بخش ۳ - گلایهٔ اسفندیار از گشتاسپ: بند گنبدان، کشتن ارجاسپ و طلب تاجِ وعده‌شده
#1
چو بگذشت شب گرد کرده عنان
✦
برآورد خورشید رخشان سنان
#2
نشست از بر تخت زر شهریار
✦
بشد پیش او فرخ اسفندیار
#3
همی بود پیشش پرستارفش
✦
پراندیشه و دست کرده به کش
#4
چو در پیش او انجمن شد سپاه
✦
ز نام‌آوران و ز گردان شاه
#5
همه موبدان پیش او بر رده
✦
ز اسپهبدان پیش او صف زده
#6
پس اسفندیار آن یل پیلتن
✦
برآورد از درد آنگه سخن
#7
بدو گفت شاها انوشه بدی
✦
توی بر زمین فره ایزدی
#8
سر داد و مهر از تو پیدا شدست
✦
همان تاج و تخت از تو زیبا شدست
#9
تو شاهی پدر من ترا بنده‌ام
✦
همیشه به رای تو پوینده‌ام
#10
تو دانی که ارجاسپ از بهر دین
✦
بیامد چنان با سواران چین
#11
بخوردم من آن سخت سوگندها
✦
بپذرفتم آن ایزدی پندها
#12
که هرکس که آرد به دین در شکست
✦
دلش تاب گیرد شود بت‌پرست
#13
میانش به خنجر کنم به دو نیم
✦
نباشد مرا از کسی ترس و بیم
#14
وزان پس که ارجاسپ آمد به جنگ
✦
نبرگشتم از جنگ دشتی پلنگ
#15
مرا خوار کردی به گفت گُرَزم
✦
که جام خورش خواستی روز بزم
#16
ببستی تن من به بند گران
✦
ستونها و مسمار آهنگران
#17
سوی گنبدان دژ فرستادیم
✦
ز خواری به بدکارگان دادیم
#18
به زاول شدی بلخ بگذاشتی
✦
همه رزم را بزم پنداشتی
#19
بدیدی همی تیغ ارجاسپ را
✦
فگندی به خون پیر لهراسپ را
#20
چو جاماسپ آمد مرا بسته دید
✦
وزان بستگیها تنم خسته دید
#21
مرا پادشاهی پذیرفت و تخت
✦
بران نیز چندی بکوشید سخت
#22
بدو گفتم این بندهای گران
✦
به زنجیر و مسمار آهنگران
#23
بمانم چنین هم به فرمان شاه
✦
نخواهم سپاه و نخواهم کلاه
#24
به یزدان نمایم به روز شمار
✦
بنالم ز بدگوی با کردگار
#25
مرا گفت گر پند من نشنوی
✦
بسازی ابر تخت بر بدخوی
#26
دگر گفت کز خون چندان سران
✦
سرافراز با گُرزهای گران
#27
بران رزمگه خسته تنها به تیر
✦
همان خواهرانت ببرده اسیر
#28
دگر گرد آزاده فرشیدورد
✦
فگندست خسته به دشت نبرد
#29
ز ترکان گریزان شده شهریار
✦
همی پیچد از بند اسفندیار
#30
نسوزد دلت بر چنین کارها
✦
بدین درد و تیمار و آزارها
#31
سخنها جز این نیز بسیار گفت
✦
که گفتار با درد و غم بود جفت
#32
غل و بند بر هم شکستم همه
✦
دوان آمدم نزد شاه رمه
#33
از ایشان بکشتم فزون از شمار
✦
ز کردار من شاد شد شهریار
#34
گر از هفتخوان برشمارم سخن
✦
همانا که هرگز نیاید به بن
#35
ز تن باز کردم سر ارجاسپ را
✦
برافراختم نام گشتاسپ را
#36
زن و کودکانش بدین بارگاه
✦
بیاوردم آن گنج و تخت و کلاه
#37
همه نیکویها بکردی به گنج
✦
مرا مایه خون آمد و درد و رنج
#38
ز بس بند و سوگند و پیمان تو
✦
همی نگذرم من ز فرمان تو
#39
همی گفتی ار باز بینم ترا
✦
ز روشن روان برگزینم ترا
#40
سپارم ترا افسر و تخت عاج
✦
که هستی به مردی سزاوار تاج
#41
مرا از بزرگان بر این شرم خاست
✦
که گویند گنج و سپاهت کجاست
#42
بهانه کنون چیست من بر چیم
✦
پس از رنج پویان ز بهر کیم
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.