چون جهان‌پهلوان رستم دریافت که لابه و سخن نرم در دل سخت اسفندیار کارگر نمی‌افتد و آن شاهزادهٔ جویای نام و کام جز به بند کشیدن او خرسند نمی‌شود، ناچار دست به کمان برد. او تیر گزی را که به راهنمایی سیمرغ از شاخسار رزداد پرورش یافته و پیکانش به زهر و آب رز آغشته بود، در چله کشید. رستم چهره به سوی آسمان برگرداند و با دلی پردرد به درگاه دادار هور نیایش کرد: «ای آفرینندهٔ دانش و فرّ و زور! تو خود گواهی که من چندان پیچیدم و مدارا کردم تا مگر اسفندیار از این کارزار بی‌نگام سر بپیچد. تو می‌دانی که او به بیداد می‌کوشد و مردی و جنگ می‌فروشد؛ پس مرا به بادافره این تیر از پای افتادن مگیر.»
اسفندیار چون درنگ رستم را دید، زبان به طعن و رجز گشود و او را سگزی بدگمان خواند و بانگ زد که اینک تیر گشتاسپی و پیکان لهراسپی دلت را خواهد درید. پس تیری بر ترگ رستم افکند. اما تهمتن رخش را برانگیخت و تیر گز را آن‌گونه که سیمرغ فرمان داده بود، رها ساخت. تیر دوبیک راست بر چشم اسفندیار نشست؛ جهان پیش چشم شاهزادهٔ رویین‌تن تیره گشت، قامت سروآسایش خمید، هوش و فرهی از او رخت بربست و کمان چاچی از دستش افتاد. او یال اسب سیاه خویش را گرفت و خاک آوردگاه از خون چشمانش لعل‌گون گردید.
رستم که پرده برداشتن قضا را می‌دید، بانگ برآورد: «این همان تخم غرور و زفتی است که به بار آوردی! تو که می‌گفتی رویین‌تنم و آسمان را به زمین می‌دوزم، از هشت تیر خدنگ من ننالیدم و دم برنیاوردم، اما تو به یک تیر گز از باره نگون شدی!» در دم، اسفندیار بی‌هوش از پشت اسب بر خاک افتاد. پس از زمانی، هوش به تنش بازآمد؛ بر خاک نشست و تیر پرخون را از چشم خویش بیرون کشید.
خبر تیرگی فرّ شاهنشهی به بهمن و پشوتن رسید. هر دو پیاده و شتابان بر سر پیکر غرق به خون اسفندیار دویدند. پشوتن جامه درید و خاک بر سر ریخت و بهمن رخسار در خون گرم پدر مالید. پشوتن به زاری مویه کرد که: «ای یل اسفندیار! ای که برای گسترش دین پاک شمشیر کشیدی و جهان را از بت‌پرستان پاک کردی، چرا در نوبهار جوانی سر تاجدارت به خاک آمد؟ نفرین بر این تاج و تخت و بر گشتاسپ و جاماسپ که چنین پهلوان نامداری را به کام مرگ فرستادند!»
اسفندیار چشمان خون‌بار گشود و پشوتن را دلداری داد: «مکن خویشتن را تباه؛ بهر من از تاج و گاه همین بود. فریدون و هوشنگ و جم کجا رفتند؟ ما نیز سپنجی‌سرای را بدرود می‌گویم. من کوشیدم تا رای یزدان را به جای آورم و راه اهریمن را ببندم. رستم مرا به مردی نکشت؛ این چوب گز و افسون زال و چاره‌جویی سیمرغ بود که سرنوشت مرا به پایان رساند.»
رستم با شنیدن این سخنان بگریست و اعتراف کرد که اسفندیار سخنی به کژی نگفته است و در تمام عمر خویش سواری به دلیری و شکوهمندی او ندیده؛ لیکن چون روزگارش سرآمده بود، گز تنها بهانه‌ای در دست قضا گشت.