#1
نشست از بر رخش چون پیل مست
✦
یکی گُرزهٔ گاو پیکر به دست
“He sat atop Rakhsh like a furious elephant, holding a bull-headed mace in his hand.”
#2
بیامد دمان تا به نزدیک آب
✦
سپه را به دیدار او بد شتاب
“He came charging until he reached near the water, while the army rushed in eagerness to catch a glimpse of him.”
#3
هرانکس که از لشکر او را بدید
✦
دلش مهر و پیوند او برگزید
“Whosoever in the army beheld his form felt their heart filled with love and affection for him.”
#4
همی گفت هرکس که این نامدار
✦
نماند به کس جز به سام سوار
“Everyone marveled, saying: 'This famous hero resembles none other than Sam the Knight.'”
#5
برین کوههٔ زین که آهنست
✦
همان رخش گویی که آهرمنست
“'Upon this iron saddle-tree he sits, and his horse Rakhsh seems formidable as Ahriman!'”
#6
اگر هم نبردش بود ژنده پیل
✦
برافشاند از تارک پیل نیل
“'If his opponent were even a colossal elephant, he would hurl blue dust from its crown!'”
#7
کسی مرد ازین سان به گیتی ندید
✦
نه از نامداران پیشین شنید
“'No man like this has anyone ever seen in the world, nor heard of among the warriors of old.'”
#8
خرد نیست اندر سر شهریار
✦
که جوید ازین نامور کارزار
“'Wisdom resides not in the King's head, seeking battle with such a renowned champion!'”
#9
برین سان همی از پی تاج و گاه
✦
به کشتن دهد نامداری چو ماه
“'Thus, for the sake of the crown and throne, he sends a prince bright as the moon to his death.'”
#10
به پیری سوی گنج یازان ترست
✦
به مهر و به دیهیم نازان ترست
“'In his old age, he clings more greedily to treasure, glorying more in royal charm and crown.'”
#11
همی آمد از دور رستم چو شیر
✦
به زیر اندرون اژدهای دلیر
“From afar Rostam approached like a lion, riding atop his courageous dragon-like steed.”
#12
چو آمد به نزدیک اسفندیار
✦
هم‌انگه پذیره شدش نامدار
“When he drew near to Esfandiyar, the famous prince immediately advanced to welcome him.”
#13
بدو گفت رستم که ای پهلوان
✦
نوآیین و نوساز و فرخ جوان
“Rostam said to him: 'O Champion, noble and fortunate youth of newfound glory!'”
#14
خرامی نیرزید مهمان تو
✦
چنین بود تا بود پیمان تو
“'Did thy guest not deserve a journey to greet him? Was this the measure of thy pledge?'”
#15
سخن هرچ گویم همه یاد گیر
✦
مشو تیز با پیر بر خیره خیر
“'Take heed of every word I utter; do not rashly grow fierce toward an elder without cause!'”
#16
همی خویشتن را بزرگ آیدت
✦
وزین نامداران سترگ آیدت
“'Thou holdest thyself in high conceit, exalting thyself above these mighty heroes.'”
#17
همانا به مردی سبک داریم
✦
به رای و به دانش تنک داریم
“'Perchance thou holdest my valor cheap, and deemest my wisdom and judgment shallow.'”
#18
به گیتی چنان دان که رستم منم
✦
فروزندهٔ تخم نیرم منم
“'Know that in this world I am Rostam, the illuminator of the lineage of Nayram!'”
#19
بخاید ز من چنگ دیو سپید
✦
بسی جادوان را کنم ناامید
“'The White Demon gnawed his claws in despair because of me; I have brought hopeless ruin to many sorcerers!'”
#20
بزرگان که دیدند ببر مرا
✦
همان رخش غران هژبر مرا
“'The mighty lords who beheld my Babr-e Bayan coat, and my roaring, lion-like Rakhsh...'”
#21
چو کاموس جنگی چو خاقان چین
✦
سواران جنگی و مردان کین
“'Such as Kamus the warrior and the Khaqan of Chin, mighty horsemen and men of vengeance...'”
#22
که از پشت زینشان به خم کمند
✦
ربودم سر و پای کردم به بند
“'...Whom I snatched from their saddles with the loop of my lasso, binding their hands and feet in chains!'”
#23
نگهدار ایران و توران منم
✦
به هر جای پشت دلیران منم
“'I am the defender of both Iran and Turan; everywhere I am the shield and support of brave warriors!'”
#24
ازین خواهش من مشو بدگمان
✦
مدان خویشتن برتر از آسمان
“'Be not suspicious of my request, and do not place thyself higher than the heavens!'”
#25
من از بهر این فر و اورند تو
✦
بجویم همی رای و پیوند تو
“'It is for the sake of thy royal glory and majesty that I seek thy friendship and wise alliance.'”
#26
نخواهم که چون تو یکی شهریار
✦
تبه دارد از چنگ من روزگار
“'I desire not that fate should bring ruin upon a prince such as thee at my hands.'”
#27
که من سام یل را بخوانم دلیر
✦
کزو بیشه بگذاشتی نره شیر
“'For I call upon Sam the Hero, from whom even the male lion would flee the thicket!'”
#28
به گیتی منم زو کنون یادگار
✦
دگر شاهزاده یل اسفندیار
“'I am his living memorial in the world, and thou art the royal prince, brave Esfandiyar!'”
#29
بسی پهلوان جهان بوده‌ام
✦
سخنها ز هر گونه بشنوده‌ام
“'I have been the world's champion for ages, and have heard words of every kind.'”
#30
سپاسم ز یزدان که بگذشت سال
✦
بدیدم یکی شاه فرخ همال
“'My thanks to God that as my years advanced, I have lived to behold a glorious prince as my equal!'”
#31
که کین خواهد از مرد ناپاک دین
✦
جهانی برو بر کنند آفرین
“'Who seeks vengeance against the unrighteous, such that the world sings his praises!'”
#32
توی نامور پرهنر شهریار
✦
به جنگ اندرون افسر کارزار
“'Thou art the famous, highly accomplished prince, the crown of battle in combat!'”
#33
بخندید از رستم اسفندیار
✦
بدو گفت کای پور سام سوار
“Esfandiyar laughed at Rostam's words and said: 'O son of Sam the Knight!'”
#34
شدی تنگدل چون نیامد خرام
✦
نجستم همی زین سخن کام و نام
“'Thou hast grown aggrieved because I did not walk out to greet thee, yet I sought no vain prestige thereby.'”
#35
چنین گرم بد روز و راه دراز
✦
نکردم ترا رنجه تندی مساز
“'The day was scorching and the journey long; I willed not to weary thee, so harbor no wrath!'”
#36
همی گفتم از بامداد پگاه
✦
به پوزش بسازم سوی داد راه
“'I said to myself since early dawn that I would make amends and tread the path of justice.'”
#37
به دیدار دستان شوم شادمان
✦
به تو شاد دارم روان یک زمان
“'I rejoiced to behold Dastan's son, desiring to delight my soul in thy presence for a while.'”
#38
کنون تو بدین رنج برداشتی
✦
به دشت آمدی خانه بگذاشتی
“'Now thou hast taken this trouble upon thyself, leaving thy abode to come into the plain.'”
#39
به آرام بنشین و بردار جام
✦
ز تندی و تیزی مبر هیچ نام
“'Sit in tranquility and raise the wine-goblet, speaking no more of sharpness or wrath!'”
#40
به دست چپ خویش بر جای کرد
✦
ز رستم همی مجلس آرای کرد
“He assigned him a place on his left hand, adorning the assembly with Rostam's presence.”
#41
جهاندیده گفت این نه جای منست
✦
بجایی نشینم که رای منست
“The battle-wise veteran declared: 'This is no place for me! I shall sit where my own choice dictates.'”
#42
تهمتن بفرمود کز دست راست
✦
نشستی بیارای ازان کم سزاست
“Tahamtan commanded that a seat be prepared on the right hand, declaring anything less unworthy of his stature.”
#43
چنین گفت با شاهزاده به خشم
✦
که آیین من بین و بگشای چشم
“Full of anger, he addressed the prince: 'Behold my custom and open thine eyes!'”
#44
هنر بین و این نامور گوهرم
✦
که از تخمهٔ سام کنداورم
“'Look upon my deeds and my exalted lineage, for I am of the blood of Sam the champion!'”
#45
هنر باید از مرد و فر و نژاد
✦
کفی راد دارد دلی پر ز داد
“'A true man requires valor, divine glory, and noble birth—a generous hand and a heart full of justice!'”
#46
سزاوار من گر ترا نیست جای
✦
مرا هست پیروزی و هوش و رای
“'If thou hast no place worthy of me, I still possess my triumph, my intellect, and my resolve!'”
#47
ازان پس بفرمود فرزند شاه
✦
که کرسی زرین نهد پیش گاه
“Thereupon the king's son commanded a golden throne to be placed before the dais.”
#48
بدان تا گو نامور پهلوان
✦
نشیند بر شهریار جوان
“So that the illustrious, world-renowned champion might sit beside the young prince.”
#49
بیامد بران کرسی زر نشست
✦
پر از خشم بویا ترنجی بدست
“Rostam came and sat upon that throne of gold, full of wrath, holding a fragrant citron in his hand.”