🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی اسکندر

❖
34 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۱ - گذر اسکندر از کوه خارا به دریای ژرف، دیدار گوش‌بستر و آمدن مردم شارستان با پیشکش
سپاه گران اسکندر بادپا و شتابان روی به سوی بابل نهاد، چنان‌که از گرد رزم‌آوران و سم اسبان، خورشید در آسمان پنهان شد و هوای گیتی تاریک گشت. یک ماه تمام لشکر بدون هیچ آسایش و درنگ پیش رفتند تا به ستیغ کوهی خارائین و سر به فلک کشیده رسیدند که ابرهای تیره بر فراز آن خیمه زده بودند و قله‌اش گویی به گردونِ کیوان می‌سود. شاه و کاروان از یافتن راهی برای گذر فروماندند و با سختی بسیار از فراز صخره‌های سخت گذشتند، تا آنکه در آن سوی کوه، دریایی ژرف و بیکران در برابر دیدگانشان پدیدار شد.

با دیدن دریا و دشت، شادمانی بر لشکر خسته سایه افکند و همگی پروردگار جهان را سپاس گفتند. در آن کرانه، دد و دام بسیار بود و رزم‌آوران تنها از شکار تغذیه می‌کردند. ناگهان از دور مردی شگفت‌انگیز و ستورگون پدیدار شد؛ تنش زیر انبوهی از موی چون نیل تیره بود و دو گوش بزرگ به سان گوش‌های پیل داشت. پهلوانان او را به بند کشیده و به نزد اسکندر آوردند. اسکندر از آفرینش او حیرت کرد و نام یزدان را بر زبان آورد، سپس از نام و تبار و خواهش دلش پرسید.

آن مرد پاسخ داد که نامش گوش‌بستر است. اسکندر از او درباره سرزمینی که در آن سوی آب‌ها، خورشید از سمت آن برمی‌آمد پرسش کرد. گوش‌بستر راز از شهری شگفت‌انگیز برداشت: شارستانی چون بهشت پرنیان، که خانه‌هایش نه از خاک، بلکه از پوست و استخوان ماهی برپا شده و بر دیوار ایوان‌هایش پیکره و نگارینه‌های افراسیاب و کَی‌خسروِ دادگر با شکوهی برتر از آفتاب نقش بسته است. او گفت مردم آن شهر جز ماهی خوراکی ندارند و شهرشان تهی از هرگونه گرد و خاک است.

به فرمان اسکندر، گوش‌بستر روانه آن شارستان شد و هفتاد تن از بزرگان و سالخوردگانِ خردمند آن دیار را گسیل داشت. آنان جامه‌هایی از خز و حریر بر تن داشتند؛ پیران جام‌های زرین پر از گوهر و درّ نایاب در دست گرفته و جوانان تاج‌های شاهوار به پیشکش آورده، در برابر قیصر سر فرود آوردند و به ستایشش پرداختند. اسکندر شب را در آن دیار سپری ساخت و با بانگ خروس و طنین کوسِ شاهی، بار دیگر لشکر را برداشت و روی به سوی بابل نهاد.
#1
سکندر سپه را به بابل کشید
✦
ز گرد سپه شد هوا ناپدید
#2
همی راند یک ماه خود با سپاه
✦
ندیدند زیشان کس آرامگاه
#3
بدین‌گونه تا سوی کوهی رسید
✦
ز دیدار دیده سرش ناپدید
#4
به سر بر یکی ابر تاریک بود
✦
به کیوان تو گفتی که نزدیک بود
#5
به جایی بروبر ندیدند راه
✦
فروماند از راه شاه و سپاه
#6
گذشتند بر کوه خارا به رنج
✦
وزو خیره شد مرد باریک سنج
#7
ز رفتن چو گشتند یکسر ستوه
✦
یکی ژرف دریا بد آن روی کوه
#8
پدید آمد و شاد شد زان سپاه
✦
که دریا و هامون بدیدند راه
#9
سوی ژرف دریا همی راندند
✦
جهان‌آفرین را همی خواندند
#10
دد و دام بد هر سوی بی‌شمار
✦
سپه را نبد خوردنی جز شکار
#11
پدید آمد از دور مردی سترگ
✦
پر از موی با گوشهای بزرگ
#12
تنش زیر موی اندرون همچو نیل
✦
دو گوشش به کردار دو گوش پیل
#13
چو دیدند گردنکشان زان نشان
✦
ببردند پیش سکندر کشان
#14
سکندر نگه کرد زو خیره ماند
✦
بروبر همی نام یزدان بخواند
#15
چه مردی بدو گفت نام تو چیست
✦
ز دریا چه یابی و کام تو چیست
#16
بدو گفت شاها مرا باب و مام
✦
همان گوش بستر نهادند نام
#17
بپرسید کان چیست بمیان آب
✦
کزان سوی می برزند آفتاب
#18
ازان پس چنین گفت کای شهریار
✦
همیشه بدی در جهان نامدار
#19
یکی شارستانست این چون بهشت
✦
که گویی نه از خاک دارد سرشت
#20
نبینی بدواندر ایوان و خان
✦
مگر پوشش از ماهی و استخوان
#21
بر ایوانها چهر افراسیاب
✦
نگاریده روشن‌تر از آفتاب
#22
همان چهر کیخسرو جنگ‌جوی
✦
بزرگی و مردی و فرهنگ اوی
#23
بران استخوان بر نگاریده پاک
✦
نبینی به شهر اندرون گرد و خاک
#24
ز ماهی بود مردمان را خورش
✦
ندارند چیزی جزین پرورش
#25
چو فرمان دهد نامبردار شاه
✦
روم من بران شارستان بی‌سپاه
#26
سکندر بدان گوش ور گفت رو
✦
بیاور کسی تا چه بینیم نو
#27
بشد گوش بستر هم اندر زمان
✦
ازان شارستان برد مردم دمان
#28
گذشتند بر آب هفتاد مرد
✦
خرد یافته مردم سالخورد
#29
همه جامه‌هاشان ز خز و حریر
✦
ازو چند برنا بد و چند پیر
#30
ازو هرک پیری بد و نام داشت
✦
پر از در زرین یکی جام داشت
#31
کسی کو جوان بود تاجی به دست
✦
بر قیصر آمد سرافگنده پست
#32
برفتند و بردند پیشش نماز
✦
بگفتند با او زمانی دراز
#33
ببود آن شب و گاه بانگ خروس
✦
ز درگاه برخاست آوای کوس
#34
وزان جایگه سوی بابل کشید
✦
زمین گشت از لشکرش ناپدید

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: