🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
177 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۴ - داستان مهبود با زروان
بر فراز تخت عاج، خسرو انوشیروان چون آفتابی بر دادگری و خرد درخشیدن گرفت. شاهنشاهی که جز به دانش‌اندوزی و هم‌نشینی با دانایان و موبدان خرسند نمی‌شد، همواره گوش به گفتار نغز پیران دهقان داشت. در میان کارگزاران شهریار، وزیری پاک‌مغز و خردمند به نام مهبود بود که خزانه شاهی و سامان کشور در دست بیدار او قرار داشت. مهبود را دو فرزند جوان و زیباروی بود که چون بهار خرم، شب و روز به خدمت‌گزاری شاهنشاه کمر بسته بودند. اعتماد کسری به مهبود و فرزندانش به اندازه‌ای بود که جز از دست آنان هیچ خوراکی نمی‌خورد و خوان طعامش تنها در خانه مهبود بیاراسته می‌گشت.

با این همه، دودِ رشک و حسد در دلِ زروان، حاجب کهنسال دربار برآمد. زروان که دید منزلت مهبود و فرزندانش تا عرش بالا رفته، کینه آنان را در دل پروراند و در پی چاره‌ای برآمد تا روزگار مهبود را سیاه گرداند. از قضا مردی جادوگر و بدکیش با زروان آشنا شد. مرد جادوگر چون راز درون حاجب را خوند، نیرنگی مرگبار پیشنهاد کرد: او از دور، بر شیر و شهد خوانِ شاهی جادویی افکند تا هر کس از آن بچشد در دم جان سپارد.

بامدادان که دو فرزند مهبود خوان زرینِ سرپوشیده از پارچه زربفت را بر دست گرفته و به ایوان شاهی آوردند، زروان حاجب پیش آمد و به فریب خواهان دیدن بوی و رنگ طعام شد. به محض آنکه جوانان سرپوش از خوان برداشتند، مرد جادوگر از دور به نیرنگ خویش زهر در طعام افکند. چون خوان به پیشگاه کسری رسید، زروان شاه را هشدار داد که مبادا بی‌چاشنی‌گیر دست به طعام برد، چرا که خوالیگر شاه در شیر زهر ریخته است. شاه دو جوان را فرمود تا نخست خود از شیر بنوشند. دو فرزند پاک‌نهاد مهبود، بی‌خبر از جادوی اهریمنی، کاسه شیر را بر لب نهادند و در دم، چون تیرخورده بر خاک افتادند و جان سپردند.

خسرو انوشیروان از این فاجعه سهمگین سخت برآشفت؛ چهره‌اش چون گل شنبلید زرد شد و فرمان داد تا خانه مهبود را با خاک یکسان کنند، سر مهبود و همسر خوالیگرش را ببُرند و تمام دارایی و خاندان او را به تاراج و نابودی سپارند. چنین شد که دودمان مهبودِ بیگناه به یکباره از میان رفت و زروان به کام دل رسید.

گشتِ روزگار بر این ستم بگذشت تا روزی که شاه برای نخچیر به صحرا رفت. در میان اسبان نخچیرگاه، داغِ مهبود را بر تن اسبی دید؛ آتش مهر مهبود در دل شاه دوباره زبانه کشید و اشکش بر چهره جاری شد. او از راز سرپوشیده داوری یزدان شگفت‌زده بود. در راه بازگشت، سخن از نیرنگ و جادو به میان آمد. زروانِ بی‌خبر، در پاسخ شاه گفت که جادوگران می‌توانند حتی از دور زهر در شیر پدید آورند. این گفتار، یاد روزگار گذشته را در دل کسری زنده کرد و شک بر جانش افکند.

شاه انوشیروان در منزلگاه زروان را به خلوت فراخواند و او را سخت فروپیچید. زروان که راه گریزی ندید، لرزان لرزان به گناه خویش خستو شد و راز همکاری با مرد جادوگر را فاش ساخت. شاه دستور داد جادوگر را نیز دستگیر کرده و به دربار آوردند. چون گناه تبهکاران بر همگان آشکار شد، انوشیروان بفرمود تا دو دارِ بلند برافراشتند و زروان و جادوگر را بر دار کشیده، تیرباران و سنگ‌باران کردند.

پس از آن، شهریار دادگر پیرامون خویش به جستجوی بازماندگان مهبود پرداخت. دختری پارسا و سه تن از خویشان او را یافت، تمام گنجینه و دارایی زروان و جادوگر را به ایشان بخشید و از آستان پروردگار بخشایش طلبید. انوشیروان پس از این رویداد، بیش از پیش به داد و آبادانی جهان پرداخت؛ شهری بی‌نظیر به آیین روم برآورد که آن را «سورستان» نامید و صنعتگران و برزگرانِ جهان را در آن جای داد تا دادگری‌اش تا ابد بر تارک زمان بدرخشد.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: