🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی اسکندر

❖
22 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۴ - راز جام زرد کید: کشیدن آب از گردون، پیمان پیران با میلاد و نهفتن گنج در کوه
پس از دریافت چهار پیشکش بی‌مانند از کید، اسکندر فرمان داد تا جام زرین شگفت‌انگیز را پیش آورند و آن را از آب سرد پر سازند. از سپیده‌دم تا هنگام خواب، همه لشکریان و همراهان شاه از آن جام نوشیدند، اما قطره‌ای از آب آن کاسته نشد و همچنان لبریز باقی ماند. اسکندر که از این پدیده شگفت‌زده شده بود، فیلسوف دانا را فراخواند و گفت که نباید این راز دانش را از او پنهان دارد؛ او می‌خواست بداند آیا زایش دائم آب از تراز اختران است یا از ابزارها و جادوهای هندویان.

فیلسوف فرزانه پاسخ داد که شهریار نباید این جام را خوار شمارد، چرا که اخترشناسان و حکیمان نامدار از سرتاسر جهان سالیان دراز نزد کید گرد آمدند و رنج‌های بیکران بر خود هموار ساختند. آنان با پایش دقیق گردش ستارگان در روزهای روشن و شب‌های لاجوردی، این جام را پدید آوردند. همان‌گونه که سنگ مغناطیس آهن گران را به سوی خود می‌کشد، این جام نیز با خاصیت طبیعی خویش آب گوارا را از چرخ گردون می‌کشد و هرگاه آب درونش کم شود، ناپیدا از چشم آدمیان، تشنه‌کامی خویش را از نیسان آسمان خرسند می‌سازد.

چون سخنان نغز دانا بر دل اسکندر نشست و آن را سودمند و راست یافت، پیران میلاد را پیش خواند و سوگند یاد کرد که پیمان دادگرانه خویش را با کید هرگز نخواهد شکست و حرمت او را پاس خواهد داشت؛ چرا که با دستیابی به این چهار شگفت، دیگر نیازی به افزون‌طلبی در خاک هند نمی‌دید. آن‌گاه اسکندر دستور داد باروبنه‌ای عظیم از دویست بارکش مالامال از گواهر و صد تاج گوهرنشان آماده سازند و گنجینه‌های بی‌شمار از دینار و گوهرهای گران‌بها را در شکاف کوه‌سار نهان کنند. چنان گنج‌ها در دل کوهساران ناپدید گشت که هیچ چشم‌اندازی از پدیدآورندگان آن بر جای نماند و پس از آن نیز کسی را بر آن گنج نهان دسترسی نیافت. اسکندر تنها نشان و یادگاری از آن گنجینه‌های کوهستان برداشت و راه خویش را ادامه داد.
#1
ازان پس بفرمود کان جام زرد
✦
بیارند پر کرده از آب سرد
#2
همی خورد زان جام زر هرکس آب
✦
ز شبگیر تا بود هنگام خواب
#3
بخوردند آب از پی خرمی
✦
ز خوردن نیامد بدو در کمی
#4
بدان فیلسوف آن زمان شاه گفت
✦
که این دانش از من نباید نهفت
#5
که افزایش آب این جام چیست
✦
نجومیست گر آلت هندویست
#6
چنین داد پاسخ که ای شهریار
✦
تو این جام را خوارمایه مدار
#7
که این در بسی سالیان کرده‌اند
✦
بدین در بسی رنجها برده‌اند
#8
ز اختر شناسان هر کشوری
✦
به جایی که بد نامور مهتری
#9
بر کید بودند کین جام کرد
✦
به روز سپید و شب لاژورد
#10
همی طبع اختر نگه داشتند
✦
فراوان درین روز بگذاشتند
#11
تو از مغنیاطیس گیر این نشان
✦
که او را کسی کرد ز آهن‌کشان
#12
به طبع این چنین هم شدست آب‌کش
✦
ز گردون پذیره همی آب خوش
#13
همی آب یابد چو گیرد کمی
✦
نبیند به روشن دو چشم آدمی
#14
چو گفتار دانا پسند آمدش
✦
سخنهای او سودمند آمدش
#15
چنین گفت پیران میلاد را
✦
که من عهد کید از پی داد را
#16
همی نشکنم تا بماند به جای
✦
همی پیش او بود باید به پای
#17
که من یافتم زو چنین چار چیز
✦
بروبر فزونی نجوییم نیز
#18
دو صد بارکش خواسته بر نهاد
✦
صد افسر ز گوهر بران سر نهاد
#19
به کوه اندر آگند چیزی که بود
✦
ز دینار وز گوهر نابسود
#20
چو در کوه شد گنجها ناپدید
✦
کسی چهرهٔ آگننده ندید
#21
همه گنج با آنک کردش نهان
✦
ندیدند زان پس کس اندر جهان
#22
ز گنج نهان کرده بر کوهسار
✦
بیاورد با خویشتن یادگار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: