بخش ۳۱ - نامهٔ پوزش رستم به گشتاسپ، بازگشت بهمن از زابل و نامیدن او به اردشیر
#1
همی بود بهمن به زابلستان
✦
به نخچیر گر با می و گلستان
#2
سواری و می خوردن و بارگاه
✦
بیاموخت رستم بدان پور شاه
#3
به هر چیز پیش از پسر داشتش
✦
شب و روز خندان به بر داشتش
#4
چو گفتار و کردار پیوسته شد
✦
در کین به گشتاسپ بر بسته شد
#5
یکی نامه بنوشت رستم به درد
✦
همه کار فرزند او یاد کرد
#6
سر نامه کرد آفرین از نخست
✦
بدانکس که کینه نبودش نجست
#7
دگر گفت یزدان گوای منست
✦
پشوتن بدین رهنمای منست
#8
که من چند گفتم به اسفندیار
✦
مگر کم کند کینه و کارزار
#9
سپردم بدو کشور و گنج خویش
✦
گزیدم ز هرگونه‌ای رنج خویش
#10
زمانش چنین بود نگشاد چهر
✦
مرا دل پر از درد و سر پر ز مهر
#11
بدین گونه بد گردش آسمان
✦
بسنده نباشد کسی با زمان
#12
کنون این جهانجوی نزد منست
✦
که فرخ نژاد اورمزد منست
#13
هنرهای شاهانش آموختم
✦
از اندرز فام خرد توختم
#14
چو پیمان کند شاه پوزش پذیر
✦
کزین پس نیندیشد از کار تیر
#15
نهان من و جان من پیش اوست
✦
اگر گنج و تاجست و گر مغز و پوست
#16
چو آن نامه شد نزد شاه جهان
✦
پراگنده شد آن میان مهان
#17
پشوتن بیامد گوایی بداد
✦
سخنهای رستم همه کرد یاد
#18
همان زاری و پند و اروند او
✦
سخن گفتن از مرز و پیوند او
#19
ازان نامور شاه خشنود گشت
✦
گراینده را آمدن سود گشت
#20
ز رستم دل نامور گشت خوش
✦
نزد نیز بر دل ز تیمار تش
#21
هم‌اندر زمان نامه پاسخ نوشت
✦
به باغ بزرگی درختی بکشت
#22
چنین گفت کز جور چرخ بلند
✦
چو خواهد رسیدن کسی را گزند
#23
به پرهیز چون بازدارد کسی
✦
وگر سوی دانش گراید بسی
#24
پشوتن بگفت آنچ درخواستی
✦
دل من به خوبی بیاراستی
#25
ز گردون گردان که یارد گذشت
✦
خردمند گرد گذشته نگشت
#26
تو آنی که بودی وزان بهتری
✦
به هند و به قنوج بر مهتری
#27
ز بیشی هرآنچت بباید بخواه
✦
ز تخت و ز مهر و ز تیغ و کلاه
#28
فرستاده پاسخ بیاورد زود
✦
بدان سان که رستمش فرموده بود
#29
چنین تا برآمد برین گاه چند
✦
ببد شاهزاده به بالا بلند
#30
خردمند و بادانش و دستگاه
✦
به شاهی برافراخت فرخ کلاه
#31
بدانست جاماسپ آن نیک و بد
✦
که آن پادشاهی به بهمن رسد
#32
به گشتاسپ گفت ای پسندیده شاه
✦
ترا کرد باید به بهمن نگاه
#33
ز دانش پدر هرچ جست اندر اوی
✦
به جای آمد و گشت با آب‌روی
#34
به بیگانه شهری فراوان بماند
✦
کسی نامهٔ تو بروبر نخواند
#35
به بهمن یکی نامه باید نوشت
✦
بسان درختی به باغ بهشت
#36
که داری به گیتی جز او یادگار
✦
گسارندهٔ درد اسفندیار
#37
خوش آمد سخن شاه گشتاسپ را
✦
بفرمود فرخنده جاماسپ را
#38
که بنویس یک نامه نزدیک اوی
✦
یکی سوی گردنکش کینه‌جوی
#39
که یزدان سپاس ای جهان پهلوان
✦
که ما از تو شادیم و روشن‌روان
#40
نبیره که از جان گرامی‌تر است
✦
به دانش ز جاماسپ نامی‌تر است
#41
به بخت تو آموخت فرهنگ و رای
✦
سزد گر فرستی کنون باز جای
#42
یکی سوی بهمن که اندر زمان
✦
چو نامه بخوانی به زابل ممان
#43
که ما را به دیدارت آمد نیاز
✦
برآرای کار و درنگی مساز
#44
به رستم چو برخواند نامه دبیر
✦
بدان شاد شد مرد دانش‌پذیر
#45
ز چیزی که بودش به گنج اندرون
✦
ز خفتان وز خنجر آبگون
#46
ز برگستوان و ز تیر و کمان
✦
ز گوپال و ز خنجر هندوان
#47
ز کافور وز مشک وز عود تر
✦
هم از عنبر و گوهر و سیم و زر
#48
ز بالا و از جامهٔ نابرید
✦
پرستار وز کودکان نارسید
#49
کمرهای زرین و زرین ستام
✦
ز یاقوت با زنگ زرین دو جام
#50
همه پاک رستم به بهمن سپرد
✦
برنده به گنجور او بر شمرد
#51
تهمتن بیامد دو منزل به راه
✦
پس او را فرستاد نزدیک شاه
#52
چو گشتاسپ روی نبیره بدید
✦
شد از آب دیده رخش ناپدید
#53
بدو گفت اسفندیاری تو بس
✦
نمانی به گیتی جز او را به کس
#54
ورا یافت روشن‌دل و یادگیر
✦
ازان پس همی خواندش اردشیر
#55
گوی بود با زور و گیرنده دست
✦
خردمند و دانا و یزدان پرست
#56
چو بر پای بودی سرانگشت اوی
✦
ز زانو فزونتر بدی مشت اوی
#57
همی آزمودش به یک چندگاه
✦
به بزم و به رزم و به نخجیرگاه
#58
به میدان چوگان و بزم و شکار
✦
گوی بود مانند اسفندیار
#59
ازو هیچ گشتاسپ نشکیفتی
✦
به می خوردن اندرش بفریفتی
#60
همی گفت کاینم جهاندار داد
✦
غمی بودم از بهر تیمار داد
#61
بماناد تا جاودان بهمنم
✦
چو گم شد سرافراز رویین تنم
#62
سرآمد همه کار اسفندیار
✦
که جاوید بادا سر شهریار
#63
همیشه دل از رنج پرداخته
✦
زمانه به فرمان او ساخته
#64
دلش باد شادان و تاجش بلند
✦
به گردن بداندیش او را کمند
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.