🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی اسکندر

❖
29 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۰ - رفتن اسکندر از جده به مصر، پذیرایی قیطون و نگاریدن پنهان چهره‌اش به فرمان قیدافه
چون اسکندر پیروزمندانه به درگاه کاخ خویش بازآمد، درهای گنجینه بگشود و سیم و زر فراوان بر مستمندان و نیازمندان بپاشید؛ چنان‌که هر درویش توانگر شد و حاصل رنجِ خویش یافت. آن‌گاه فرمان براند تا سپاه گران از آن جایگاه به جنبانیده شود و به سوی بندرگاه جده تاخت. در آنجا دستور داد تا کشتی‌ها و زورق‌های بی‌شمار بپراکنند و لشکریان بر آب‌های نیلگون سوار گردند. بدین‌سان، جهانگیر پیروزمندی که روی به کشف گیتی داشت، راه دیار مصر را در پیش گرفت.

در مصر، شهریاری فرمانداری می‌کرد قیطون نام، که لشکر و خواسته او از مرز گمان و شمار بیرون بود. چون شنید که اسکندرِ گیتی‌گشا با شکوه و دم‌ودستگاه فراوان از سوی حرم پدیدار شده است، با لشکری آراسته و طبق‌های زر و گوهر و بندگان بسیار به استقبال روان شد و تاج و تخت خدیوی به پیشگاه او ارزانی داشت. اسکندر از دیدار قیطون شادمان شد و بر نیک‌خواهی او آفرین خواند و بدخواهانش را نفرین کرد. پادشاه روم یک سال کامل در خاک مصر برآمد تا رنج راه از تن سپاهیان برود و نیروی گذشته خویش را بازیابند.

در همان روزگار، در سرزمین اندلس زنی فرمانروایی می‌کرد به نام قیدافه؛ شهریاری خردمند، بخشنده و صاحب لشکری بی‌شمار که در نیکی و تدبیر نامی بلند داشت. چون آوازه فتوحات اسکندر به اندلس رسید، قیدافه سواری نگارگر و چابک‌دست از میان سپاه خویش برگزید که در کشیدن چهره‌ها مهارت بی‌همتا داشت. ملکه او را نهانی بخواند و گفت: «بی‌آنکه نامی از من یا این مرز و بوم بر زبان آوری، نهان به نزد اسکندر برو. بر قامت و چهره و رنگ او به ژرفی بنگر و صورت او را از سر تا پای، چنان‌که هست بر پارچه دیبای چین بنگار.» نگارنده فرمان بانوی خویش پذیرفت، میان به خدمت بست و چون قاصدی تندرو از اندلس به مصر شتافت. او در مصر، اسکندر را چه بر اورنگ شهریاری و چه بر پشت زین اسب زیر نظر گرفت و تصویری دقیق و راستین از وی بر قرطاس و دیبا نقش کرد و شتابان به اندلس بازگشت. چون قیدافه آن صورتِ شگفت‌انگیز را دید، اندوه‌گین و اندیشناک شد، پرده بر آن نگار کشید و راز خویش پنهان داشت.

در مصر، روزی اسکندر از قیطون پرسید: «در روی زمین، جفت و همتای قیدافه کیست؟» قیطون پاسخ داد: «ای شهریار، در جهان کسی به کامگاری و والامقامی او نیست. شمار سپاهیانش را جز در دفترهای رسمی نتوان یافت. او در گنج، بزرگی، شایستگی، وقار و تدبیر بی‌مانند است. قیدافه دژی استوار از سنگ برآورده که حتی چنگال پلنگ بر آن کارگر نیست؛ شهری به درازا و پهنای چهار فرسنگ، و گنجینه‌ای دارد که از اندازه و شمار بیرون است.»
#1
چو برگشت و آمد به درگاه قصر
✦
ببخشید دینار چندی به نصر
#2
توانگر شد آنکس که درویش بود
✦
وگر خوردش از کوشش خویش بود
#3
وزان جایگه شاد لشکر براند
✦
به جده درآمد فراوان نماند
#4
سپه را بفرمود تا هرکسی
✦
بسازند کشتی و زورق بسی
#5
جهانگیر با لشکری راه‌جوی
✦
ز جده سوی مصر بنهاد روی
#6
ملک بود قیطون به مصر اندرون
✦
سپاهش ز راه گمانی فزون
#7
چو بشنید کامد ز راه حرم
✦
جهانگیر پیروز با باد و دم
#8
پذیره شدش با فراوان سپاه
✦
ابا بدره و برده و تاج و گاه
#9
سکندر به دیدار او گشت شاد
✦
همان گفت بدخواه او گشت باد
#10
به مصر اندرون بود یک سال شاه
✦
بدان تا برآسود شاه و سپاه
#11
زنی بود در اندلس شهریار
✦
خردمند و با لشکری بی‌شمار
#12
جهانجوی بخشنده قیدافه بود
✦
ز روی بهی یافته کام و سود
#13
ز لشکر سواری مصور بجست
✦
که مانند صورت نگارد درست
#14
بدو گفت سوی سکندر خرام
✦
وزین مرز و از ما مبر هیچ نام
#15
به ژرفی نگه کن چنان چون که هست
✦
به کردار تا چون برآیدت دست
#16
ز رنگ و ز چهر و ز بالای اوی
✦
یکی صورت آر از سر پای اوی
#17
نگارنده بشنید و زو بر نشست
✦
به فرمان مهتر میان را ببست
#18
به مصر آمد از اندلس چون نوند
✦
بر قیصر اسکندر ارجمند
#19
چه برگاه دیدش چه بر پشت زین
✦
بیاورد قرطاس و دیبای چین
#20
نگار سکندر چنان هم که بود
✦
نگارید و ز جای برگشت زود
#21
چو قیدافه چهر سکندر بدید
✦
غمی گشت و بنهفت و دم در کشید
#22
سکندر ز قیطون بپرسید و گفت
✦
که قیدافه را بر زمین کیست جفت
#23
بدو گفت قیطون که ای شهریار
✦
چنو نیست اندر جهان کامگار
#24
شمار سپاهش نداند کسی
✦
مگر باز جوید ز دفتر بسی
#25
ز گنج و بزرگی و شایستگی
✦
ز آهستگی هم ز بایستگی
#26
به رای و به گفتار نیکی گمان
✦
نبینی به مانند او در جهان
#27
یکی شارستان کرده دارد ز سنگ
✦
که نبساید آن هم ز چنگ پلنگ
#28
زمین چار فرسنگ بالای اوی
✦
برین هم نشانست پهنای اوی
#29
گر از گنج پرسی خود اندازه نیست
✦
سخنهای او در جهان تازه نیست

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: