بخش ۲ - بازگشت مست اسفندیار، طلب تاج، پیشگویی مرگش به دست رستم و اندیشهٔ بد گشتاسپ
#1
ز بلبل شنیدم یکی داستان
✦
که برخواند از گفتهٔ باستان
#2
که چون مست باز آمد اسفندیار
✦
دژم گشته از خانهٔ شهریار
#3
کتایون قیصر که بد مادرش
✦
گرفته شب و روز اندر برش
#4
چو از خواب بیدار شد تیره شب
✦
یکی جام می خواست و بگشاد لب
#5
چنین گفت با مادر اسفندیار
✦
که با من همی بد کند شهریار
#6
مرا گفت چون کین لهراسپ شاه
✦
بخواهی به مردی ز ارجاسپ شاه
#7
همان خواهران را بیاری ز بند
✦
کنی نام ما را به گیتی بلند
#8
جهان از بدان پاک بی‌خو کنی
✦
بکوشی و آرایشی نو کنی
#9
همه پادشاهی و لشکر تراست
✦
همان گنج با تخت و افسر تراست
#10
کنون چون برآرد سپهر آفتاب
✦
سر شاه بیدار گردد ز خواب
#11
بگویم پدر را سخنها که گفت
✦
ندارد ز من راستیها نهفت
#12
وگر هیچ تاب اندر آرد به چهر
✦
به یزدان که بر پای دارد سپهر
#13
که بی‌کام او تاج بر سر نهم
✦
همه کشور ایرانیان را دهم
#14
ترا بانوی شهر ایران کنم
✦
به زور و به دل جنگ شیران کنم
#15
غمی شد ز گفتار او مادرش
✦
همه پرنیان خار شد بر برش
#16
بدانست کان تاج و تخت و کلاه
✦
نبخشد ورا نامبردار شاه
#17
بدو گفت کای رنج دیده پسر
✦
ز گیتی چه جوید دل تاجور
#18
مگر گنج و فرمان و رای و سپاه
✦
تو داری برین بر فزونی مخواه
#19
یکی تاج دارد پدر بر پسر
✦
تو داری دگر لشکر و بوم و بر
#20
چو او بگذرد تاج و تختش تراست
✦
بزرگی و شاهی و بختش تراست
#21
چه نیکوتر از نره شیر ژیان
✦
به پیش پدر بر کمر بر میان
#22
چنین گفت با مادر اسفندیار
✦
که نیکو زد این داستان هوشیار
#23
که پیش زنان راز هرگز مگوی
✦
چو گویی سخن بازیابی به کوی
#24
مکن هیچ کاری به فرمان زن
✦
که هرگز نبینی زنی رای زن
#25
پر از شرم و تشویر شد مادرش
✦
ز گفته پشیمانی آمد برش
#26
بشد پیش گشتاسپ اسفندیار
✦
همی بود با رامش و میگسار
#27
دو روز و دو شب بادهٔ خام خورد
✦
بر ماهرویش دل آرام کرد
#28
سیم روز گشتاسپ آگاه شد
✦
که فرزند جویندهٔ گاه شد
#29
همی در دل اندیشه بفزایدش
✦
همی تاج و تخت آرزو آیدش
#30
بخواند آن زمان شاه جاماسپ را
✦
همان فال گویان لهراسپ را
#31
برفتند با زیجها برکنار
✦
بپرسید شاه از گو اسفندیار
#32
که او را بود زندگانی دراز؟
✦
نشیند به شادی و آرام و ناز؟
#33
به سر بر نهد تاج شاهنشهی؟
✦
برو پای دارد بهیّ و مهی؟
#34
چو بشنید دانای ایران سخن
✦
نگه کرد آن زیجهای کهن
#35
ز دانش بروها پر از تاب کرد
✦
ز تیمار مژگان پر از آب کرد
#36
همی گفت بد روز و بد اخترم
✦
ببارید آتش همی بر سرم
#37
مرا کاشکی پیش فرخ زریر
✦
زمانه فگندی به چنگال شیر
#38
وگر خود نکشتی پدر مر مرا
✦
نگشتی به جاماسپ بداخترا
#39
ورا هم ندیدی به خاک اندرون
✦
بران سان فگنده پیش پر ز خون
#40
چو اسفندیاری که از چنگ اوی
✦
بدرد دل شیر ز آهنگ اوی
#41
ز دشمن جهان سربسر پاک کرد
✦
به رزم اندرون نیستش هم نبرد
#42
جهان از بداندیش بی‌بیم کرد
✦
تن اژدها را به دو نیم کرد
#43
ازاین پس غم او بباید کشید
✦
بسی شور و تلخی بباید چشید
#44
بدو گفت شاه ای پسندیده مرد
✦
سخن گوی وز راه دانش مگرد
#45
هلا زود بشتاب و با من بگوی
✦
کزین پرسشم تلخی آمد به روی
#46
گر او چون زریر سپهبد بود
✦
مرا زیستن زین سپس بد بود
#47
ورا در جهان هوش بر دست کیست
✦
کزان درد ما را بباید گریست
#48
بدو گفت جاماسپ کای شهریار
✦
تواین روز را خوار مایه مدار
#49
ورا هوش در زاولستان بود
✦
به دست تهم پور دستان بود
#50
به جاماسپ گفت آنگهی شهریار
✦
به من بر بگردد بد روزگار؟
#51
که گر من سر تاج شاهنشهی
✦
سپارم بدو تاج و تخت مهی
#52
نبیند بر و بوم زاولستان
✦
نداند کس او را به کاولستان
#53
شود ایمن از گردش روزگار؟
✦
بود اختر نیکش آموزگار؟
#54
چنین داد پاسخ ستاره شمر
✦
که بر چرخ گردان نیابد گذر
#55
ازین بر شده تیز چنگ اژدها
✦
به مردی و دانش که آمد رها
#56
بباشد همه بودنی بی‌گمان
✦
نجستست ازو مرد دانا زمان
#57
دل شاه زان در پراندیشه شد
✦
سرش را غم و درد هم پیشه شد
#58
بد اندیشه و گردش روزگار
✦
همی بر بدی بودش آموزگار
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.