#1
بفرمود تا بهمن آمدش پیش
✦
ورا پندها داد ز اندازه بیش
“He commanded Bahman to step forward, and bestowed upon him counsel beyond measure.”
#2
بدو گفت اسپ سیه بر نشین
✦
بیارای تن را به دیبای چین
“He said to him: 'Mount a sable horse, and adorn your body in Chinese silk.'”
#3
بنه بر سرت افسر خسروی
✦
نگارش همه گوهر پهلوی
“'Place upon your head a royal crown, inlaid with noble Persian gems,'”
#4
بر آن سان که هرکس که بیند ترا
✦
ز گردنکشان برگزیند ترا
“'So that whosoever beholds you shall single you out among all proud leaders,'”
#5
بداند که هستی تو خسرونژاد
✦
کند آفریننده را بر تو یاد
“'Knowing that you are of imperial blood, and giving praise to the Creator on your account.'”
#6
ببر پنج بالای زرین ستام
✦
سرافراز ده موبد نیک‌نام
“'Take five tall horses with golden bridles, and ten noble, reputable mobads.'”
#7
هم از راه تا خان رستم بران
✦
مکن کار بر خویشتن بر گران
“'Ride straight from the road to Rostam's hall, and make not the task arduous for yourself.'”
#8
درودش ده از ما و خوبی نمای
✦
بیارای گفتار و چربی فزای
“'Greet him from us and show graciousness; adorn your speech and add warmth.'”
#9
بگویش که هرکس که گردد بلند
✦
جهاندار وز هر بدی بی‌گزند
“'Say to him: Whosoever rises to high standing in the world, unharmed by any evil,'”
#10
ز دادار باید که دارد سپاس
✦
که اویست جاوید نیکی شناس
“'Must render gratitude to the Creator, for He alone is the eternal Appreciator of goodness.'”
#11
چو باشد فزایندهٔ نیکویی
✦
به پرهیز دارد سر از بدخویی
“'When one increases in virtue and restrains oneself from malice,'”
#12
بیفزایدش کامگاری و گنج
✦
بود شادمان در سرای سپنج
“'His success and treasure shall multiply, and he shall remain joyful in this transient abode.'”
#13
چو دوری گزیند ز کردار زشت
✦
بیابد بدان گیتی اندر بهشت
“'And when he turns away from foul deeds, he shall attain Paradise in the world to come.'”
#14
بد و نیک بر ما همی بگذرد
✦
چنین داند آن کس که دارد خرد
“'Good and evil alike pass over us; so knows the one who possesses wisdom.'”
#15
سرانجام بستر بود تیره‌خاک
✦
بپرد روان سوی یزدان پاک
“'In the end, our bed shall be the dark earth, and the soul shall fly toward pure God.'”
#16
به گیتی هرانکس که نیکی شناخت
✦
بکوشید و با شهریاران بساخت
“'In this world, whoever knew virtue strove well and lived in harmony with monarchs.'”
#17
همان بر که کاری همان بدروی
✦
سخن هرچه گویی همان بشنوی
“'As you sow, so shall you reap; whatever words you speak, the same you shall hear in return.'”
#18
کنون از تو اندازه گیریم راست
✦
نباید بر این بر فزون و نه کاست
“'Now we shall measure your conduct rightly; let there be neither excess nor deficiency in this.'”
#19
که بگذاشتی سالیان بی‌شمار
✦
به گیتی بدیدی بسی شهریار
“'For you have passed unnumbered years, and seen many a monarch in this world.'”
#20
اگر بازجویی ز راه خرد
✦
بدانی که چونین نه اندر خورد
“'If you search through the path of wisdom, you will know that such conduct is fitting for none.'”
#21
که چندین بزرگی و گنج و سپاه
✦
گرانمایه اسپان و تخت و کلاه
“'That so much greatness, treasure, and army, such noble horses, throne, and crown,'”
#22
ز پیش نیاکان ما یافتی
✦
چو در بندگی تیز بشتافتی
“'You received from our ancestors of old, when you rushed eagerly in loyal service.'”
#23
چه مایه جهان داشت لهراسپ شاه
✦
نکردی گذر سوی آن بارگاه
“'For how long did King Luhrasp rule the world, yet you never crossed the threshold of his court?'”
#24
چو او شهر ایران به گشتاسپ داد
✦
نیامد ترا هیچ زان تخت یاد
“'When he bestowed the realm of Iran upon Goshtasp, you gave no thought to that throne.'”
#25
سوی او یکی نامه ننوشته‌ای
✦
از آرایش بندگی گشته‌ای
“'You wrote not a single letter to him; you turned away from the ornament of homage.'”
#26
نرفتی به درگاه او بنده‌وار
✦
نخواهی به گیتی کسی شهریار
“'You did not approach his court like a feudatory; it seems you desire no monarch in the world.'”
#27
ز هوشنگ و جم و فریدون گرد
✦
که از تخم ضحاک شاهی ببرد
“'From heroic Hushang, Jamshid, and Fereydun, who wrested the kingship from the seed of Zahhak,'”
#28
همی رو چنین تا سر کیقباد
✦
که تاج فریدون به سر بر نهاد
“'And so on unto King Kay Qubad, who set Fereydun’s crown upon his head,'”
#29
چو گشتاسپ شه نیست یک نامدار
✦
به رزم و به بزم و به رای و شکار
“'Yet there is no illustrious ruler like King Goshtasp in battle, feast, counsel, and hunt.'”
#30
پذیرفت پاکیزه دین بهی
✦
نهان گشت گمراهی و بی‌رهی
“'He embraced the pure Good Religion, and error and straying were banished out of sight.'”
#31
چو خورشید شد راه گیهان خدیو
✦
نهان شد بدآموزی و راه دیو
“'The path of the Lord of the World became bright as the sun, while evil lore and the way of demons vanished.'”
#32
ازان پس که ارجاسپ آمد به جنگ
✦
سپه چون پلنگان و مهتر نهنگ
“'Thereafter, when Arjasp came to wage war, his host like leopards and his chief like a sea-monster,'”
#33
ندانست کس لشکرش را شمار
✦
پذیره شدش نامور شهریار
“'No one knew the count of his host, yet the famous king went forth to confront him.'”
#34
یکی گورستان کرد بر دشت کین
✦
که پیدا نبد پهن روی زمین
“'He turned the plain of vengeance into a graveyard, such that the broad face of the earth was hidden.'”
#35
همانا که تا رستخیز این سخن
✦
میان بزرگان نگردد کهن
“'Truly, until Resurrection Day, this tale shall not grow old among the great.'”
#36
کنون خاور او راست تا باختر
✦
همی بشکند پشت شیران نر
“'Now from East to West belongs to him; he breaks the backs of fierce lions.'”
#37
ز توران زمین تا در هند و روم
✦
جهان شد مر او را چو یک مهره موم
“'From the land of Turan to the borders of India and Rome, the world has become to him like a piece of wax.'”
#38
ز دشت سواران نیزه گزار
✦
به درگاه اویند چندی سوار
“'From the plain of spear-wielding horsemen, many riders stand loyal at his court.'”
#39
فرستندش از مرزها باژ و ساو
✦
که با جنگ او نیستشان زور و تاو
“'They send him tribute and tax from all borders, for none have the strength or endurance to fight him.'”
#40
ازان گفتم این با توای پهلوان
✦
که او از تو آزرده دارد روان
“'I spoke thus to you, O champion, because his soul is aggrieved by your conduct.'”
#41
نرفتی بدان نامور بارگاه
✦
نکردی بدان نامداران نگاه
“'You did not go to that illustrious court, nor did you pay heed to those renowned nobles.'”
#42
کرانی گرفتستی اندر جهان
✦
که داری همی خویشتن را نهان
“'You have taken a distant corner in the world, keeping yourself hidden away.'”
#43
فرامش ترا مهتران چون کنند
✦
مگر مغز و دل پاک بیرون کنند
“'How could the great leaders ever forget you, unless they were to rip out their very brains and hearts?'”
#44
همیشه همه نیکویی خواستی
✦
به فرمان شاهان بیاراستی
“'In truth, you always sought goodness, and adorned yourself with obedience to kings.'”
#45
اگر بر شمارد کسی رنج تو
✦
به گیتی فزون آید از گنج تو
“'If anyone were to recount your toil, it would surpass all the treasures in the world.'”
#46
ز شاهان کسی بر چنین داستان
✦
ز بنده نبودند همداستان
“Among kings of old, none have ever tolerated such headstrong conduct from a vassal.”
#47
مرا گفت رستم ز بس خواسته
✦
هم از کشور و گنج آراسته
“The Shah told me: Rostam, possessed of abundant wealth, adorned with whole realms and treasures,”
#48
به زاول نشستست و گشتست مست
✦
نگیرد کس از مست چیزی به دست
“Sits in Zabol, drunk with pride; yet no man can demand anything from one who is intoxicated.”
#49
برآشفت یک روز و سوگند خورد
✦
به روز سپید و شب لاژورد
“One day he flew into a rage and swore a solemn oath by the bright day and the azure night,”
#50
که او را به جز بسته در بارگاه
✦
نبیند ازین پس جهاندار شاه
“That the world-conquering king shall never again behold Rostam except bound in chains at his court.”
#51
کنون من ز ایران بدین آمدم
✦
نبد شاه دستور تا دم زدم
“Now I have come from Iran for this reason; the Shah gave no leave until I pleaded.”
#52
بپرهیز و پیچان شو از خشم اوی
✦
ندیدی که خشم آورد چشم اوی
“Beware and turn away from his wrath! You have not seen the terror in his eyes when anger overtakes him.”
#53
چو اینجا بیایی و فرمان کنی
✦
روان را به پوزش گروگان کنی
“When you come here, submit to his command, and pledge your soul to seeking pardon,”
#54
به خورشید رخشان و جان زریر
✦
به جان پدرم آن جهاندار شیر
“I swear by the radiant sun, by the soul of Zarir, and by the life of my father, that lion-king,”
#55
که من زین پشیمان کنم شاه را
✦
برافرزوم این اختر و ماه را
“That I will make the King repent of his anger, and cause your star and moon to shine brightly again.”
#56
که من زین که گفتم نجویم فروغ
✦
نگردم به هر کار گرد دروغ
“I seek no self-glory in what I say, nor do I ever turn toward deceit in any deed.”
#57
پشوتن برین بر گوای منست
✦
روان و خرد رهنمای منست
“Peshotan is my witness in this matter, and my own spirit and wisdom are my guides.”
#58
همی جستم از تو من آرام شاه
✦
ولیکن همی از تو دیدم گناه
“I sought to bring peace between you and the King, yet I have seen only offense and defiance on your part.”
#59
پدر شهریارست و من کهترم
✦
ز فرمان او یک زمان نگذرم
“My father is the sovereign monarch, and I am his humble servant; I shall not disobey his command for a single moment.”
#60
همه دوده اکنون بباید نشست
✦
زدن رای و سودن بدین کار دست
“Now all your noble clan must gather, take counsel together, and set hand to resolve this grave affair.”
#61
زواره فرامرز و دستان سام
✦
جهاندیده رودابهٔ نیک نام
“Zavareh, Faramarz, Dastan son of Sam, and the wise, world-experienced, renowned Roodabeh—”
#62
همه پند من یک به یک بشنوید
✦
بدین خوب گفتار من بگروید
“Let them all hear my advice one by one, and put their trust in these good words of mine.”
#63
نباید که این خانه ویران شود
✦
به کام دلیران ایران شود
“It must not come to pass that this dynasty is ruined, serving the desires of Iran's fierce warriors.”
#64
چو بسته ترا نزد شاه آورم
✦
بدو بر فراوان گناه آورم
“When I bring you bound before the King, I shall heap much blame upon him for his harshness,”
#65
بباشیم پیشش بخواهش به پای
✦
ز خشم و ز کین آرمش باز جای
“We shall stand before him in supplication, and turn his heart back from anger and malice.”
#66
نمانم که بادی بتو بر وزد
✦
بران سان که از گوهر من سزد
“I will not allow even a harsh breeze to blow upon you, as befits the nobility of my royal blood.”