جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

چون پاره‌ای از تیرگی شب سپری شد، کی‌خسرو، شهریار آرمانی و فرهمند ایران، بر سر چشمه‌ای زلال و رازآمیز رسید. او که نبردها و فرمانروایی گیتی را پشت سر نهاده بود و جانش شیفته‌ی پرواز به سوی بارگاه دادار بود، در آن آب روشن سر و تن بشست و در نهان با زمزمه‌ی زَند و اوستا به نیایش یزدان پرداخت. سپس رو به پهلوانان و بخردان همراهش—از جمله فریبرز و گیو—کرد و گفت: «اینک وقت درود واپسین است. هماره بدرود باشید! چون خورشید بامدادان سنان زرین خویش برکشد، دیگر مرا جز در خواب نخواهید دید. از این بیابان خشک و سوزان بازگردید و حتی اگر از ابر مشک بارد، در این جایگه درنگ مکنید؛ زیرا به زودی سهمگین‌بادی از سمت کوه برخواهد خاست، شاخ و برگ درختان را خواهد شکست و برفی سنگین از ابرهای سیاه خواهد بارید چنان‌که راه بازگشت به ایران را گم خواهید کرد.» دل پهلوانان از این سخنان غم‌انگیز گران شد و با دردی عمیق به خواب رفتند. چو خورشید از پس کوه سر برآورد، کی‌خسرو ناگهان از دیده‌ها ناپدید شد؛ گویی به آسمان‌ها پر کشید. پهلوانان سراسیمه برخاستند، در پی شاه به هر سو دویدند و ریگ بیابان را پیمودند، اما هیچ نشانی از خسرو نیافتند. سرگردان و بیهوش‌وار، با دلی تافته و پرخروش به چشمه بازآمدند. هر یک بر لب آب فرود می‌آمد و بر روان پاک شهریار جهان درود می‌فرستاد. فریبرز یادآوری کرد که خسرو خواسته بود خرد با جان پاکش جفت باشد و پیشنهاد داد یک امشب را کنار چشمه بیارایند تا بیاسایند. پهلوانان کنار چشمه نشستند و به یاد کی‌خسرو داستان‌ها گفتند. آنان در شگفت بودند که چگونه انسانی زنده به بارگاه یزدان شتافته است؛ شگفتی و رازی که هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده بود. گیو خروش برآورد و شکوهمندی، دادگری، فرّ کیانی، دلاوری او در رزم همچون پیل ژیان و تابندگی‌اش در بزم چون ماهِ کلاه‌دار را ستود.