🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی اسکندر

❖
37 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۰ - گذر سکندر از حلوان به سند، شکست بنداه و گرفتن اسیر، و هدیه و آفرین شاه یمن
پس از ماه روزگار که بر کرانه‌های دریا گذشت، اسکندر رزم‌خواه گردونه‌های سپاه را به حرکت درآورد و بیابان‌های دراز را زیر پا گذاشت. چون منزل‌به‌منزل پیش رفت، به خک حلوان رسید؛ شهری مایه ور و آبادان با باره‌های استوار. بزرگان و خردمندان شهر با نثارها و هدایای فراوان به استقبال شهریار جهان شتافتند. اسکندر از احوال آن سامان پرسید و جویا شد که در این سرزمین چه چیز شگفت‌انگیزی نهفته است. دانایان حلوان پاسخ دادند که از این مرز به بعد، جز سختی و درویشی و رنج بیابان به دست نخواهد آمد و فرجامی جز باد تهی ندارد.

شاه جهان چون این سخن بشنید، درنگ نکرد و لشکر از حلوان به سوی سرزمین سند کشید. در آن سو، سواران سندی که از نبرد با فور دل‌خسته و کینه‌توز بودند، با یارانه دلاوران هندی به خون‌ریزی دست برآوردند. پیلان جنگی و غلغله زنگ‌ها و بانگ کرنای در پهنای دشت طنین‌انداز شد. سالار سندیان پهلوانی بود بنداه نام، سرافراز و پر غرور. دو سپاه درهم آمیختند و رزمی چنان سهمگین درگرفت که زمین از کشته‌شدگان چون کوه گشت. چون پرده شب بر دشت فرو افتاد، هیچ سوار سندی بر پای نمانده بود. اسکندر لشکریان را در پی فراریان راند و هشتاد و پنج پیل جنگی، تاج‌های زرین، تیغ‌های هندی و گنجینه‌های بی‌شمار به چنگ آورد.

مردم بوم و بر، از پیر و زن و کودک، گریان به درگاه اسکندر آمدند و او را پند دادند که بر این دیار بد نسازد و بداند که روزگار شهریاری نیز سپری خواهد شد و خوشا کسی که گیتی را به بدی نسپارد. اما دل اسکندر بر آن خستگان نسوخت و از مهر چهره ننمود؛ او شمار بی‌شماری از ایشان را به اسارت گرفت. سپس از راه بست روی به نیمروز نهاد و روی گیتی را از دشمنان پرداخت و از آنجا روانه دیار یمن شد.

چون خبر ورود جهانگیر به شاه یمن رسید، او با بزرگان خویش با هدایای بس گران‌بها به پیشواز آمد؛ ده شتر از بردِ یمانی، پنج شتر از دینار زر، ده شتر از درم سیمین، هزار سله زعفران، جام‌های زبرجد و لاژورد پر از یاقوت‌های زرد و سرخ و مرواریدهای ناسفته به پیشگاه سراپرده شاه آوردند. اسکندر شاه یمن را بنواخت و او را بر تخت نزدیک خویش بنشاند. شاه یمن بر او آفرین خواند و وی را به مهمانی فراخواند. اسکندر نیز شاه یمن را ستود و برایش اندیشه و خرد جاوید خواست و چون بامداد برآمد، آواز سپاه و شیپورها گیتی را پر ساخت.
#1
بدان جایگه شاه ماهی بماند
✦
پس‌انگه بجنبید و لشکر براند
#2
ازان سبز دریا چو گشتند باز
✦
بیابان گرفتند و راه دراز
#3
چو منزل به منزل به حلوان رسید
✦
یکی مایه‌ور باره و شهر دید
#4
به پیش آمدندش بزرگان شهر
✦
کسی کش ز نام و خرد بود بهر
#5
برفتند با هدیه و با نثار
✦
ز حلوان سران تا در شهریار
#6
سکندر سبک پرسش اندر گرفت
✦
که ایدر چه بینید چیزی شگفت
#7
بدو گفت گوینده کای شهریار
✦
ندانیم چیزی که آید به کار
#8
برین مرز درویشی و رنج هست
✦
کزین بگذری باد ماند به دست
#9
چو گفتار گوینده بشنید شاه
✦
ز حلوان سوی سند شد با سپاه
#10
پذیره شدندش سواران سند
✦
همان جنگ را یاور آمد ز هند
#11
هرانکس که از فور دل خسته بود
✦
به خون ریختن دستها شسته بود
#12
بردند پیلان و هندی درای
✦
خروش آمد و نالهٔ کرنای
#13
سر سندیان بود بنداه نام
✦
سواری سرافراز با رای و کام
#14
یکی رزمشان کرده شد همگروه
✦
زمین شد ز افگنده بر سان کوه
#15
شب آمد بران دشت سندی نماند
✦
سکندر سپاه از پس‌اندر براند
#16
به دست آمدش پیل هشتاد و پنج
✦
همان تاج زرین و شمشیر و گنج
#17
زن و کودک و پیر مردان به راه
✦
برفتند گریان به نزدیک شاه
#18
که ای شاه بیدار با رای و هوش
✦
مشور این بر و بوم و بر بد مکوش
#19
که فرجام هم روز تو بگذرد
✦
خنک آنک گیتی به بد نسپرد
#20
سکندر بریشان نیاورد مهر
✦
بران خستگان هیچ ننمود چهر
#21
گرفتند زیشان فراوان اسیر
✦
زن و کودک خرد و برنا و پیر
#22
سوی نیمروز آمد از راه بست
✦
همه روی گیتی ز دشمن بشست
#23
وزان جایگه شد به سوی یمن
✦
جهاندار و با نامدار انجمن
#24
چو بشنید شاه یمن با مهان
✦
بیامد بر شهریار جهان
#25
بسی هدیه‌ها کز یمن برگزید
✦
بهاگیر و زیبا چنانچون سزید
#26
ده اشتر ز برد یمن بار کرد
✦
دگر پنج را بار دینار کرد
#27
دگر ده شتر بار کرد از درم
✦
چو باشد درم دل نباشد به غم
#28
دگر سلهٔ زعفران بد هزار
✦
ز دیبا و هرجامهٔ بی‌شمار
#29
زبرجد یکی جام بودش به گنج
✦
همان در ناسفته هفتاد و پنج
#30
یکی جام دیگر بدش لاژورد
✦
نهاد اندرو شست یاقوت زرد
#31
ز یاقوت سرخ از برش ده نگین
✦
به فرمانبران داد و کرد آفرین
#32
به پیش سراپردهٔ شهریار
✦
رسیدند با هدیه و با نثار
#33
سکندر بپرسید و بنواختشان
✦
بر تخت نزدیک بنشاختشان
#34
برو آفرین کرد شاه یمن
✦
که پیروزگر باش بر انجمن
#35
به تو شادم ار باشی ایدر دو ماه
✦
برآساید از راه شاه و سپاه
#36
سکندر برو آفرین کرد و گفت
✦
که با تو همیشه خرد باد جفت
#37
به شبگیر شاه یمن بازگشت
✦
ز لشکر جهانی پر آواز گشت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: