🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و اسفندیار

❖
62 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۲ - هماوردی تنهای رستم و اسفندیار بر لب هیرمند، پیمان بی‌مدد و شکستن نیزه و تیغ و گرز
چو خورشید سر برزد و روز روشن فرا رسید، رستم جوشن رزم بر تن کرد و ببر بیان را بر روی آن پوشش ساخت تا تن خویش را از گزند تیر و تیغ ایمن دارد. کمند کین بر فتراک زین بست و بر رخش پیل‌پیکر برنشست. آن‌گاه برادر خود زواره را فراخواند و اندرزهای بسیار در باب اداره لشکر به او سپرد و گفت: «سپاه را بر کوهه ریگ استوار بدار. دل من از این پهلوان دیوفش پر بیم است؛ نمی‌دانم روزگار چه بر سر ما خواهد آورد. من تنها به کارزار او می‌روم و نمی‌خواهم هیچ‌یک از بزرگان زابل رنجه شوند، که پیروزی و شادی از آن کسی است که دادگری پیشه کند.»

زواره سپاه را آراست و رستم از لشکرگاه بیرون شد، در حالی که لشکریان بر او آفرین می‌خواندند. تهمتن خود را به لب رود هیرمند رسانید، برادر را با سپاه در آنجا بپاشید و خود تنها به سوی اردوگاه شاهزاده ایران راند. از رود گذشت و بر تپه‌ای بلند برآمد و آواز برداشت: «ای اسفندیار فرخنده! هم‌آوردت آمد، کارزار را برآرا!»

اسفندیار چون بانگ شیر کهنسال را شنید، خندید و گفت که از همان سپیده‌دم آماده کارزار بوده است. بفرمود تا جوشن، خود کیانی، ترکش و نیزه‌اش را آوردند. بر اسب سیاه‌فام خویش برآمد؛ چنان چالاک به زین جست که سپاهیان از چابکی او شگفت‌زده شدند و بر او آفرین خواندند.

چون اسفندیار نزد رستم رسید و او را تنها دید، برادرش پشوتن را گفت: «رستم تنها آمده است، ما نیز نباید یاری همراه بریم.» دو پهلوان به سوی یکدیگر تاختند. رستم بار دیگر کوشید تا آتش جنگ را فرو نشاند و پیشنهاد کرد که به جای نبرد دو پهلوان، سواران زابلی و کابلی با لشکریان بجنگند تا خون آن دو ریخته نشود. اما اسفندیار این سخن را فریب خواند و گفت: «آیین من نیست که ایرانیان را به کشتن دهم تا خود بر جهان پادشاهی کنم. اگر تو را یاری باید بیاور، اما یار من در این رزم تنها یزدان پاک و بخت بیدار است.»

پس دو پهلوان پیمان بستند که هیچ‌کس به یاری‌شان نیاید و کارزار به تنهایی انجام پذیرد. نخست نیزه‌ها برکشیدند و بر هم تاختند چنان‌که خون از جوشن‌ها فرو ریخت و سنان‌ها بشکست. پس دست به شمشیر بردند و چندان بر یکدیگر تیغ زدند که تیغ‌های گران از ضربت‌های سنگین خرد شد. خشمگینانه گرزها را بر سر و تن هم فرود آوردند تا دسته گرزها نیز بشکست. آن‌گاه دست در دوال کمر یکدیگر زدند و زورآزمایی کردند، اما هیچ‌یک از دو شیر از پشت زین نجنبید. سرانجام دو پهلوان و اسبان‌شان، آغشته به خاک و خون و خسته از نبرد، پراکنده گشتند تا نفسی تازه کنند.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: