شد خاک آوردگاه

#18

چنین گفت رستم به اسفندیار

✦

که آوردی آن تخم زفتی به بار

#19

تو آنی که گفتی که رویین تنم

✦

بلند آسمان بر زمین بر زنم

#20

من از شست تو هشت تیر خدنگ

✦

بخوردم ننالیدم از نام و ننگ

#21

به یک تیر برگشتی از کارزار

✦

بخفتی بران بارهٔ نامدار

#22

هم‌اکنون به خاک اندر آید سرت

✦

بسوزد دل مهربان مادرت

#23

هم‌انگه سر نامبردار شاه

✦

نگون اندر آمد ز پشت سیاه

#24

زمانی همی بود تا یافت هوش

✦

بر خاک بنشست و بگشاد گوش

#25

سر تیر بگرفت و بیرون کشید

✦

همی پر و پیکانش در خون کشید

#26

همانگه به بهمن رسید آگهی

✦

که تیره شد آن فر شاهنشهی

#27

بیامد به پیش پشوتن بگفت

✦

که پیکار ما گشت با درد جفت

#28

تن ژنده پیل اندر آمد به خاک

✦

دل ما ازین درد کردند چاک

#29

برفتد هر دو پیاده دوان

✦

ز پیش سپه تا بر پهلوان

#30

بدیدند جنگی برش پر ز خون

✦

یکی تیر پرخون به دست اندرون

#31

پشوتن بر و جامه را کرد چاک

✦

خروشان به سر بر همی کرد خاک

#32

همی گشت بهمن به خاک اندرون

✦

بمالید رخ را بدان گرم خون

#33

پشوتن همی گفت راز جهان

✦

که داند ز دین‌آوران و مهان

#34

چو اسفندیاری که از بهر دین

✦

به مردی برآهیخت شمشیر کین

#35

جهان کرد پاک از بد بت‌پرست

✦

به بد کار هرگز نیازید دست

#36

به روز جوانی هلاک آمدش

✦

سر تاجور سوی خاک آمدش

#37

بدی را کزو هست گیتی به درد

✦

پرآزار ازو جان آزاد مرد

#38

فراوان برو بگذرد روزگار

✦

که هرگز نبیند بد کارزار

#39

جوانان گرفتندش اندر کنار

✦

همی خون ستردند زان شهریار

#40

پشوتن بروبر همی مویه کرد

✦

رخی پر ز خون و دلی پر ز درد

#41

همی گفت زار ای یل اسفندیار

✦

جهانجوی و از تخمهٔ شهریار

#42

که کند این چنین کوه جنگی ز جای

✦

که افگند شیر ژیان را ز پای

#43

که کند این پسندیده دندان پیل

✦

که آگند با موج دریای نیل

#44

چه آمد برین تخمه از چشم بد

✦

که بر بدکنش بی‌گمان بد رسد

#45

کجا شد به رزم اندرون ساز تو

✦

کجا شد به بزم آن خوش آواز تو

#46

کجا شد دل و هوش و آیین تو

✦

توانایی و اختر و دین تو

#47

چو کردی جهان را ز بدخواه پاک

✦

نیامدت از پیل وز شیر باک

#48

کنون آمدت سودمندی به کار

✦

که در خاک بیند ترا روزگار

#49

که نفرین برین تاج و این تخت باد

✦

بدین کوشش بیش و این بخت باد

#50

که چو تو سواری دلیر و جوان

✦

سرافراز و دانا و روشن‌روان

#51

بدین سان شود کشته در کارزار

✦

به زاری سرآید برو روزگار

#52

که مه تاج بادا و مه تخت شاه

✦

مه گشتاسپ و جاماسپ و آن بارگاه

#53

چنین گفت پر دانش اسفندیار

✦

که ای مرد دانای به روزگار

#54

مکن خویشتن پیش من بر تباه

✦

چنین بود بهر من از تاج و گاه

#55

تن کشته را خاک باشد نهال

✦

تو از کشتن من بدین سان منال

#56

کجا شد فریدون و هوشنگ و جم

✦

ز باد آمده باز گردد به دم

#57

همان پاک‌زاده نیاکان ما

✦

گزیده سرافراز و پاکان ما

#58

برفتند و ما را سپردند جای

✦

نماند کس اندر سپنجی سرای

#59

فراوان بکوشیدم اندر جهان

✦

چه در آشکار و چه اندر نهان

#60

که تا رای یزدان به جای آورم

✦

خرد را بدین رهنمای آورم

#61

چو از من گرفت ای سخن روشنی

✦

ز بد بسته شد راه آهرمنی

#62

زمانه بیازید چنگال تیز

✦

نبد زو مرا روزگار گریز

#63

امید من آنست کاندر بهشت

✦

دل‌افروز من بدرود هرچ کشت

#64

به مردی مرا پور دستان نکشت

✦

نگه کن بدین گز که دارم به مشت

#65

بدین چوب شد روزگارم به سر

✦

ز سیمرغ وز رستم چاره‌گر

#66

فسونها و نیرنگها زال ساخت

✦

که اروند و بند جهان او شناخت

#67

چو اسفندیار این سخن یاد کرد

✦

بپیچید و بگریست رستم به درد

#68

چنین گفت کز دیو ناسازگار

✦

ترا بهره رنج من آمد به کار

#69

چنانست کو گفت یکسر سخن

✦

ز مردی به کژی نیفگند بن

#70

که تا من به گیتی کمر بسته‌ام

✦

بسی رزم گردنکشان جسته‌ام

#71

سواری ندیدم چو اسفندیار

✦

زره‌دار با جوشن کارزار

#72

چو بیچاره برگشتم از دست اوی

✦

بدیدم کمان و بر و شست اوی

#73

سوی چاره گشتم ز بیچارگی

✦

بدادم بدو سر به یکبارگی

#74

زمان ورا در کمان ساختم

✦

چو روزش سرآمد بینداختم

#75

گر او را همی روز باز آمدی

✦

مرا کار گز کی فراز آمدی

#76

ازین خاک تیره بباید شدن

✦

به پرهیز یک دم نشاید زدن

#77

همانست کز گز بهانه منم

✦

وزین تیرگی در فسانه منم

داستان رستم و اسفندیار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما