🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی اسکندر

❖
51 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۶ - خشم سکندر بر طینوش، رایزنی نهانی قیدافه و فریفتن او به کمین در بیشه
چون طینوش، فرزند قیدافه، در بارگاه مادر لب به یاوه‌گویی و درشت‌گویی گشود، سکندر—که در لباس فرستاده خویش بر تخت میهمانی نشسته بود—مانند بادی خروشان برآشفت. رو به طینوش کرد و گفت که تو را از میان مردمان نباید شمرد که در پیشگاه شهریار ادب پاس نمی‌داری و از شکوه شاه بی‌خبری؛ اگر فرّ و حرمت این بانوی نامدار نبود، سرت را چون ترنجی از درخت جدا می‌ساختم و کین فور را بر لشکریان می‌نمودم. بانگ تند فرستاده چنان در تالار پیچید که طینوش سرآسیمه گشت. قیدافه که از راز فرستاده باخبر بود و می‌دانست او خود سکندر است، بانگ بر فرزند زد و گفت که این نه سخن او، که پیام شهریاری بزرگ است، و فرمان داد تا طینوش را از پیشگاه بیرون برند.

پس از بیرون رفتن طینوش، قیدافه در نهان به سکندر هشدار داد که این فرزند دیوسار ممکن است به جادو و پتیاره‌گری گزندی به تو رساند. اما سکندر خردمندانه پاسخ داد که رنجاندن او روا نیست و خواست تا طینوش به مجلس بازگردد. چون طینوش بازآمد، سکندر او را در کنار خویش نشانید و با زبان فریب و چرب‌نرمی رندانه آغشته کرد؛ بدو گفت که من خود از ستم سکندر دلخونم که مرا برای باژخواهی به دهان شیر می‌فرستد تا گزند دشمنان بر من فرود آید. سپس پیشنهادی شگفت پیش کشید: «اگر پیمان ببندی و مرا گنج و ولایت بخشی، من سکندر را بی‌سپاه و بی‌شمشیر، خلع‌سلاح‌شده به زیر درختان بیشه‌ای در سر راه می‌کشانم تا تو با هزار سوار گزیده او را به دام اندازی و کین خون‌های ریخته‌شده‌ی دارا و فور را بازستانی!»

طینوش کینه‌توز که شیفته این چاره‌جویی گشته بود، چون سروی آزاد شادمان شد و پیمان بست که گنج‌ها، اسبان و مقام دستوری شاهی را به فرستاده بخشد. سکندر دست او را به پیمان بفشرد و نقشه بیشه کمین‌گاه را چنان استوار چید که طینوش باور کرد روزگار تیره‌اش سپید گشته است. قیدافه از دور بر چاره‌گری و نیرنگ بی‌نظیر سکندر خندید و فرزنگی و شگفت‌کاری او را تحسین کرد، در حالی که سکندر با دلی پراندیشه و سری پر از راز از پیشگاه ملکه بیرون شد.
#1
چو طینوش گفت سکندر شنید
✦
به کردار باد دمان بردمید
#2
بدو گفت کای ناکس بی‌خرد
✦
ترا مردم از مردمان نشمرد
#3
ندانی که پیش که داری نشست
✦
بر شاه منشین و منمای دست
#4
سرت پر ز تیزی و کنداوریست
✦
نگویی مرا خود که شاه تو کیست
#5
اگر نیستی فر این نامدار
✦
سرت کندمی چون ترنجی ز بار
#6
هم‌اکنون سرت را من از درد فور
✦
به لشکر نمایم ز تن کرده دور
#7
یکی بانگ برزد برو مادرش
✦
که آسیمه برگشت جنگی سرش
#8
به طینوش گفت این نه گفتار اوست
✦
بران درگه او را فرستاد دوست
#9
بفرمود کو را به بیرون برند
✦
ز پیش نشستش به هامون برند
#10
چنین گفت پس با سکندر به راز
✦
که طینوش بی‌دانش دیوساز
#11
نباید که اندر نهان چاره‌ای
✦
بسازد گزندی و پتیاره‌ای
#12
تو دانش پژوهی و داری خرد
✦
نگه کن بدین تا چه اندر خورد
#13
سکندر بدو گفت کین نیست راست
✦
چو طینوش را بازخوانی رواست
#14
جهاندار فرزند را بازخواند
✦
بران نامور زیرگاهش نشاند
#15
سکندر بدو گفت کای کامگار
✦
اگر کام دل خواهی آرام دار
#16
من از تو بدین کین نگیرم همی
✦
سخن هرچ گویی پذیرم همی
#17
مرا این نژندی ز اسکندرست
✦
کجا شاد با تاج و با افسرست
#18
بدین سان فرستد مرا نزد شاه
✦
که از نامور مهتری باژ خواه
#19
بدان تا هران بد که خواهد رسید
✦
برو بر من آید ز دشمن پدید
#20
ورا من بدین زود پاسخ دهم
✦
یکی شاه را رای فرخ نهم
#21
اگر دست او من بگیرم به دست
✦
به نزد تو آرم به جای نشست
#22
بدان سان که با او نبینی سپاه
✦
نه شمشیر بینی نه تخت و کلاه
#23
چه بخشی تو زین پادشاهی مرا
✦
چو بپسندی این نیک‌خواهی مرا
#24
چو بشنید طینوش گفت این سخن
✦
شنیدم نباید که گردد کهن
#25
گرین را که گفتی به جای آوری
✦
بکوشی و پاکیزه رای آوری
#26
من از گنج وز بدره و هرچ هست
✦
ز اسپان و مردان خسرو پرست
#27
ترا بخشم و نیز دارم سپاس
✦
تو باشی جهانگیر و نیکی‌شناس
#28
یکی پاک دستور باشی مرا
✦
بدین مرز گنجور باشی مرا
#29
سکندر بیامد ز جای نشست
✦
برین عهد بگرفت دستش به دست
#30
بپرسید طینوش کاین چون کنی
✦
بدین جادوی بر چه افسون کنی
#31
بدو گفت چون بازگردم ز شاه
✦
تو باید که با من بیایی به راه
#32
ز لشکر بیاری سواری هزار
✦
همه نامدار از در کارزار
#33
به جایی یکی بیشه دیدم به راه
✦
نشانم ترا در کمین با سپاه
#34
شوم من ز پیش تو در پیش اوی
✦
ببینم روان بداندیش اوی
#35
بگویم که چندین فرستاد چیز
✦
کزان پس نیندیشی از چیز نیز
#36
فرستاده گوید که من نزد شاه
✦
نیارم شدن در میان سپاه
#37
اگر شاه بیند که با موبدان
✦
شود نزد طینوش با بخردان
#38
چو بیندش بپذیرد این خواسته
✦
ز هرگونه‌ای گنج آراسته
#39
بیاید چو بیند ترا بی‌سپاه
✦
اگر بازگردد گشادست راه
#40
چو او بشنود خوب گفتار من
✦
نه اندیشد از رنگ و بازار من
#41
بیاید بر آن سایه زیر درخت
✦
ز گنجور می خواهد و تاج و تخت
#42
تو جنگی سپاهی به گردش درآر
✦
برآساید از گردش روزگار
#43
مکافات من باشد و کام تو
✦
نجوید ازان پس کس آرام تو
#44
که آید به دستت بسی خواسته
✦
پرستنده و اسپ آراسته
#45
چو طینوش بشنید زان شاد شد
✦
بسان یکی سرو آزاد شد
#46
چنین داد پاسخ که دارم امید
✦
که گردد بدو تیره روزم سپید
#47
به دام من آویزد او ناگهان
✦
به خونی که او ریخت اندر جهان
#48
چو دارای دارا و گردان سند
✦
چو فور دلیر آن سرافراز هند
#49
چو قیدافه گفت سکندر شنید
✦
به چشم و دلش چارهٔ او بدید
#50
بخندید زان چاره در زیر لب
✦
دو بسد نهان کرد زیر قصب
#51
سکندر بیامد ز نزدیک اوی
✦
پراندیشه بد جان تاریک اوی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: