🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
24 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۹ - شکست هیتالیان و بر تخت نشستن فغانیش
چون سپاه هیتالیان در نبرد با ایرانیان به سختی فروپاشید، روزگار بر غاتفر تیره‌وتار گشت و جهان بر دیدگانش چون لایورد سیاه گردید. شکست چنان سهمگین بود که بند گسسته آن تا سالیان سال بازبسته نمی‌شد. از میان کشتگان و خستگان، هر آن کس که زنده بر جای مانده بود، با دلی ترسان نام یزدان دادار را بر زبان می‌راند. همه‌جا پر از پیکرهای بر خاک افتاده و رزم‌آورانِ در بند بود و آوارگانِ رنجور در هر سو پراکنده بودند.

بازماندگان نبرد شگفت‌زده و ترسان با یکدیگر می‌گفتند که هرگز چنین پیکار سهمگین و لشکری پایدار ندیده‌اند؛ گویی سپاه ایران نه از نژاد آدمیان، بلکه تهمتنانی دیوسیرت و پلنگ‌چنگ بودند که چهره بر ابر می‌سودند و نبرد را پایان نبود. ایرانیان بر برف می‌خفتند، زین از اسبان برنمی‌داشتند، خارِ بیابان خورشِ بارگی‌شان بود و در هنگام خواب، از هر سه سوار، دو تن پاسداری می‌دادند. هیتالیان دریافتند که توان ایستادگی در برابر خاقان چین و شاهنشاه ایران را ندارند و تنها راه رهایی، گردن نهادن به فرمان شهریار ایران‌زمین است.

پس بزرگان و مردمان هیتال هم‌داستان شدند که اگر غاتفر فرمانبردار کسری نوشین‌روان شود و دست از گرز و کوپال بردارد، او را پادشاه دارند؛ وگرنه از تخمه خوشنواز شهریاری تازه برگزینند. در میان آنان گوهر پاکی بود از نژاد چغانی به نام فغانیش؛ فرزانه‌ای دارنده گنج و لشکر، پر از دانش و دادگری که شایستگی تاج‌وتخت را داشت. بزرگان هیتال و خاقان چین بر فغانیش آفرین خواندند و او را بر تخت پادشاهی نشاندند تا به فرّ و خرد، کشور را از نابودی برهاند و پیمان مهر با نوشین‌روان ببندد.
#1
بهشتم سوی غاتفر گشت گرد
✦
سیه شد جهان چوشب لاژورد
#2
شکست اندر آمد به هیتالیان
✦
شکستی که بستنش تا سالیان
#3
ندیدند وهرکس کزیشان بماند
✦
به دل در همی نام یزدان بخواند
#4
پراگنده بر هر سویی خسته بود
✦
همه مرز پر کشته و بسته بود
#5
همی این بدان آن بدین گفت جنگ
✦
ندیدیم هرگز چنین با درنگ
#6
همانا نه مردم بُدند آن سپاه
✦
نشایست کردن بدیشان نگاه
#7
به چهره همه دیو بودند و دد
✦
به دل دور ز اندیشه نیک و بد
#8
ز ژوپین وز نیزه و گُرز و تیغ
✦
تو گفتی ندانند راه گریغ
#9
همه چهرهٔ اژدها داشتند
✦
همه نیزه بر ابر بگذاشتند
#10
همه چنگ‌هاشان بسان پلنگ
✦
نشد سیر دلشان تو گویی ز جنگ
#11
یکی زین ز اسبان نبرداشتند
✦
بخفتند و بر برف بگذاشتند
#12
خورش بارگی را همه خار بود
✦
سواری بخفتی دو بیدار بود
#13
نداریم ما تاب خاقان چین
✦
گذر کرد باید به ایران‌زمین
#14
گر ای دون که فرمان برد غاتفر
✦
ببندد به فرمان کسری کمر
#15
سپارد بدو شهر هیتال را
✦
فرامش کند گُرز و کوپال را
#16
وگرنه خود از تخمهٔ خوشنواز
✦
گزینیم جنگاوری سرفراز
#17
که او شاد باشد بنوشین‌روان
✦
بدو دولت پیر گردد جوان
#18
بگوید بدو کار خاقان چین
✦
جهانی برو بر کنند آفرین
#19
که با فر و برزست و بخش و خرد
✦
همی راستی را خرد پرورد
#20
نهادست بر قیصران باژ و ساو
✦
ندارند با او کسی زور و تاو
#21
ز هیتالیان کودک و مرد وزن
✦
برین یک سخن برشدند انجمن
#22
چغانی گوی بود فرخ‌نژاد
✦
جهانجوی پر دانش و بخش و داد
#23
خردمند و نامش فغانیش بود
✦
که با گنج و با لشکر خویش بود
#24
بزرگان هیتال وخاقان چین
✦
به شاهی برو خواندند آفرین

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: