🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی اسکندر

❖
33 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۴ - پند قیدافه به اسکندر، نام بیطقون و سوگند او به نیکی با خاندانش
چون قیدافه راز اسکندر را آشکار کرد و تصویر او را که بر پرنیان نگاشته شده بود نشانش داد، لبخندی بر لب آورد و از جسارت و سخنان تند شهریار مقدونی شگفت‌زده شد. بانوی دانای اندلس رو به اسکندر کرد و گفت: «ای پادشاه شیرپیکر، سر خویش را به باد غرور و خودپسندی مفرور دار. مپندار که شکست فور هند و سرنگونی دارای داراب تنها حاصل زورِ بازوی تو بوده است؛ بلکه این دگرگونی روزگار و گردش اختران بود که بخت تو را بیدار کرد و پیروزی را در آغوشت نهاد. هر نیکی و فتوحی که به دست آورده‌ای از بخشش یزدان پاک دان و تا زنده‌ای سپاس‌گزار او باش. چگونه دم از دانش می‌زنی در حالی که خود با پای خویشتن به دهان اژدها آمده‌ای و در نوبهار جوانی جامه‌ فرستادگان بر تن کرده و کفن خویش را دوری؟»

با این حال، قیدافه شیوه‌ شهریاری خود را دور از خون‌ریزی بی‌دلیل خواند و افزود: «آیین من کشته‌کردن شاهان و پیکار بیهوده نیست؛ چه، آن‌که خون شهریاران را بریزد، فرجامی جز آتش دوزخ نخواهد داشت. تو اکنون در سرای من ایمن باش، اما پیمان ببند که پس از این هرگز به کردار فرستادگان گام برنوازی، چرا که رازت نزد من آشکار است. من صورت تمام سرکشان جهان را بر حریر نگاشته دارم تا به روز خطر راه چاره بدانم. در این دربار، من تو را همچنان «بیطقون» می‌خوانم تا هیچ‌یک از لشکریان و بزرگان به رازت پی نبرند. تو را به سلامت بازمی‌گردانم، به شرط آن‌که سوگند یاد کنی که هرگز بداندیش شهر، فرزندان و خویشان من نباشی و مرا همواره همتای خویش بدانی.»

اسکندر از سخنان سنجیده و بزرگوارانه قیدافه غرق در شادی گشت و رهایی خویش را از چنگال مرگ جشن گرفت. او به دادار جهان، آیین مسیحا و خاک رزمگاه سوگند استوار یاد کرد که با بوم و بر، فرزندان و بزرگان وابسته به قیدافه جز به راستی و نیکی رفتار نکند و هرگز کژی و کاستی در حق ایشان نپسندد. چون سوگند به پایان رسید، قیدافه اسکندر را از خطری پنهان آگاه ساخت و گفت: «طینوش، فرزند من، اندرزهای مرا سبک می‌شمارد؛ و از سوی دیگر، داماد فورِ هندی پهلوانی تندخوست که کینه‌ مرگ فور را در دل دارد. اگر او بداند تو اسکندری، زمین و آسمان را به هم می‌دوزد تا انتقام خویش را بستاند. پس هویت خود را پوشیده دار، شادمان به ایوان فرود آی و دغدغه روزگار از دل بزدای.»
#1
بخندید قیدافه از کار اوی
✦
ازان مردی و تند گفتار اوی
#2
بدو گفت کای خسرو شیرفش
✦
به مردی مگردان سر خویش کش
#3
نه از فر تو کشته شد فور هند
✦
نه دارای داراب و گردان سند
#4
که برگشت روز بزرگان دهر
✦
ز اختر ترا بیشتر بود بهر
#5
به مردی تو گستاخ گشتی چنین
✦
که مهتر شدی بر زمان و زمین
#6
همه نیکویها ز یزدان شناس
✦
و زو دار تا زنده باشی سپاس
#7
تو گویی به دانش که گیتی مراست
✦
نبینم همی گفت و گوی تو راست
#8
کجا آورد دانش تو بها
✦
چو آیی چنین در دم اژدها
#9
بدوزی به روز جوانی کفن
✦
فرستاده‌ای سازی از خویشتن
#10
مرا نیست آیین خون ریختن
✦
نه بر خیره با مهتر آویختن
#11
چو شاهی به کاری توانا بود
✦
ببخشاید از داد و دانا بود
#12
چنان دان که ریزندهٔ خون شاه
✦
جز آتش نبیند به فرجام گاه
#13
تو ایمن بباش و به شادی برو
✦
چو رفتی یکی کار برساز نو
#14
کزین پس نیایی به پیغمبری
✦
ترا خاک داند که اسکندری
#15
ندانم کسی را ز گردنکشان
✦
که از چهر او من ندارم نشان
#16
نگاریده هم زین نشان بر حریر
✦
نهاده به نزد یکی یادگیر
#17
برو راند هم حکم اخترشناس
✦
کزو ایمنی باشد اندر هراس
#18
چو بخشنده شد خسرو رای‌زن
✦
زمانه بگوید به مرد و به زن
#19
تو تا ایدری بیطقون خوانمت
✦
برین هم نشان دور بنشانمت
#20
بدان تا نداند کسی راز تو
✦
همان نشنود نام و آواز تو
#21
فرستمت بر نیکوی باز جای
✦
تو باید که باشی خداوند رای
#22
به پیمان که هرگز به فرزند من
✦
به شهر من و خویش و پیوند من
#23
نباشی بداندایش گر بدسگال
✦
به کشور نخوانی مرا جز همال
#24
سکندر شنید این سخن شاد شد
✦
ز تیمار وز کشتن آزاد شد
#25
به دادار دارنده سوگند خورد
✦
بدین مسیحا و گرد نبرد
#26
که با بوم و بارست و فرزند تو
✦
بزرگان که باشند پیوند تو
#27
نسازم جز از خوبی و راستی
✦
نه اندیشم از کژی و کاستی
#28
چو سوگند شد خورده قیدافه گفت
✦
که این پند بر تو نشاید نهفت
#29
چنان دان که طینوش فرزند من
✦
کم اندیشد از دانش و پند من
#30
یکی بادسارست داماد فور
✦
نباید که داند ز نزدیک و دور
#31
که تو با سکندر ز یک پوستی
✦
گر ایدونک با او به دل دوستی
#32
که او از پی فور کین آورد
✦
به جنگ آسمان بر زمین آورد
#33
کنون شاد و ایمن به ایوان خرام
✦
ز تیمار گیتی مبر هیچ نام

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: