بخش ۳۰ - تشییع تابوت آهنین اسفندیار، خشم مهان ایران و نکوهش گشتاسپ به دست پشوتن و خواهران

#1

یکی نغز تابوت کرد آهنین

✦

بگسترد فرشی ز دیبای چین

#2

بیندود یک روی آهن به قیر

✦

پراگند بر قیر مشک و عبیر

#3

ز دیبای زربفت کردش کفن

✦

خروشان برو نامدار انجمن

#4

ازان پس بپوشید روشن برش

✦

ز پیروزه بر سر نهاد افسرش

#5

سر تنگ تابوت کردند سخت

✦

شد آن بارور خسروانی درخت

#6

چل اشتر بیاورد رستم گزین

✦

ز بالا فروهشته دیبای چین

#7

دو اشتر بدی زیر تابوت شاه

✦

چپ و راست پیش و پس‌اندر سپاه

#8

همه خسته روی و همه کنده موی

✦

زبان شاه گوی و روان شاه‌جوی

#9

بریده بش و دم اسپ سیاه

✦

پشوتن همی برد پیش سپاه

#10

برو بر نهاده نگونسار زین

✦

ز زین اندرآویخته گرز کین

#11

همان نامور خود و خفتان اوی

✦

همان جوله و مغفر جنگجوی

#12

سپه رفت و بهمن به زابل بماند

✦

به مژگان همی خون دل برفشاند

#13

تهمتن ببردش به ایوان خویش

✦

همی پرورانید چون جان خویش

#14

به گشتاسپ آگاهی آمد ز راه

✦

نگون شد سر نامبردار شاه

#15

همی جامه را چاک زد بر برش

✦

به خاک اندر آمد سر و افسرش

#16

خروشی برآمد ز ایوان به زار

✦

جهان شد پر از نام اسفندیار

#17

به ایران ز هر سو که رفت آگهی

✦

بینداخت هرکس کلاه مهی

#18

همی گفت گشتاسپ کای پاک دین

✦

که چون تو نبیند زمان و زمین

#19

پس از روزگار منوچهر باز

✦

نیامد چو تو نیز گردنفراز

#20

بیالود تیغ و بپالود کیش

✦

مهان را همی داشت بر جای خویش

#21

بزرگان ایران گرفتند خشم

✦

ز آزرم گشتاسپ شستند چشم

#22

به آواز گفتند کای شوربخت

✦

چو اسفندیاری تو از بهر تخت

#23

به زابل فرستی به کشتن دهی

✦

تو بر گاه تاج مهی برنهی

#24

سرت را ز تاج کیان شرم باد

✦

به رفتن پی اخترت نرم باد

#25

برفتند یکسر ز ایوان او

✦

پر از خاک شد کاخ و دیوان او

#26

چو آگاه شد مادر و خواهران

✦

ز ایوان برفتند با دختران

#27

برهنه سر و پای پرگرد و خاک

✦

به تن بر همه جامه کردند چاک

#28

پشوتن همی رفت گریان به راه

✦

پس پشت تابوت و اسپ سیاه

#29

زنان از پشوتن درآویختند

✦

همی خون ز مژگان فرو ریختند

#30

که این بند تابوت را برگشای

✦

تن خسته یک بار ما را نمای

#31

پشوتن غمی شد میان زنان

✦

خروشان و گوشت از دو بازو کنان

#32

به آهنگران گفت سوهان تیز

✦

بیارید کامد کنون رستخیز

#33

سر تنگ تابوت را باز کرد

✦

به نوی یکی مویه آغاز کرد

#34

چو مادرش با خواهران روی شاه

✦

پر از مشک دیدند ریش سیاه

#35

برفتند یکسر ز بالین شاه

✦

خروشان به نزدیک اسپ سیاه

#36

بسودند پر مهر یال و برش

✦

کتایون همی ریخت خاک از برش

#37

کزو شاه را روز برگشته بود

✦

به آورد بر پشت او کشته بود

#38

کزین پس کرا برد خواهی به جنگ

✦

کرا داد خواهی به چنگ نهنگ

#39

به یالش همی اندرآویختند

✦

همی خاک بر تارکش ریختند

#40

به ابر اندر آمد خروش سپاه

✦

پشوتن بیامد به ایوان شاه

#41

خروشید و دیدش نبردش نماز

✦

بیامد به نزدیک تختش فراز

#42

به آواز گفت ای سر سرکشان

✦

ز برگشتن بختت آمد نشان

#43

ازین با تن خویش بد کرده‌ای

✦

دم از شهر ایران برآورده‌ای

#44

ز تو دور شد فره و بخردی

✦

بیابی تو بادافره ایزدی

#45

شکسته شد این نامور پشت تو

✦

کزین پس بود باد در مشت تو

#46

پسر را به خون دادی از بهر تخت

✦

که مه تخت بیناد چشمت مه بخت

#47

جهانی پر از دشمن و پر بدان

✦

نماند بتو تاج تا جاودان

#48

بدین گیتیت در نکوهش بود

✦

به روز شمارت پژوهش بود

#49

بگفت این و رخ سوی جاماسپ کرد

✦

که ای شوم بدکیش و بدزاد مرد

#50

ز گیتی ندانی سخن جز دروغ

✦

به کژی گرفتی ز هرکس فروغ

#51

میان کیان دشمنی افگنی

✦

همی این بدان آن بدین برزنی

#52

ندانی همی جز بد آموختن

✦

گسستن ز نیکی بدی توختن

#53

یکی کشت کردی تو اندر جهان

✦

که کس ندرود آشکار و نهان

#54

بزرگی به گفتار تو کشته شد

✦

که روز بزرگان همه گشته شد

#55

تو آموختی شاه را راه کژ

✦

ایا پیر بی‌راه و کوتاه و کژ

#56

تو گفتی که هوش یل اسفندیار

✦

بود بر کف رستم نامدار

#57

بگفت این و گویا زبان برگشاد

✦

همه پند و اندرز او کرد یاد

#58

هم اندرز بهمن به رستم بگفت

✦

برآورد رازی که بود از نهفت

#59

چو بشنید اندرز او شهریار

✦

پشیمان شد از کار اسفندیار

#60

پشوتن بگفت آنچ بودش نهان

✦

به آواز با شهریار جهان

#61

چو پردخته گشت از بزرگان سرای

✦

برفتند به آفرید و همای

#62

به پیش پدر بر بخستند روی

✦

ز درد برادر بکندند موی

#63

به گشتاسپ گفتند کای نامدار

✦

نیندیشی از کار اسفندیار

#64

کجا شد نخستین به کین زریر

✦

همی گور بستد ز چنگال شیر

#65

ز ترکان همی کین او بازخواست

✦

بدو شد همی پادشاهیت راست

#66

به گفتار بدگوش کردی به بند

✦

بغل گران و به گرز و کمند

#67

چو او بسته آمد نیا کشته شد

✦

سپه را همه روز برگشته شد

#68

چو ارجاسپ آمد ز خلخ به بلخ

✦

همه زندگانی شد از رنج تلخ

#69

چو ما را که پوشیده داریم روی

✦

برهنه بیاورد ز ایوان به کوی

#70

چو نوش‌آذر زردهشتی بکشت

✦

گرفت آن زمان پادشاهی به مشت

#71

تو دانی که فرزند مردی چه کرد

✦

برآورد ازیشان دم و دود و گرد

#72

ز رویین دژ آورد ما را برت

✦

نگهبان کشور بد و افسرت

#73

از ایدر به زابل فرستادیش

✦

بسی پند و اندرزها دادیش

#74

که تا از پی تاج بیجان شود

✦

جهانی برو زار و پیچان شود

#75

نه سیمرغ کشتش نه رستم نه زال

✦

تو کشتی مر او را چو کشتی منال

#76

ترا شرم بادا ز ریش سپید

✦

که فرزند کشتی ز بهر امید

#77

جهاندار پیش از تو بسیار بود

✦

که بر تخت شاهی سزاوار بود

#78

به کشتن ندادند فرزند را

✦

نه از دودهٔ خویش و پیوند را

#79

چنین گفت پس با پشوتن که خیز

✦

برین آتش تیزبر آب ریز

#80

بیامد پشوتن ز ایوان شاه

✦

زنان را بیاورد زان جایگاه

#81

پشوتن چنین گفت با مادرش

✦

که چندین به تنگی چه کوبی درش

#82

که او شاد خفتست و روشن‌روان

✦

چو سیر آمد از مرز و از مرزبان

#83

بپذرفت مادر ز دین‌دار پند

✦

به داد خداوند کرد او پسند

#84

ازان پس به سالی به هر برزنی

✦

به ایران خروشی بد و شیونی

#85

ز تیر گز و بند دستان زال

✦

همی مویه کردند بسیار سال

داستان رستم و اسفندیار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما