#1
بفرمود کاسپ سیه زین کنید
✦
به بالای او زین زرین کنید
“He commanded to saddle the black steed, and adorn its height with a golden saddle.”
#2
پس از لشکر نامور صدسوار
✦
برفتند با فرخ اسفندیار
“Then a hundred famous horsemen from the renowned army rode forth with auspicious Esfandiyar.”
#3
بیامد دمان تا لب هیرمند
✦
به فتراک بر گرد کرده کمند
“He came swiftly to the banks of the Helmand River, his coiled lasso fastened to his saddlebow.”
#4
ازین سو خروشی برآورد رخش
✦
وزان روی اسپ یل تاج‌بخش
“From this side Rakhsh let out a mighty roar, and from that side answered the steed of the crown-bestowing hero.”
#5
چنین تا رسیدند نزدیک آب
✦
به دیدار هر دو گرفته شتاب
“Thus they rode until they reached near the water, both hastening to behold one another.”
#6
تهمتن ز خشک اندر آمد به رود
✦
پیاده شد و داد یل را درود
“Tahamtan came into the riverbed from dry land, dismounted on foot, and greeted the hero.”
#7
پس از آفرین گفت کز یک خدای
✦
همی خواستم تا بود رهنمای
“After blessings he said: 'I sought from the One God that He be my guide,'”
#8
که با نامداران بدین جایگاه
✦
چنین تندرست آید و با سپاه
“'So that with famous warriors in this place, he may arrive healthy and with an army.'”
#9
نشینیم یکجای و پاسخ دهیم
✦
همی در سخن رای فرخ نهیم
“'Let us sit in one place and converse together, laying auspicious counsel in our speech.'”
#10
چنان دان که یزدان گوای منست
✦
خرد زین سخن رهنمای منست
“'Know that God is my witness, and Wisdom is my guide in these words.'”
#11
که من زین سخنها نجویم فروغ
✦
نگردم به هر کار گرد دروغ
“'For I seek no personal glory from these words, nor do I turn toward untruth in any deed.'”
#12
که روی سیاوش گر دیدمی
✦
بدین تازه‌رویی نگردیدمی
“'Had I seen the face of Siyavash himself, I would not be refreshed with such a joyful countenance.'”
#13
نمانی همی جز سیاوخش را
✦
مر آن تاج‌دار جهان بخش را
“'You resemble none other than Siyavash, that world-bestowing bearer of the crown.'”
#14
خنک شاه کو چون تو دارد پسر
✦
به بالا و فرت بنازد پدر
“'Blessed is the King who possesses a son like you, whose father may pride in his stature and glory.'”
#15
خنک شهر ایران که تخت ترا
✦
پرستند بیدار بخت ترا
“'Blessed is the land of Iran whose throne worships your vigilant fortune.'”
#16
دژم بخت آنکس که با تو نبرد
✦
بجوید ز تخت اندر آید به گرد
“'Gloomy is the fate of him who seeks battle with you, falling from the throne into the dust.'”
#17
همه دشمنان از تو پر بیم باد
✦
دل بدسگالان به دو نیم باد
“'May all your enemies be filled with dread of you, and the heart of evil-wishers be cleaved in twain.'”
#18
همه ساله بخت تو پیروز باد
✦
شبان سیه بر تو نوروز باد
“'May your fortune be ever victorious throughout the year, and black nights turn to Nowruz for you.'”
#19
چو بشنید گفتارش اسفندیار
✦
فرود آمد از بارهٔ نامدار
“When Esfandiyar heard his noble words, he dismounted from his famous steed.”
#20
گو پیلتن را به بر در گرفت
✦
چو خشنود شد آفرین برگرفت
“He embraced the elephant-bodied hero, and when pleased, began to utter praises.”
#21
که یزدان سپاس ای جهان پهلوان
✦
که دیدم ترا شاد و روشن‌روان
“'Praise be to Yazdan, O World Champion, that I have seen you joyful and bright-souled.'”
#22
سزاوار باشد ستودن ترا
✦
یلان جهان خاک بودن ترا
“'It is worthy to praise you, and fitting for the world's heroes to be dust beneath your feet.'”
#23
خنک آنک چون تو پسر باشدش
✦
یکی شاخ بیند که بر باشدش
“'Blessed is he who has a son like you, beholding a branch that bears such fruit.'”
#24
خنک آنک او را بود چون تو پشت
✦
بود ایمن از روزگار درشت
“'Blessed is he who has a pillar like you to lean on, remaining safe from the harshness of fate.'”
#25
خنک زال کش بگذرد روزگار
✦
به گیتی بماند ترا یادگار
“'Blessed is Zal whose life passes, leaving you behind in the world as his enduring memory.'”
#26
بدیدم ترا یادم آمد زریر
✦
سپهدار اسپ‌افگن و نره شیر
“'Beholding you reminded me of Zarir, the horse-overthrowing commander and furious lion.'”
#27
بدو گفت رستم که ای پهلوان
✦
جهاندار و بیدار و روشن‌روان
“Rostam said to him: 'O champion, world-ruler, vigilant and enlightened of soul,'”
#28
یکی آرزو دارم از شهریار
✦
که باشم بران آرزو کامگار
“'I have one desire from the Prince, that I may be granted this wish:'”
#29
خرامان بیایی سوی خان من
✦
به دیدار روشن کنی جان من
“'Come gracefully to my hall, and brighten my soul with your presence.'”
#30
سزای تو گر نیست چیزی که هست
✦
بکوشیم و با آن بساییم دست
“'If what is prepared is unworthy of you, we shall strive and offer whatever we possess.'”
#31
چنین پاسخ آوردش اسفندیار
✦
که ای از یلان جهان یادگار
“Thus answered Esfandiyar: 'O glorious remembrance of the world's heroes,'”
#32
هرانکس کجا چون تو باشد به نام
✦
همه شهر ایران بدو شادکام
“'Whoever is like you in renown, all the land of Iran is joyful through him.'”
#33
نشاید گذر کردن از رای تو
✦
گذشت از بر و بوم وز جای تو
“'It is not right to disregard your judgment, nor to pass by your land and home without pausing.'”
#34
ولیکن ز فرمان شاه جهان
✦
نپیچم روان آشکار و نهان
“'Yet from the command of the World's King I cannot turn, neither in spirit nor openly or in secret.'”
#35
به زابل نفرمود ما را درنگ
✦
نه با نامداران این بوم جنگ
“'He did not order us to tarry in Zabul, nor to wage war against the nobles of this land.'”
#36
تو آن کن که بر یابی از روزگار
✦
بران رو که فرمان دهد شهریار
“'Do that which yields good from time; walk upon the path the King commands.'”
#37
تو خود بند بر پای نه بی‌درنگ
✦
نباشد ز بند شهنشاه ننگ
“'Place chains upon your feet without delay; there is no disgrace in the fetters of the King of Kings.'”
#38
ترا چون برم بسته نزدیک شاه
✦
سراسر بدو بازگردد گناه
“'When I bring you bound before the King, all guilt will return entirely to him.'”
#39
وزین بستگی من جگر خسته‌ام
✦
به پیش تو اندر کمر بسته‌ام
“'And over this binding my own heart is wounded; I stand before you ready to serve.'”
#40
نمانم که تا شب بمانی به بند
✦
وگر بر تو آید ز چیزی گزند
“'I will not suffer you to remain bound until nightfall, nor let any harm come upon you.'”
#41
همه از من انگار ای پهلوان
✦
بدی ناید از شاه خود بیگمان
“'Consider it all from me, O champion; surely no evil shall come from your King.'”
#42
ازان پس که من تاج بر سر نهم
✦
جهان را به دست تو اندر نهم
“'Thereafter, when I place the crown upon my head, I shall place the world in your hands.'”
#43
نه نزدیک دادار باشد گناه
✦
نه شرم آیدم نیز از روی شاه
“'Neither shall it be a sin before the Creator, nor shall I feel shame before the King.'”
#44
چو تو بازگردی به زابلستان
✦
به هنگام بشکوفهٔ گلستان
“'When you return to Zabulistan in the season of rose blossoms,'”
#45
ز من نیز یابی بسی خواسته
✦
که گردد بر و بومت آراسته
“'You shall receive vast wealth from me, so that your land and realm shall be embellished.'”
#46
بدو گفت رستم که ای نامدار
✦
همی جستم از داور کردگار
“Rostam said to him, 'O renowned hero, I constantly prayed to the Lord God...'”
#47
که خرم کنم دل به دیدار تو
✦
کنون چون پسندم من آزار تو
“'...that I might gladden my heart by meeting you; how then could I now accept bringing you distress?'”
#48
دو گردن فرازیم پیر و جوان
✦
خردمند و بیدار دو پهلوان
“'We are two exalted champions, old and young—wise, vigilant, and noble warriors both.'”
#49
بترسم که چشم بد آید همی
✦
سر از خواب خوش برگراید همی
“'I fear lest the evil eye fall upon us, and awaken strife from its peaceful slumber.'”
#50
همی یابد اندر میان دیو راه
✦
دلت کژ کند از پی تاج و گاه
“'The Demon finds a path between us, seeking to pervert your heart for the sake of crown and throne.'”
#51
یکی ننگ باشد مرا زین سخن
✦
که تا جاودان آن نگردد کهن
“'This demand of yours brings me a shame that will never fade through all eternity.'”
#52
که چون تو سپهبد گزیده سری
✦
سرافراز شیری و گندآوری
“'That a supreme commander and noble prince like you—a proud lion and mighty warrior—'”
#53
نیایی زمانی تو در خان من
✦
نباشی بدین مرز مهمان من
“'Should not come even for a short while to my house, nor be my guest in this land.'”
#54
گر این تیزی از مغز بیرون کنی
✦
بکوشی و بر خسته افسون کنی
“'If you cast this harshness from your mind and strive to soothe my wounded heart,'”
#55
ز من هرچ خواهیت فرمان کنم
✦
ز دیدار تو رامش جان کنم
“'Whatever else you ask of me I shall obey, and find solace for my soul in seeing you.'”
#56
مگر بند کز بند عاری بود
✦
شکستی بود زشت کاری بود
“'Save for bonds! For fetters bring disgrace, defeat, and ignoble shame.'”
#57
نبیند مرا زنده با بند کس
✦
که روشن روانم برینست و بس
“'None shall ever see me bound while I live; upon this my enlightened spirit stands firm, and nothing less.'”
#58
ز تو پیش بودند کنداوران
✦
نکردند پایم به بند گران
“'Mighty heroes came before your time, yet none put heavy bonds upon my feet.'”
#59
به پاسخ چنین گفتش اسفندیار
✦
که ای در جهان از گوان یادگار
“In answer, Esfandiyar spoke thus to him: 'O noble remnant of the world's great champions!'”
#60
همه راست گفتی نگفتی دروغ
✦
به کژی نگیرند مردان فروغ
“'All that you have said is true, you spoke no falsehood; true men do not gain glory through deceit.'”
#61
ولیکن پشوتن شناسد که شاه
✦
چه فرمود تا من برفتم به راه
“'Yet Peshotan knows well what command the King gave when I set out on this road.'”
#62
گر اکنون بیایم سوی خان تو
✦
بوم شاد و پیروز مهمان تو
“'If I now come to your house and become your joyful and victorious guest,'”
#63
تو گردن بپیچی ز فرمان شاه
✦
مرا تابش روز گردد سیاه
“'And you refuse to obey the King's command, the brightness of day will turn black to my eyes.'”
#64
دگر آنک گر با تو جنگ آورم
✦
به پرخاش خوی پلنگ آورم
“'Furthermore, if I wage battle against you and adopt the ferocious nature of a leopard in conflict,'”
#65
فرامش کنم مهر نان و نمک
✦
به من بر دگرگونه گردد فلک
“'I should be forgetting the sacred bond of bread and salt, and fate would turn against me in wrath.'”
#66
وگر سربپیچم ز فرمان شاه
✦
بدان گیتی آتش بود جایگاه
“'And if I disobey the King's order, my place in the world beyond shall be the Fire of Hell.'”
#67
ترا آرزو گر چنین آمدست
✦
یک امروز با می بساییم دست
“'If such is your desire, let us today reach out our hands to wine together.'”
#68
که داند که فردا چه شاید بدن
✦
بدین داستانی نباید زدن
“'For who knows what tomorrow may bring? We should not speak further on this matter now.'”
#69
بدو گفت رستم که ایدون کنم
✦
شوم جامهٔ راه بیرون کنم
“Rostam said to him, 'So shall I do; I will go and take off my traveling garments.'”
#70
به یک هفته نخچیر کردم همی
✦
به جای بره گور خوردم همی
“'For a whole week I have been hunting, eating wild ass instead of lamb.'”
#71
به هنگام خوردن مرا باز خوان
✦
چو با دوده بنشینی از پیش خوان
“'Summon me back when it is time to dine, when you sit with your family before the feast.'”
#72
ازان جایگه رخش را برنشست
✦
دل خسته را اندر اندیشه بست
“From that spot he mounted Rakhsh, his sorrowful heart bound up in deep contemplation.”
#73
بیامد دمان تا به ایوان رسید
✦
رخ زال سام نریمان بدید
“He rode swiftly until he reached his palace, where he beheld the face of Zal, son of Sam, son of Nariman.”
#74
بدو گفت کای مهتر نامدار
✦
رسیدم به نزدیک اسفندیار
“He said to him, 'O renowned leader, I have met with Esfandiyar.'”
#75
سواریش دیدم چو سرو سهی
✦
خردمند و با زیب و با فرهی
“'I saw a knight like a tall cypress—wise, gracious, and radiant with divine splendor.'”
#76
تو گفتی که شاه فریدون گرد
✦
بزرگی دانایی او را سپرد
“'You would say King Fereydoun the valiant had bestowed all greatness and wisdom upon him.'”
#77
به دیدن فزون آمد از آگهی
✦
همی تافت زو فر شاهنشهی
“'In person he far surpassed all renown; from him shone the true royal splendor of kingship.'”