بخش ۲۴ - خستن رستم و رخش به تیر اسفندیار، زینهار شبانه و سوگ نوش‌آذر و مهرنوش

#1

کمان برگرفتند و تیر خدنگ

✦

ببردند از روی خورشید رنگ

#2

ز پیکان همی آتش افروختند

✦

به بر بر زره را همی دوختند

#3

دل شاه ایران بدان تنگ شد

✦

بروها و چهرش پر آژنگ شد

#4

چو او دست بردی به سوی کمان

✦

نرستی کس از تیر او بی‌گمان

#5

به رنگ طبرخون شدی این جهان

✦

شدی آفتاب از نهیبش نهان

#6

یکی چرخ را برکشید از شگاع

✦

تو گفتی که خورشید شد در شراع

#7

به تیری که پیکانش الماس بود

✦

زره پیش او همچو قرطاس بود

#8

چو او از کمان تیر بگشاد شست

✦

تن رستم و رخش جنگی بخست

#9

بر رخش ازان تیرها گشت سست

✦

نبد باره و مرد جنگی درست

#10

همی تاخت بر گردش اسفندیار

✦

نیامد برو تیر رستم به کار

#11

فرود آمد از رخش رستم چو باد

✦

سر نامور سوی بالا نهاد

#12

همان رخش رخشان سوی خانه شد

✦

چنین با خداوند بیگانه شد

#13

به بالا ز رستم همی رفت خون

✦

بشد سست و لرزان که بیستون

#14

بخندید چون دیدش اسفندیار

✦

بدو گفت کای رستم نامدار

#15

چرا گم شد آن نیروی پیل مست

✦

ز پیکان چرا پیل جنگی بخست

#16

کجا رفت آن مردی و گرز تو

✦

به رزم اندرون فره و برز تو

#17

گریزان به بالا چرا برشدی

✦

چو آواز شیر ژیان بشندی

#18

چرا پیل جنگی چو روباه گشت

✦

ز رزمت چنین دست کوتاه گشت

#19

تو آنی که دیو از تو گریان شدی

✦

دد از تف تیغ تو بریان شدی

#20

زواره پی رخش ناگه بدید

✦

کزان رود با خستگی در کشید

#21

سیه شد جهان پیش چشمش به رنگ

✦

خروشان همی تاخت تا جای جنگ

#22

تن مرد جنگی چنان خسته دید

✦

همه خستگیهاش نابسته دید

#23

بدو گفت خیز اسپ من برنشین

✦

که پوشد ز بهر تو خفتان کین

#24

بدو گفت رو پیش دستان بگوی

✦

کزین دودهٔ سام شد رنگ و بوی

#25

نگه کن که تا چارهٔ کار چیست

✦

برین خستگیها بر آزار کیست

#26

که گر من ز پیکان اسفندیار

✦

شبی را سرآرم بدین روزگار

#27

چنان دانم ای زال کامروز من

✦

ز مادر بزادم بدین انجمن

#28

چو رفتی همی چارهٔ رخش ساز

✦

من آیم کنون گر بمانم دراز

#29

زواره ز پیش برادر برفت

✦

دو دیده سوی رخش بنهاد تفت

#30

به پستی همی بود اسفندیار

✦

خروشید کای رستم نامدار

#31

به بالا چنین چند باشی به پای

✦

که خواهد بدن مر ترا رهنمای

#32

کمان بفگن از دست و ببر بیان

✦

برآهنج و بگشای تیغ از میان

#33

پشیمان شو و دست را ده به بند

✦

کزین پس تو از من نیابی گزند

#34

بدین خستگی نزد شاهت برم

✦

ز کردارها بی‌گناهت برم

#35

وگر جنگ جویی تو اندرز کن

✦

یکی را نگهبان این مرز کن

#36

گناهی که کردی ز یزدان بخواه

✦

سزد گر به پوزش ببخشد گناه

#37

مگر دادگر باشدت رهنمای

✦

چو بیرون شوی زین سپنجی سرای

#38

چنین گفت رستم که بیگاه شد

✦

ز رزم و ز بد دست کوتاه شد

#39

شب تیره هرگز که جوید نبرد

✦

تو اکنون بدین رامشی بازگرد

#40

من اکنون چنین سوی ایوان شوم

✦

بیاسایم و یک زمان بغنوم

#41

ببندم همه خستگیهای خویش

✦

بخوانم کسی را که دارم به پیش

#42

زواره فرامرز و دستان سام

✦

کسی را ز خویشان که دارند نام

#43

بسازم کنون هرچ فرمان تست

✦

همه راستی زیر پیمان تست

#44

بدو گفت رویین تن اسفندیار

✦

که ای برمنش پیر ناسازگار

#45

تو مردی بزرگی و زور آزمای

✦

بسی چاره دانی و نیرنگ و رای

#46

بدیدم همه فر و زیب ترا

✦

نخواهم که بینم نشیب ترا

#47

به جان امشبی دادمت زینهار

✦

به ایوان رسی کام کژی مخار

#48

سخن هرچ پذرفتی آن را بکن

✦

ازین پس مپیمای با من سخن

#49

بدو گفت رستم که ایدون کنم

✦

چو بر خستگیها بر افسون کنم

#50

چو برگشت از رستم اسفندیار

✦

نگه کرد تا چون رود نامدار

#51

چو بگذشت مانند کشتی به رود

✦

همی داد تن را ز یزدان درود

#52

همی گفت کای داور داد و پاک

✦

گر از خستگیها شوم من هلاک

#53

که خواهد ز گردنکشان کین من

✦

که گیرد دل و راه و آیین من

#54

چو اسفندیار از پسش بنگرید

✦

بران روی رودش به خشکی بدید

#55

همی گفت کین را مخوانید مرد

✦

یکی ژنده پیلست با دار و برد

#56

گذر کرد پر خستگیها بر آب

✦

ازان زخم پیکان شده پرشتاب

#57

شگفتی بمانده بد اسفندیار

✦

همی گفت کای داور کامگار

#58

چنان آفریدی که خود خواستی

✦

زمان و زمین را بیاراستی

#59

بدانگه که شد نامور باز جای

✦

پشوتن بیامد ز پرده‌سرای

#60

ز نوش‌آذر گرد وز مهر نوش

✦

خروشیدنی بود با درد و جوش

#61

سراپردهٔ شاه پر خاک بود

✦

همه جامهٔ مهتران چاک بود

#62

فرود آمد از باره اسفندیار

✦

نهاد آن سر سرکشان برکنار

#63

همی گفت زارا دو گرد جوان

✦

که جانتان شد از کالبد با توان

#64

چنین گفت پس با پشوتن که خیز

✦

برین کشتگان آب چندین مریز

#65

که سودی نبینم ز خون ریختن

✦

نشاید به مرگ اندر آویختن

#66

همه مرگ راایم برنا و پیر

✦

به رفتن خرد بادمان دستگیر

#67

به تابوت زرین و در مهد ساج

✦

فرستادشان زی خداوند تاج

#68

پیامی فرستاد نزد پدر

✦

که آن شاخ رای تو آمد به بر

#69

تو کشتی به آب اندر انداختی

✦

ز رستم همی چاکری ساختی

#70

چو تابوت نوش‌آذر و مهرنوش

✦

ببینی تو در آز چندین مکوش

#71

به چرم اندر است گاو اسفندیار

✦

ندانم چه راند بدو روزگار

#72

نشست از بر تخت با سوک و درد

✦

سخنهای رستم همه یادکرد

#73

چنین گفت پس با پشوتن که شیر

✦

بپیچد ز چنگال مرد دلیر

#74

به رستم نگه کردم امروز من

✦

بران برز بالای آن پیلتن

#75

ستایش گرفتم به یزدان پاک

✦

کزویست امید و زو بیم و باک

#76

که پروردگار آن چنان آفرید

✦

بران آفرین کو جهان آفرید

#77

چنین کارها رفت بر دست او

✦

که دریای چین بود تا شست او

#78

همی برکشیدی ز دریا نهنگ

✦

به دم در کشیدی ز هامون پلنگ

#79

بران سان بخستم تنش را به تیر

✦

که از خون او خاک شد آبگیر

#80

ز بالا پیاده به پیمان برفت

✦

سوی رود با گبر و شمشیر تفت

#81

برآمد چنان خسته زان آبگیر

✦

سراسر تنش پر ز پیکان تیر

#82

برآنم که چون او به ایوان رسد

✦

روانش ز ایوان به کیوان رسد

داستان رستم و اسفندیار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما