🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی اسکندر

❖
50 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۲ - گشودن شارستان فریان، نیرنگ تخت بیطقون و رهانیدن قیدروش و عروسش
چو اسکندر نامهٔ قیدافه را برخواند، نای رویین بدمید و سپاه گران خویش را به حرکت درآورد. یک ماه تمام لشکر وی راه پیمود تا به مرزهای قلمرو فریان رسید. فریان شهریاری بود دارندهٔ گنج و سپاه فراوان و شارستانی استوار که بارهٔ بلندش را گردی از پلنگ و پشه نیز نمی‌گذشت. اسکندر شهر را در میان گرفت و به جاثلیق فرمان داد تا عراده‌ها و منجنیق‌های سنگ‌انداز را پیش آورد. به یک هفته، آن دژ بلند به چنگ آمد و سپاه اسکندر پیروزمندانه وارد شارستان شد؛ اما شاه جهان فرمان داد که هیچ کس نباید دست به خونریزی بیالاید.

در این میان، شهرگیر—از دلاوران سپاه اسکندر—پور قیدافه به نام قیدروش را به همراه همسرش (دختر فریان) اسیر کرده بود. قیدروش داماد فریان بود و مایهٔ سرافرازی و چشم و چراغ آن دیار به شمار می‌رفت. چو اسکندر از هویت قیدروش آگاه شد، چاره‌ای اندیشید تا هم جان او را برهاند و هم دوستی‌اش را به دست آورد. او وزیر خردمند خود، بیطقون، را بر تخت شاهی نشانید و تاج و سریر کیانی به او سپرد و گفت: «تو شاه شو و من در هیئت فرستاده‌ای با کمر بسته پیشت می‌آیم. چون قیدروش و عروسش را گریان پیش تو آورند، تو خشمگینانه دستور قطع سر آنان را بده. آن‌گاه من گام پیش می‌نهم و شفاعتشان را می‌کنم و تو جانشان را به من ببخش تا او مرا رهانندهٔ خویش بداند.»

چون بامدادان خورشید خنجر زرین خویش برکشید، بیطقون بر تخت نشست و اسکندر به عنوان فرستاده به خدمت ایستاد. شهرگیر، قیدروش و عروس زیبارویش را در بند پیش آورد. بیطقون تظاهر به خشم کرد و به جلاد دستور داد تا هر دو را با تیغ هندی گردن زند. در این هنگام اسکندر پیش آمد، زمین بوسید و گفت: «ای شاه، سر بیگناهان بربریدن نپسندد جهان‌آفرین؛ خون این دو را به من ببخش.» بیطقون خواهش فرستاده را پذیرفت و جان آنان را بخشید. قیدروش که خود را بدهکار این فرستادهٔ خردمند می‌دید، دل و جان به او سپرد و پذیرفت که همراه وی با پیام باژ و ساو نزد مادرش قیدافه بازگردد.
#1
چو اسکندر آن نامهٔ او بخواند
✦
بزد نای رویین و لشکر براند
#2
همی رفت یک ماه پویان به راه
✦
چو آمد سوی مرز او با سپاه
#3
یکی پادشا بود فریان به نام
✦
ابا لشکر و گنج و گسترده کام
#4
یکی شارستان داشت با ساز جنگ
✦
سراپردهٔ او ندیدی پلنگ
#5
بیاورد لشکر گرفت آن حصار
✦
بران بارهٔ دژ گذشتی سوار
#6
سکندر بفرمود تا جاثلیق
✦
بیاورد عراده و منجنیق
#7
به یک هفته بستد حصار بلند
✦
به شهر اندر آمد سپاه ارجمند
#8
سکندر چو آمد به شهر اندرون
✦
بفرمود کز کس نریزند خون
#9
یکی پور قیدافه داماد بود
✦
بدین شهر فریان بدو شاد بود
#10
بدو داده بد دختر ارجمند
✦
کلاهش به قیدافه گشته بلند
#11
که داماد را نام بد قیدروش
✦
بدو داده فریان دل و چشم و گوش
#12
یکی مرد بد نام او شهرگیر
✦
به دستش زن و شوی گشته اسیر
#13
سکندر بدانست کان مرد کیست
✦
بجستش که درمان آن کار چیست
#14
بفرمود تا پیش او شد وزیر
✦
بدو داد فرمان و تاج و سریر
#15
خردمند را بیطقون بود نام
✦
یکی رای زن مرد گسترده کام
#16
بدو گفت کاید به پیشت عروس
✦
ترا خوانم اسکندر فیلقوس
#17
تو بنشین به آیین و رسم کیان
✦
چو من پیشت آیم کمر بر میان
#18
بفرمای تا گردن قیدروش
✦
ببرد دژآگاه جنگی ز دوش
#19
من آیم به پیشت به خواهشگری
✦
نمایم فراوان ترا کهتری
#20
نشستنگهی ساز بی‌انجمن
✦
چو خواهش فزایم ببخشی بمن
#21
شد آن مرد دستور با درد جفت
✦
ندانست کان را چه باشد نهفت
#22
ازان پس بدو گفت شاه جهان
✦
که این کار باید که ماند نهان
#23
مرا چون فرستادگان پیش خوان
✦
سخنهای قیدافه چندی بران
#24
مرا شاد بفرست با ده سوار
✦
که رو نامه بر زود و پاسخ بیار
#25
بدو بیطقون گفت کایدون کنم
✦
به فرمان برین چاره افسون کنم
#26
به شبگیر خورشید خنجر کشید
✦
شب تیره از بیم شد ناپدید
#27
نشست از بر تخت بر بیطقون
✦
پر از شرم رخ دل پر از آب خون
#28
سکندر به پیش اندرون با کمر
✦
گشاده درچاره و بسته در
#29
چون آن پور قیدافه را شهرگیر
✦
بیاورد گریان گرفته اسیر
#30
زنش هم چنان نیز با بوی و رنگ
✦
گرفته جوان چنگ او را به چنگ
#31
سبک بیطقون گفت کین مرد کیست
✦
کش از درد چندین بباید گریست
#32
چنین داد پاسخ که بازآر هوش
✦
که من پور قیدافه‌ام قیدروش
#33
جزین دخت فریان مرا نیست جفت
✦
که دارد پس پردهٔ من نهفت
#34
برآنم که او را سوی خان خویش
✦
برم تا بدارمش چون جان خویش
#35
اسیرم کنون در کف شهرگیر
✦
روان خسته از اختر و تن به تیر
#36
چو بشنید زو این سخن بیطقون
✦
سرش گشت پر درد و دل پر ز خون
#37
برآشفت ازان پس به دژخیم گفت
✦
که این هر دو را خاک باید نهفت
#38
چنین هم به بند اندرون با زنش
✦
به شمشیر هندی بزن گردنش
#39
سکندر بیامد زمین بوس داد
✦
بدو گفت کای شاه قیصر نژاد
#40
اگر خون ایشان ببخشی به من
✦
سرافراز گردم به هر انجمن
#41
سر بیگناهان چه بری به کین
✦
که نپسندد از ما جهان‌آفرین
#42
بدو گفت بیداردل بیطقون
✦
که آزاد کردی دو تن را ز خون
#43
سبک بیطقون گفت با قیدروش
✦
که بردی سر دور مانده ز دوش
#44
فرستم کنون با تو او را بهم
✦
بخواند به مادرت بر بیش و کم
#45
اگر ساو و باژم فرستد نکوست
✦
کسی را ندرد بدین جنگ پوست
#46
نگه کن بدین پاک دستور من
✦
که گوید بدو رزم گر سور من
#47
تو آن کن ز خوبی که او با تو کرد
✦
به پاداش پیچد دل رادمرد
#48
چو این پاسخ نامه یابی ز شاه
✦
به خوبی ورا بازگردان ز راه
#49
چنین گفت با بیقطون قیدروش
✦
که زو بر ندارم دل و چشم و گوش
#50
چگونه مر او را ندارم چو جان
✦
کزو یافتم جفت و شیرین‌روان

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: