#1
چو از رستم اسفندیار این شنید
✦
بخندید و شادان دلش بردمید
“When Esfandiyar heard this from Rostam, he laughed, and his heart swelled with joy.”
#2
بدو گفت ازین رنج و کردار تو
✦
شنیدم همه درد و تیمار تو
“He said to him: 'I have heard all about your toil, your deeds, your pain, and your troubles.'”
#3
کنون کارهایی که من کرده‌ام
✦
ز گردنکشان سر برآورده‌ام
“'Now hear of the deeds that I have done, and how I raised my head above all the mighty warlords.'”
#4
نخستین کمر بستم از بهر دین
✦
تهی کردم از بت‌پرستان زمین
“'First, I girded my loins for the sake of the true Faith, and cleansed the earth of idol-worshipers.'”
#5
کس از جنگجویان گیتی ندید
✦
که از کشتگان خاک شد ناپدید
“'No warrior in the world has ever witnessed the earth so covered with slain foes that it vanished from view.'”
#6
نژاد من از تخم گشتاسپست
✦
که گشتاسپ از تخم لهراسپست
“'My lineage descends from the seed of Goshtasp, and Goshtasp was born of the line of Lohrasp.'”
#7
که لهراسپ بد پور اورند شاه
✦
که او را بدی از مهان تاج و گاه
“'Lohrasp was the son of King Arvand, who held the crown and throne above the great nobles.'”
#8
هم اورند از گوهر کی‌پشین
✦
که کردی پدر بر پشین آفرین
“'Arvand himself was of the noble jewel of Kay Pashin, whose father bestowed praises upon Pashin.'”
#9
پشین بود از تخمهٔ کیقباد
✦
خردمند شاهی دلش پر ز داد
“'And Pashin was of the lineage of Kay Qobad, a wise king whose heart was filled with justice.'”
#10
همی رو چنین تا فریدون شاه
✦
که شاه جهان بود و زیبای گاه
“'Trace it thus back to King Fereydun, who was the lord of the world and the glory of the throne.'”
#11
همان مادرم دختر قیصرست
✦
کجا بر سر رومیان افسرست
“'Likewise, my mother is the daughter of Caesar, he who wears the crown over the Romans.'”
#12
همان قیصر از سلم دارد نژاد
✦
ز تخم فریدون با فر و داد
“'And that Caesar traces his descent from Salm, of the glorious and just seed of Fereydun.'”
#13
همان سلم پور فریدون گرد
✦
که از خسروان نام شاهی ببرد
“'Salm, the valiant son of Fereydun, who bore away the glory of kingship among monarchs.'”
#14
بگویم من و کس نگوید که نیست
✦
که بی‌راه بسیار و راه اندکیست
“'I state this truth, and none can deny it, though many walk in error and few upon the righteous path.'”
#15
تو آنی که پیش نیاکان من
✦
بزرگان بیدار و پاکان من
“'As for you, before my royal ancestors—those vigilant and pure magnates of old...'”
#16
پرستنده بودی همی با نیا
✦
نجویم همی زین سخن کیمیا
“'...you and your forefathers were merely loyal servants; I seek no alchemy or exaggeration in these words.'”
#17
بزرگی ز شاهان من یافتی
✦
چو در بندگی تیز بشتافتی
“'You attained your greatness solely from my kings, because you rushed eagerly to serve them.'”
#18
ترا بازگویم همه هرچ هست
✦
یکی گر دروغست بنمای دست
“'I shall recount all my deeds to you as they are; if even one word is false, raise your hand to refute it.'”
#19
که تا شاه گشتاسپ را داد تخت
✦
میان بسته دارم به مردی و بخت
“'Ever since King Goshtasp ascended the throne, I have stood bound in service with manly valour and auspicious fortune.'”
#20
هرانکس که رفت از پی دین به چین
✦
بکردند زان پس برو آفرین
“'Whosoever ventured as far as China for the sake of the Faith received blessings and praise thereafter.'”
#21
ازان پس که ما را به گفت گُرَزم
✦
ببستم پدر دور کردم ز بزم
“'After my father bound me in chains and banished me from the banquet at the deceitful words of Gorazm...'”
#22
به لهراسپ از بند من بد رسید
✦
شد از ترک روی زمین ناپدید
“'Calamity struck Lohrasp due to my imprisonment, and he vanished from the earth at the hands of the Turks.'”
#23
بیاورد جاماسپ آهنگران
✦
که ما را گشاید ز بند گران
“'Jamasp brought forth blacksmiths to unlock me from those heavy iron fetters.'”
#24
همان کار آهنگران دیر بود
✦
مرا دل بر آهنگ شمشیر بود
“'Yet the blacksmiths' labor was too slow for my urge, for my heart beat only to the rhythm of the sword.'”
#25
دلم تنگ شد بانگشان بر زدم
✦
تن از دست آهنگران بستدم
“'My patience waned, I roared at them, and snatched my body away from the blacksmiths' hands.'”
#26
برافراختم سر ز جای نشست
✦
غل و بند بر هم شکستم به دست
“'I rose tall from where I sat and shattered the chains and shackles with my bare hands.'”
#27
گریزان شد ارجاسپ از پیش من
✦
بران سان یکی نامدار انجمن
“'Whereupon Arjasp fled before me, despite leading such a renowned host.'”
#28
به مردی ببستم کمر بر میان
✦
همی رفتم از پس چو شیر ژیان
“'With manhood I girded my waist, giving chase behind him like a roaring lion.'”
#29
شنیدی که در هفتخوان پیش من
✦
چه آمد ز شیران و از اهرمن
“'You have heard what befell me in the Seven Trials—from fierce lions and demonic horrors.'”
#30
به چاره به رویین‌دژ اندر شدم
✦
جهانی بران گونه بر هم زدم
“'Through cunning device I entered Ruyin-Dezh, throwing that entire realm into absolute chaos.'”
#31
بجستم همه کین ایرانیان
✦
به خون بزرگان ببستم میان
“'I sought revenge for all the Iranians, girding my waist in the blood of their fallen magnates.'”
#32
به توران و چین آنچ من کرده‌ام
✦
همان رنج و سختی که من برده‌ام
“'The deeds I wrought in Turan and China, the hardship and suffering I endured...'”
#33
همانا ندیدست گور از پلنگ
✦
نه از شست ملاح کام نهنگ
“'...surely no wild ass has suffered so from a leopard, nor sailor from the jaws of a sea monster!'”
#34
ز هنگام تور و فریدون گرد
✦
کس اندر جهان نام این دژ نبرد
“'Since the era of Tur and Fereydun the Valiant, none in the world had dared even name that fortress.'”
#35
یکی تیره دژ بر سر کوه بود
✦
که از برتری دور از انبوه بود
“'It was a dark fortress atop a mountain peak, far removed from any army by its extreme height.'”
#36
چو رفتم همه بت‌پرستان بدند
✦
سراسیمه برسان مستان بدند
“'When I arrived, all were idol-worshipers, reeling in confusion like men besotted with wine.'”
#37
به مردی من آن باره را بستدم
✦
بتان را همه بر زمین بر زدم
“'With valour I seized that fortress, and cast down all their idols to the earth.'”
#38
برافراختم آتش زردهشت
✦
که با مجمر آورده بود از بهشت
“'I raised high the sacred fire of Zoroaster, which he brought from Paradise in a censer.'”
#39
به پیروزی دادگر یک خدای
✦
به ایران چنان آمدم باز جای
“'By the victory granted by the one Just God, I returned to Iran in such triumph...'”
#40
که ما را به هر جای دشمن نماند
✦
به بتخانه‌ها در برهمن نماند
“'...that nowhere in the realm did an enemy remain, nor a pagan priest in any idol-temple.'”
#41
به تنها تن خویش جستم نبرد
✦
به پرخاش تیمار من کس نخورد
“'Single-handedly I sought battle; in the fury of combat, none stood to bear my grief or shield me.'”
#42
سخنها به ما بر کنون شد دراز
✦
اگر تشنه‌ای جام می را فراز
“'Our talk has dragged on too long; if you are thirsty, reach out for the goblet of wine!'”