بخش ۱۸ - مفاخرهٔ رستم با اسفندیار: یاد هفتخوان و هاماوران، زورآزمایی دست و وعدهٔ نبرد
#1
چنین گفت رستم به اسفندیار
✦
که کردار ماند ز ما یادگار
#2
کنون داد ده باش و بشنو سخن
✦
ازین نامبردار مرد کهن
#3
اگر من نرفتی به مازندران
✦
به گردن برآورده گرز گران
#4
کجا بسته بد گیو و کاوس و طوس
✦
شده گوش کر یکسر از بانگ کوس
#5
که کندی دل و مغز دیو سپید
✦
که دارد به بازوی خویش این امید
#6
سر جادوان را بکندم ز تن
✦
ستودان ندیدند و گور و کفن
#7
ز بند گران بردمش سوی تخت
✦
شد ایران بدو شاد و او نیکبخت
#8
مرا یار در هفتخوان رخش بود
✦
که شمشیر تیزم جهان‌بخش بود
#9
وزان پس که شد سوی هاماوران
✦
ببستند پایش به بند گران
#10
ببردم ز ایرانیان لشکری
✦
به جایی که بد مهتری گر سری
#11
بکشتم به جنگ اندرون شاهشان
✦
تهی کردم آن نامور گاهشان
#12
جهاندار کاوس کی بسته بود
✦
ز رنج و ز تیمار دل خسته بود
#13
بیاوردم از بند کاوس را
✦
همان گیو و گودرز و هم طوس را
#14
به ایران بد افراسیاب آن زمان
✦
جهان پر ز درد از بد بدگمان
#15
به ایران کشیدم ز هاماوران
✦
خود و شاه با لشکری بی‌کران
#16
شب تیره تنها برفتم ز پیش
✦
همه نام جستم نه آرام خویش
#17
چو دید آن درفشان درفش مرا
✦
به گوش آمدش بانگ رخش مرا
#18
بپردخت ایران و شد سوی چین
✦
جهان شد پر از داد و پر آفرین
#19
گر از یال کاوس خون آمدی
✦
ز پشتش سیاوش چون آمدی
#20
وزو شاه کیخسرو پاک و راد
✦
که لهراسپ را تاج بر سر نهاد
#21
پدرم آن دلیر گرانمایه مرد
✦
ز ننگ اندران انجمن خاک خورد
#22
که لهراسپ را شاه بایست خواند
✦
ازو در جهان نام چندین نماند
#23
چه نازی بدین تاج گشتاسپی
✦
بدین تازه آیین لهراسپی
#24
که گوید برو دست رستم ببند
✦
نبندد مرا دست چرخ بلند
#25
که گر چرخ گوید مراکاین نیوش
✦
به گرز گرانش بمالم دو گوش
#26
من از کودکی تا شدستم کهن
✦
بدین گونه از کس نبردم سخن
#27
مرا خواری از پوزش و خواهش است
✦
وزین نرم گفتن مرا کاهش است
#28
ز تیزیش خندان شد اسفندیار
✦
بیازید و دستش گرفت استوار
#29
بدو گفت کای رستم پیلتن
✦
چنانی که بشنیدم از انجمن
#30
ستبرست بازوت چون ران شیر
✦
برو یال چون اژدهای دلیر
#31
میان تنگ و باریک همچون پلنگ
✦
به ویژه کجا گرز گیرد به چنگ
#32
بیفشارد چنگش میان سخن
✦
ز برنا بخندید مرد کهن
#33
ز ناخن فرو ریختش آب زرد
✦
همانا نجنبید زان‌درد مرد
#34
گرفت آن زمان دست مهتر به دست
✦
چنین گفت کای شاه یزدان‌پرست
#35
خنک شاه گشتاسپ آن نامدار
✦
کجا پور دارد چو اسفندیار
#36
خنک آنک چون تو پسر زاید او
✦
همی فر گیتی بیفزاید او
#37
همی گفت و چنگش به چنگ اندرون
✦
همی داشت تا چهر او شد چو خون
#38
همان ناخنش پر ز خوناب کرد
✦
سپهبد بروها پر از تاب کرد
#39
بخندید ازو فرخ اسفندیار
✦
چنین گفت کای رستم نامدار
#40
تو امروز می خور که فردا به رزم
✦
بپیچی و یادت نیاید ز بزم
#41
چو من زین زرین نهم بر سپاه
✦
به سر بر نهم خسروانی کلاه
#42
به نیزه ز اسپت نهم بر زمین
✦
ازان پس نه پرخاش جویی نه کین
#43
دو دستت ببندم برم نزد شاه
✦
بگویم که من زو ندیدم گناه
#44
بباشیم پیشش به خواهشگری
✦
بسازیم هرگونه‌ای داوری
#45
رهانم ترا از غم و درد و رنج
✦
بیابی پس از رنج خوبی و گنج
#46
بخندید رستم ز اسفندیار
✦
بدو گفت سیر آیی از کارزار
#47
کجا دیده‌ای رزم جنگاوران
✦
کجا یافتی باد گرز گران
#48
اگر بر جزین روی گردد سپهر
✦
بپوشید میان دو تن روی مهر
#49
به جای می سرخ کین آوریم
✦
کمند نبرد و کمین آوریم
#50
غو کوس خواهیم از آوای رود
✦
به تیغ و به گوپال باشد درود
#51
ببینی تو ای فرخ اسفندیار
✦
گراییدن و گردش کارزار
#52
چو فردا بیایی به دشت نبرد
✦
به آورد مرد اندر آید به مرد
#53
ز باره به آغوش بردارمت
✦
ز میدان به نزدیک زال آرمت
#54
نشانمت بر نامور تخت عاج
✦
نهم بر سرت بر دل‌افروز تاج
#55
کجا یافتستم من از کیقباد
✦
به مینو همی جان او باد شاد
#56
گشایم در گنج و هر خواسته
✦
نهم پیش تو یکسر آراسته
#57
دهم بی‌نیازی سپاه ترا
✦
به چرخ اندر آرم کلاه ترا
#58
ازان پس بیایم به نزدیک شاه
✦
گرازان و خندان و خرم به راه
#59
به مردی ترا تاج بر سر نهم
✦
سپاسی به گشتاسپ زین بر نهم
#60
ازان پس ببندم کمر بر میان
✦
چنانچون ببستم به پیش کیان
#61
همه روی پالیز بی خو کنم
✦
ز شادی تن خویش را نو کنم
#62
چو تو شاه باشی و من پهلوان
✦
کسی را به تن در نباشد روان
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.