بخش ۲۶ - آمدن سیمرغ به خواندن زال، درمان رستم و رخش و نمودن راز تیر گز

#1

ببودند هر دو بران رای مند

✦

سپهبد برآمد به بالا بلند

#2

از ایوان سه مجمر پر آتش ببرد

✦

برفتند با او سه هشیار و گرد

#3

فسونگر چو بر تیغ بالا رسید

✦

ز دیبا یکی پر بیرون کشید

#4

ز مجمر یکی آتشی برفروخت

✦

به بالای آن پر لختی بسوخت

#5

چو پاسی ازان تیره شب درگذشت

✦

تو گفتی چو آهن سیاه ابر گشت

#6

همانگه چو مرغ از هوا بنگرید

✦

درخشیدن آتش تیز دید

#7

نشسته برش زال با درد و غم

✦

ز پرواز مرغ اندر آمد دژم

#8

بشد پیش با عود زال از فراز

✦

ستودش فراوان و بردش نماز

#9

به پیشش سه مجمر پر از بوی کرد

✦

ز خون جگر بر دو رخ جوی کرد

#10

بدو گفت سیمرغ شاها چه بود

✦

که آمد ازین سان نیازت به دود

#11

چنین گفت کاین بد به دشمن رساد

✦

که بر من رسید از بد بدنژاد

#12

تن رستم شیردل خسته شد

✦

ازان خستگی جان من بسته شد

#13

کزان خستگی بیم جانست و بس

✦

بران گونه خسته ندیدست کس

#14

همان رخش گویی که بیجان شدست

✦

ز پیکان تنش زار و بیجان شدست

#15

بیامد برین کشور اسفندیار

✦

نکوبد همی جز در کارزار

#16

نجوید همی کشور و تاج و تخت

✦

برو بار خواهد همی با درخت

#17

بدو گفت سیمرغ کای پهلوان

✦

مباش اندرین کار خسته‌روان

#18

سزد گر نمایی به من رخش را

✦

همان سرفراز جهان‌بخش را

#19

کسی سوی رستم فرستاد زال

✦

که لختی به چاره برافراز یال

#20

بفرمای تا رخش را همچنان

✦

بیارند پیش من اندر زمان

#21

چو رستم بران تند بالا رسید

✦

همان مرغ روشن‌دل او را بدید

#22

بدو گفت کای ژنده پیل بلند

✦

ز دست که گشتی بدین سان نژند

#23

چرا رزم جستی ز اسفندیار

✦

چرا آتش افگندی اندر کنار

#24

بدو گفت زال ای خداوند مهر

✦

چو اکنون نمودی بما پاک چهر

#25

گر ایدونک رستم نگردد درست

✦

کجا خواهم اندر جهان جای جست

#26

همه سیستان پاک ویران کنند

✦

به کام دلیران ایران کنند

#27

شود کنده این تخمهٔ ما ز بن

✦

کنون بر چه رانیم یکسر سخن

#28

نگه کرد مرغ اندران خستگی

✦

بدید اندرو راه پیوستگی

#29

ازو چار پیکان به بیرون کشید

✦

به منقار از ان خستگی خون کشید

#30

بران خستگیها بمالید پر

✦

هم اندر زمان گشت با زیب و فر

#31

بدو گفت کاین خستگیها ببند

✦

همی باش یکچند دور از گزند

#32

یکی پر من تر بگردان به شیر

✦

بمال اندران خستگیهای تیر

#33

بران همنشان رخش را پیش خواست

✦

فرو کرد منقار بر دست راست

#34

برون کرد پیکان شش از گردنش

✦

نبد خسته گر بسته جایی تنش

#35

همانگه خروشی برآورد رخش

✦

بخندید شادان دل تاج‌بخش

#36

بدو گفت مرغ ای گو پیلتن

✦

توی نامبردار هر انجمن

#37

چرا رزم جستی ز اسفندیار

✦

که او هست رویین‌تن و نامدار

#38

بدو گفت رستم گر او را ز بند

✦

نبودی دل من نگشتی نژند

#39

مرا کشتن آسان‌تر آید ز ننگ

✦

وگر بازمانم به جایی ز جنگ

#40

چنین داد پاسخ کز اسفندیار

✦

اگر سر بجا آوری نیست عار

#41

که اندر زمانه چنویی نخاست

✦

بدو دارد ایران همی پشت راست

#42

بپرهیزی از وی نباشد شگفت

✦

مرا از خود اندازه باید گرفت

#43

که آن جفت من مرغ با دستگاه

✦

به دستان و شمشیر کردش تباه

#44

اگر با من اکنون تو پیمان کنی

✦

سر از جنگ جستن پشمان کنی

#45

نجویی فزونی به اسفندیار

✦

گه کوشش و جستن کارزار

#46

ور ایدونک او را بیامد زمان

✦

نیندیشی از پوزش بی‌گمان

#47

پس‌انگه یکی چاره سازم ترا

✦

به خورشید سر برفرازم ترا

#48

چو بشنید رستم دلش شاد شد

✦

از اندیشهٔ بستن آزاد شد

#49

بدو گفت کز گفت تو نگذرم

✦

وگر تیغ بارد هوا بر سرم

#50

چنین گفت سیمرغ کز راه مهر

✦

بگویم کنون باتو راز سپهر

#51

که هرکس که او خون اسفندیار

✦

بریزد ورا بشکرد روزگار

#52

همان نیز تا زنده باشد ز رنج

✦

رهایی نیابد نماندش گنج

#53

بدین گیتیش شوربختی بود

✦

وگر بگذرد رنج و سختی بود

#54

شگفتی نمایم هم امشب ترا

✦

ببندم ز گفتار بد لب ترا

#55

برو رخش رخشنده را برنشین

✦

یکی خنجر آبگون برگزین

#56

چو بشنید رستم میان را ببست

✦

وزان جایگه رخش را برنشست

#57

به سیمرغ گفت ای گزین جهان

✦

چه خواهد برین مرگ ما ناگهان

#58

جهان یادگارست و ما رفتنی

✦

به گیتی نماند به جز مردمی

#59

به نام نکو گر بمیرم رواست

✦

مرا نام باید که تن مرگ راست

#60

کجا شد فریدون و هوشنگ شاه

✦

که بودند با گنج و تخت و کلاه

#61

برفتند و ما را سپردند جای

✦

جهان را چنین است آیین و رای

#62

همی راند تا پیش دریا رسید

✦

ز سیمرغ روی هوا تیره دید

#63

چو آمد به نزدیک دریا فراز

✦

فرود آمد آن مرغ گردنفراز

#64

به رستم نمود آن زمان راه خشک

✦

همی آمد از باد او بوی مشک

#65

بمالید بر تارکش پر خویش

✦

بفرمود تا رستم آمدش پیش

#66

گزی دید بر خاک سر بر هوا

✦

نشست از برش مرغ فرمانروا

#67

بدو گفت شاخی گزین راست‌تر

✦

سرش برترین و تنش کاست‌تر

#68

بدان گز بود هوش اسفندیار

✦

تو این چوب را خوار مایه مدار

#69

بر آتش مرین چوب را راست کن

✦

نگه کن یکی نغز پیکان کهن

#70

بنه پر و پیکان و برو بر نشان

✦

نمودم ترا از گزندش نشان

#71

چو ببرید رستم تن شاخ گز

✦

بیامد ز دریا به ایوان و رز

#72

بران کار سیمرغ بد رهنمای

✦

همی بود بر تارک او به پای

#73

بدو گفت اکنون چو اسفندیار

✦

بیاید بجوید ز تو کارزار

#74

تو خواهش کن و لابه و راستی

✦

مکوب ایچ گونه در کاستی

#75

مگر بازگردد به شیرین سخن

✦

بیاد آیدش روزگار کهن

#76

که تو چند گه بودی اندر جهان

✦

به رنج و به سختی ز بهر مهان

#77

چو پوزش کنی چند نپذیردت

✦

همی از فرومایگان گیردت

#78

به زه کن کمان را و این چوب گز

✦

بدین گونه پرورده در آب رز

#79

ابر چشم او راست کن هر دو دست

✦

چنانچون بود مردم گزپرست

#80

زمانه برد راست آن را به چشم

✦

بدانگه که باشد دلت پر ز خشم

#81

تن زال را مرغ پدرود کرد

✦

ازو تار وز خویشتن پود کرد

#82

ازان جایگه نیک‌دل برپرید

✦

چو اندر هوا رستم او را بدید

#83

یکی آتش چوب پرتاب کرد

✦

دلش را بران رزم شاداب کرد

#84

یکی تیز پیکان بدو در نشاند

✦

چپ و راست پرها بروبر نشاند

داستان رستم و اسفندیار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما