#1
به فرزند پاسخ چنین داد شاه
✦
که از راستی بگذری نیست راه
“The king gave answer to his son, saying: 'There is no path better than departing from untruth.'”
#2
از این بیش کردی که گفتی تو کار
✦
که یار تو بادا جهان کردگار
“'You have accomplished even more than you claim; may the Creator of the world be your constant helper!'”
#3
نبینم همی دشمنی در جهان
✦
نه در آشکارا نه اندر نهان
“'I see no enemy remaining in all the world, neither in secret nor out in the open,'”
#4
که نام تو یابد نه پیچان شود
✦
چه پیچان همانا که بیجان شود
“'Who, upon hearing your name, would not tremble—nay, would not lose their very life in terror!'”
#5
به گیتی نداری کسی را همال
✦
مگر بی‌خرد نامور پور زال
“'You have no peer or rival in the world, save for that foolish, famed son of Zal,'”
#6
که او راست تا هست زاولستان
✦
همان بست و غزنین و کاولستان
“'Who holds as his own domain all of Zabulistan, along with Bast, Ghaznin, and Kabulistan.'”
#7
به مردی همی ز آسمان بگذرد
✦
همی خویشتن کهتری نشمرد
“'In manhood and pride he raises his head above the heavens, refusing to count himself inferior to anyone.'”
#8
که بر پیش کاوس کی بنده بود
✦
ز کیخسرو اندر جهان زنده بود
“'He claims he was a servant to Kay Kavus of old, and owed his allegiance in the world only to Kay Khosrow.'”
#9
به شاهی ز گشتاسپ نارد سخن
✦
که او تاج نو دارد و ما کهن
“'He speaks not of the kingship of Goshtasp, boasting: "He holds a new crown, while ours is ancient!"'”
#10
به گیتی مرا نیست کس هم نبرد
✦
ز رومی و توری و آزاد مرد
“'I have no rival left in the world—neither among the Romans, nor the Turanians, nor any noble warrior.'”
#11
سوی سیستان رفت باید کنون
✦
به کار آوری زور و بند و فسون
“'Therefore, you must journey to Sistan now, employing strength, bonds, and artful strategy.'”
#12
برهنه کنی تیغ و گوپال را
✦
به بند آوری رستم زال را
“'Unsheathe your sword and lift your heavy mace; bring Rostam the son of Zal into fetters!'”
#13
زواره فرامرز را همچنین
✦
نمانی که کس برنشیند به زین
“'Do not allow Zavareh or Faramarz to mount their saddles either.'”
#14
به دادار گیتی که او داد زور
✦
فروزندهٔ اختر و ماه و هور
“'I swear by the Creator of the world who granted strength, the illuminator of the stars, moon, and sun,'”
#15
که چون این سخنها به جای آوری
✦
ز من نشنوی زین سپس داوری
“'That once you carry out these commands, you shall never hear another objection from me.'”
#16
سپارم به تو تاج و تخت و کلاه
✦
نشانم بر تخت بر پیشگاه
“'I shall hand over to you the crown, throne, and royal cap, and set you upon the high seat of sovereignty.'”
#17
چنین پاسخ آوردش اسفندیار
✦
که ای پرهنر نامور شهریار
“Esfandiyar answered him, saying: 'O virtuous and glorious monarch!'”
#18
همی دور مانی ز رسم کهن
✦
براندازه باید که رانی سخن
“'You are straying far from ancient customs; one ought to speak with measure and justice.'”
#19
تو با شاه چین جنگ جوی و نبرد
✦
از آن نامداران برانگیز گرد
“'Go seek battle against the King of China, and raise dust against those renowned warriors!'”
#20
چه جویی نبرد یکی مرد پیر
✦
که کاووس خواندی ورا شیرگیر
“'Why do you seek war against an aged man whom Kay Kavus called the lion-capturer?'”
#21
ز گاه منوچهر تا کیقباد
✦
دل شهریاران بدو بود شاد
“'From the time of Manuchehr to Kay Qobad, the hearts of all monarchs were made glad by him.'”
#22
نکوکارتر زو به ایران کسی
✦
نبودست کاورد نیکی بسی
“'There has been no one in Iran more benefactor-like than him, for he brought abundant goodness.'”
#23
همی خواندندش خداوند رخش
✦
جهانگیر و شیراوژن و تاج‌بخش
“'They used to call him the Master of Rakhsh, World-Conqueror, Lion-Overthrower, and Crown-Bestower.'”
#24
نه اندر جهان نامداری نوست
✦
بزرگست و با عهد کیخسروست
“'He is no newly arisen lord in the world; he is great and holds the solemn covenant of Kay Khosrow.'”
#25
اگر عهد شاهان نباشد درست
✦
نباید ز گشتاسپ منشور جست
“'If the covenants of former kings are not kept true, then no one should seek charters from Goshtasp either.'”
#26
چنین داد پاسخ به اسفندیار
✦
که ای شیر دل پرهنر نامدار
“Goshtasp answered Esfandiyar, saying: 'O lion-hearted, highly skilled champion!'”
#27
هر آن کس که از راه یزدان بگشت
✦
همان عهد او گشت چون باد دشت
“'Whosoever turns away from the path of God, their covenant becomes like the wind over the desert.'”
#28
همانا شنیدی که کاووس شاه
✦
به فرمان ابلیس گم کرد راه
“'Surely you have heard how King Kavus lost his way at the bidding of Iblis,'”
#29
همی بآسمان شد به پر عقاب
✦
به زاری به ساری فتاد اندر آب
“'Ascending into the sky on eagles' wings, only to fall miserably into the waters at Sari!'”
#30
ز هاماوران دیوزادی ببرد
✦
شبستان شاهی مر او را سپرد
“'He brought a demon-born woman from Hamavaran and entrusted the royal harem to her.'”
#31
سیاوش به آزار او کشته شد
✦
همه دوده زیر و زبر گشته شد
“'Through her malice, Siyavash was slain, and the entire royal lineage was turned upside down.'”
#32
کسی کو ز عهد جهاندار گشت
✦
به گرد در او نشاید گذشت
“'Whoever turns from the covenant of the World-Ruler, one should not even walk near their threshold.'”
#33
اگر تخت خواهی ز من با کلاه
✦
ره سیستان گیر و برکش سپاه
“'If you desire the crown and throne from me, take the road to Sistan and march your army forth!'”
#34
چو آن‌جا رسی دست رستم ببند
✦
بیارش به بازو فگنده کمند
“'When you arrive there, bind Rostam's hands and bring him with a lasso cast around his arms.'”
#35
زواره فرامرز و دستان سام
✦
نباید که سازند پیش تو دام
“'Suffer not Zavareh, Faramarz, and Zal the son of Sam to set any trap against you.'”
#36
پیاده دوانش بدین بارگاه
✦
بیاور کشان تا ببیند سپاه
“'Bring him walking on foot, dragged to this court, so that all the army may behold him.'”
#37
ازان پس نپیچد سر از ما کسی
✦
اگر کام اگر گنج یابد بسی
“'Thereafter, no one shall dare turn their head from us, whether they seek power or vast wealth.'”
#38
سپهبد بروها پر از تاب کرد
✦
به شاه جهان گفت زین بازگرد
“The prince knit his brows in anger and said to the monarch of the world: 'Turn back from this course!'”
#39
ترا نیست دستان و رستم به کار
✦
همی راه جویی به اسفندیار
“'You have no real quarrel with Zal or Rostam; you are simply seeking a way to destroy Esfandiyar!'”
#40
دریغ آیدت جای شاهی همی
✦
مرا از جهان دور خواهی همی
“'It breaks your heart to give up the seat of kingship; you wish to see me removed from this world!'”
#41
ترا باد این تخت و تاج کیان
✦
مرا گوشه‌ای بس بود زین جهان
“'May this Kianian crown and throne be yours forever! A quiet corner of this world is enough for me.'”
#42
ولیکن ترا من یکی بنده‌ام
✦
به فرمان و رایت سرافگنده‌ام
“'Yet I am your servant, and I bow my head in submission to your command and counsel.'”
#43
بدو گفت گشتاسپ تندی مکن
✦
بلندی بیابی نژندی مکن
“Goshtasp said to him: 'Do not speak so harshly; you shall attain greatness, so do not embrace sorrow.'”
#44
ز لشکر گزین کن فراوان سوار
✦
جهاندیدگان از در کارزار
“'Select numerous horsemen from the army—battle-tested veterans ready for war.'”
#45
سلیح و سپاه و درم پیش تست
✦
نژندی به جان بداندیش تست
“'Weapons, troops, and silver are before you; let sorrow belong only to the soul of your enemy!'”
#46
چه باید مرا بی‌تو گنج و سپاه
✦
همان گنج و تخت و سپاه و کلاه
“'What need have I for treasure or an army without you? Take the treasure, throne, army, and crown!'”
#47
چنین داد پاسخ یل اسفندیار
✦
که لشکر نیاید مرا خود به کار
“The heroic Esfandiyar answered: 'I have no need for an army at all.'”
#48
گر ایدونک آید زمانم فراز
✦
به لشکر ندارد جهاندار باز
“'If my appointed time of fate has arrived, no army in the world can hold back the Lord of the World.'”
#49
ز پیش پدر بازگشت او به تاب
✦
چه از پادشاهی چه از خشم باب
“He turned away from his father in fierce turmoil, heart-sick over both the kingdom and his father's wrath.”
#50
به ایوان خویش اندر آمد دژم
✦
لبی پر ز باد و دلی پر ز غم
“He entered his palace crestfallen, with lips breathing sighs of anger and a heart heavy with sorrow.”