چو خبرِ این سفرِ شوم به گوش کتایون، مادرِ مهربان و فرزانهٔ اسفندیار رسید که از بهمن شنیده بود شوی و فرزندش چه اندیشه‌ای در سر دارند، خشم و اندوه بر جانش تاخت و دیدگانش پر از اشک شد. شتابان و بی‌قراری‌کنان به پیشگاهِ فرزندِ نام‌آور خویش آمد و لب به پند و زاری گشود. او را گفت: «ای یادگارِ شهریاران و ای روشنی‌بخش دودمانِ کیانی! شنیده‌ام که رختِ سفر به سوی زابلستان بسته‌ای تا دست‌های رستمِ زال را، آن گوهرِ بی‌همتای شمشیر و گرز، به بند کشی! پندِ مادرِ خویش بشنو و در این راهِ شوم شتاب مکن. آیا فراموش کرده‌ای رستم کیست؟ او سواری است که چون خشم گیرد، نیروی پیل دارد و از خونِ دشمنان در زمین جویِ نیل به راه می‌اندازد؛ او همان دلاوری است که جگرگاهِ دیوِ سپید را بردرید و با تیغِ آبدارش روشنی را بر اهرمن تیره ساخت. او شاهِ هاماوران را نپذیرفت و کس را یارای آن نبود که با او به درشتی سخن گوید. سهراب را به یاد آور—آن یلِ بی‌همتا که در آوردگاه گردی چون او نروئیده بود—اما همین رستم او را در پیکار به خاک افکند. او بود که به کین‌خواهیِ سیاوش، جهان را از خونِ تورانیان چون دریا کرد. نفرین بر این تاج و تخت باد و بر این کشتن و دادخواهیِ بی‌پایه! سرِ خویش را فدای تاجِ پادشاهی مکن، که کس با تاج از مادر نزاده است. پدرت کهن‌سال گشته و تو جوانی؛ نیرومند و سپهسالاری و چشمِ همهٔ سپاه به توست. تنِ خویش را به خشم در بلای هولناک مکیفکن!»
اسفندیار، پاسخ داد: «ای مادرِ مهربان، سخنانت را به جان می‌شنوم. نیک می‌دانم که رستم کیست و هنرها و دلاوری‌های او چون آیه‌های مقدس زَند بر زبان‌ها جاری است. در سراسرِ ایران‌زمین، نکوکارتر و گران‌مایه‌تر از او کسی یافت نمی‌شود و بستنِ دستِ چنان پهلوانی بر هیچ پادشاهی روا نیست. اما دریغ که نمی‌توانم دلِ شاه را بشکنم و فرمانِ او را زیر پا بگذارم. چگونه سر از فرمانِ گشتاسپ بپیچانم و این دستگاه و آیینِ شهریاری را خوار شمارم؟ اگر زمانهٔ من در زابلستان به سر آمده باشد، اخترِ سرنوشت بی‌گمان مرا به آن سو خواهد کشید. با این همه، اگر رستم به فرمانِ شاه گردن نهد و همراهِ من آید، هرگز سخنی سرد و درشت از من نخواهد شنید.»
چون کتایون دید پندش در سنگِ خارا اثر نمی‌کند، اشکِ خونین از دیدگان بر چهره فروریخت و موی از سر برکند. با ناله‌ای دردناک گفت: «ای ژنده‌پیلِ ژیان! چرا جانِ شیرینِ خویش را چنین خوار می‌شماری؟ تو هرگز بسندهٔ نبرد با آن پیلتن نیستی؛ بدون لشکری گران مرو و هوش و جانِ خویش را بر دوش مگیر و به پیشبازِ پیلِ ژیان مبر! اگر رایت بر رفتن است، بدان که این همه کامِ اهرمنِ بدگوهر است. لااقل کودکان و فرزندانت را به این دوزخِ نابودی مبر!»
اسفندیار پاسخ داد: «ای مادر، نبردنِ کودکان دور از آیینِ گردان است. اگر جوان پسِ پرده و کنارِ زنان بماند، منشِ او پست و جانش تیره می‌گردد. شاهزاده باید از کودکی رزمگاه را ببیند و زخمِ گرزِ گران را بچشد. مرا لشکری گران به کار نمی‌آید؛ تنها خویشان و چند سوارِ زبده همراهِ من خواهند بود.»
پس کتایون، دل‌شکسته و تیره‌روان، از پیشِ پسر بیرون آمد. شب فرا رسید و آن مادرِ پرمهر، تمامِ شب را از اندوهِ سرنوشتِ فرزند، سر بر بالینِ زاری نهاد و تا سپیدهٔ دم، اشکِ خونین بر سینه ریخت.