#1
چو بگذشت شب گرد کرده عنان
✦
برآورد خورشید رخشان سنان
“When the night pulled back its dark reins, the shining sun raised its radiant spear.”
#2
نشست از بر تخت زر شهریار
✦
بشد پیش او فرخ اسفندیار
“The King sat upon the golden throne, and noble Esfandiyar came into his presence.”
#3
همی بود پیشش پرستارفش
✦
پراندیشه و دست کرده به کش
“He stood before him like a dutiful servant, filled with deep thoughts, his arms crossed over his chest.”
#4
چو در پیش او انجمن شد سپاه
✦
ز نام‌آوران و ز گردان شاه
“When the army assembled before the king, composed of renowned leaders and brave warriors,”
#5
همه موبدان پیش او بر رده
✦
ز اسپهبدان پیش او صف زده
“And all the mobads lined up before him, with the commanders standing in rank,”
#6
پس اسفندیار آن یل پیلتن
✦
برآورد از درد آنگه سخن
“Then Esfandiyar, that elephant-bodied champion, opened his speech out of deep grief.”
#7
بدو گفت شاها انوشه بدی
✦
توی بر زمین فره ایزدی
“He said to him: 'O King, may you live immortal! You are the Divine Glory (Farrah) upon the earth.'”
#8
سر داد و مهر از تو پیدا شدست
✦
همان تاج و تخت از تو زیبا شدست
“'The source of justice and love is revealed through you; the crown and throne gain splendor from your glory.'”
#9
تو شاهی پدر من ترا بنده‌ام
✦
همیشه به رای تو پوینده‌ام
“'You are the King and my father, and I am your servant; I ever walk according to your counsel.'”
#10
تو دانی که ارجاسپ از بهر دین
✦
بیامد چنان با سواران چین
“'You well know how Arjasp came with the horsemen of China to destroy the Faith.'”
#11
بخوردم من آن سخت سوگندها
✦
بپذرفتم آن ایزدی پندها
“'I swore those solemn oaths and accepted those divine counsels,'”
#12
که هرکس که آرد به دین در شکست
✦
دلش تاب گیرد شود بت‌پرست
“'That whoever brings defeat to the Faith, turning his heart toward evil and worshipping idols,'”
#13
میانش به خنجر کنم به دو نیم
✦
نباشد مرا از کسی ترس و بیم
“'I would cut his body in two with my dagger, fearing and dreading no man alive.'”
#14
وزان پس که ارجاسپ آمد به جنگ
✦
نبرگشتم از جنگ دشتی پلنگ
“'And when Arjasp came to war, I did not turn back from battle like a fierce leopard.'”
#15
مرا خوار کردی به گفت گُرَزم
✦
که جام خورش خواستی روز بزم
“'Yet you humiliated me at the words of Gorazm, claiming I desired your royal goblet on feast days.'”
#16
ببستی تن من به بند گران
✦
ستونها و مسمار آهنگران
“'You bound my body in heavy chains, with iron pillars and blacksmiths' nails.'”
#17
سوی گنبدان دژ فرستادیم
✦
ز خواری به بدکارگان دادیم
“'You sent me in disgrace to Gombadan Fortress, abandoning me to the hands of evil wardens.'”
#18
به زاول شدی بلخ بگذاشتی
✦
همه رزم را بزم پنداشتی
“'You departed for Zabul and abandoned Balkh, mistaking the battle for a banquet.'”
#19
بدیدی همی تیغ ارجاسپ را
✦
فگندی به خون پیر لهراسپ را
“'You saw the sword of Arjasp, which cast the elderly Lohrasp into his own blood!'”
#20
چو جاماسپ آمد مرا بسته دید
✦
وزان بستگیها تنم خسته دید
“'When Jamasp came and saw me bound, seeing my body wounded by those fetters,'”
#21
مرا پادشاهی پذیرفت و تخت
✦
بران نیز چندی بکوشید سخت
“'He offered me the kingdom and the throne, pleading with me earnestly for a long while.'”
#22
بدو گفتم این بندهای گران
✦
به زنجیر و مسمار آهنگران
“'I said to him: In these heavy fetters of iron chains and blacksmiths' nails,'”
#23
بمانم چنین هم به فرمان شاه
✦
نخواهم سپاه و نخواهم کلاه
“'I shall remain by order of the King; I desire neither army nor royal crown.'”
#24
به یزدان نمایم به روز شمار
✦
بنالم ز بدگوی با کردگار
“'On the Day of Reckoning I shall present my case to God, complaining to the Creator about my slanderer.'”
#25
مرا گفت گر پند من نشنوی
✦
بسازی ابر تخت بر بدخوی
“'Jamasp said to me: If you hear not my advice, you shall pave the way for an evil-natured enemy upon the throne.'”
#26
دگر گفت کز خون چندان سران
✦
سرافراز با گُرزهای گران
“'He added: Think of the blood of so many noble chieftains, fallen with their heavy maces,'”
#27
بران رزمگه خسته تنها به تیر
✦
همان خواهرانت ببرده اسیر
“'Wounded and alone upon that battlefield by arrows, while your sisters have been taken captive!'”
#28
دگر گرد آزاده فرشیدورد
✦
فگندست خسته به دشت نبرد
“'And noble Farshidvard lies wounded upon the field of battle!'”
#29
ز ترکان گریزان شده شهریار
✦
همی پیچد از بند اسفندیار
“'The King himself flees from the Turanians, while Esfandiyar writhes in chains!'”
#30
نسوزد دلت بر چنین کارها
✦
بدین درد و تیمار و آزارها
“'Does your heart not burn for such tragedies, for all this pain, sorrow, and affliction?'”
#31
سخنها جز این نیز بسیار گفت
✦
که گفتار با درد و غم بود جفت
“He spoke many other words besides these, speeches paired with grief and agony.”
#32
غل و بند بر هم شکستم همه
✦
دوان آمدم نزد شاه رمه
“'I snapped all those fetters and chains asunder, and ran swiftly to the King of the flock.'”
#33
از ایشان بکشتم فزون از شمار
✦
ز کردار من شاد شد شهریار
“'I slew countless numbers of the enemy, and the King rejoiced at my deeds.'”
#34
گر از هفتخوان برشمارم سخن
✦
همانا که هرگز نیاید به بن
“'If I were to recount the story of the Seven Labors, it would truly never reach an end.'”
#35
ز تن باز کردم سر ارجاسپ را
✦
برافراختم نام گشتاسپ را
“'I severed the head of Arjasp from his body, and exalted the name of Goshtasp across the world.'”
#36
زن و کودکانش بدین بارگاه
✦
بیاوردم آن گنج و تخت و کلاه
“'I brought his wives and children to this court, along with that treasure, throne, and crown.'”
#37
همه نیکویها بکردی به گنج
✦
مرا مایه خون آمد و درد و رنج
“'You bestowed all the riches upon your treasury, while my share was only blood, pain, and anguish.'”
#38
ز بس بند و سوگند و پیمان تو
✦
همی نگذرم من ز فرمان تو
“'Yet out of reverence for your oaths and bonds, I never crossed the line of your command.'”
#39
همی گفتی ار باز بینم ترا
✦
ز روشن روان برگزینم ترا
“'You kept saying: If I behold you once more, I shall choose you above my enlightened soul.'”
#40
سپارم ترا افسر و تخت عاج
✦
که هستی به مردی سزاوار تاج
“'I will surrender to you the crown and the ivory throne, for in manly valor you are worthy of the crown.'”
#41
مرا از بزرگان بر این شرم خاست
✦
که گویند گنج و سپاهت کجاست
“'Now I am filled with shame before the nobles, when they ask: Where is your treasury and your army?'”
#42
بهانه کنون چیست من بر چیم
✦
پس از رنج پویان ز بهر کیم
“'What excuse remains now? What am I standing upon? After all this striving and pain, for whose sake am I striving?'”