#1
چو اسکندر آمد به نزدیک فور
✦
بدید آن سپه این سپه را ز دور
“When Alexander drew near to Fur, the two hosts beheld one another from afar.”
#2
خروش آمد و گرد رزم از دو روی
✦
برفتند گردان پرخاشجوی
“A roar arose and battle-dust surged from both sides as war-seeking champions rushed forward.”
#3
به اسپ و به نفط آتش اندر زدند
✦
همه لشکر فور برهم زدند
“They set fire to the naphtha atop the iron horses, throwing Fur's army into utter disarray.”
#4
از آتش برافروخت نفط سیاه
✦
بجنبید ازان کاهنین بد سپاه
“The black naphtha blazed into fury, and the iron-clad devices moved forward ablaze.”
#5
چو پیلان بدیدند ز آتش گریز
✦
برفتند با لشکر از جای تیز
“When the elephants saw the fire and fled in terror, they retreated swiftly alongside the army.”
#6
ز لشکر برآمد سراسر خروش
✦
به زخم آوریدند پیلان به جوش
“A shout echoed through the whole host as the elephants were driven into panicked frenzy.”
#7
چو خرطومهاشان بر آتش گرفت
✦
بماندند زان پیلبانان شگفت
“As flames caught their trunks, the elephant drivers stood aghast and helpless.”
#8
همه لشکر هند گشتند باز
✦
همان ژنده پیلان گردن فراز
“The entire army of India turned back in flight, along with the proud, towering war elephants.”
#9
سکندر پس لشکر بدگمان
✦
همی تاخت بر سان باددمان
“Alexander charged swiftly in pursuit behind the routed foe, like a roaring tempest.”
#10
چنین تا هوا نیلگون شد به رنگ
✦
سپه را نماند آن زمان جای جنگ
“He pursued them until the sky turned indigo with night, leaving no room for further clash.”
#11
جهانجوی با رومیان همگروه
✦
فرود آمد اندر میان دو کوه
“The world-conquering king, surrounded by his Roman ranks, dismounted between two mountains.”
#12
طلایه فرستاد هر سو به راه
✦
همی داشت لشکر ز دشمن نگاه
“He dispatched outposts in every direction to guard his army against sudden enemy strikes.”
#13
چو پیدا شد آن شوشهٔ تاج شید
✦
جهان شد بسان بلور سپید
“When the golden crown of the sun arose and the world sparkled like white crystal,”
#14
برآمد خروش از بر گاودم
✦
دم نای سرغین و رویینه خم
“The sound of cow-horn trumpets, brass cymbals, and war pipes resounded across the plain.”
#15
سپه با سپه جنگ برساختند
✦
سنانها به ابر اندر افراختند
“Both armies readied for battle once more, lifting their spears high into the clouds.”
#16
سکندر بیامد میان دو صف
✦
یکی تیغ رومی گرفته به کف
“Alexander stepped forward between the two lines, holding a razor-sharp Roman blade in hand.”
#17
سواری فرستاد نزدیک فور
✦
که او را بخواند بگوید ز دور
“He dispatched a horseman to Fur, calling him to step forth and speak from a distance.”
#18
که آمد سکندر به پیش سپاه
✦
به دیدار جوید همی با تو راه
“The messenger said: 'Alexander stands before the vanguard, seeking a private meeting with you.”
#19
سخن گوید و گفت تو بشنود
✦
اگر دادگویی بدان بگرود
“To speak and hear your words, and to see if you will accept a righteous accord.'”
#20
چو بشنید زو فور هندی برفت
✦
به پیش سپاه آمد از قلب تفت
“Upon hearing this, Fur of India rode out swiftly from the heart of his army.”
#21
سکندر بدو گفت کای نامدار
✦
دو لشکر شکسته شد از کارزار
“Alexander said to him: 'O renowned monarch! Both of our armies are shattered by combat.”
#22
همی دام و دد مغز مردم خورد
✦
همی نعل اسپ استخوان بسپرد
“Wild beasts feed on human brains, and horse hooves trample the bones of brave men.”
#23
دو مردیم هر دو دلیر و جوان
✦
سخن گوی و با مغز دو پهلوان
“We are two courageous, young, and wise leaders—let us settle this between ourselves.”
#24
دلیران لشکر همه کشته‌اند
✦
وگر زنده از رزم برگشته‌اند
“The warriors of both hosts lie slaughtered, or survive only to flee in agony.”
#25
چرا بهر لشکر همه کشتن است
✦
وگر زنده از رزم برگشتن است
“Why should all these soldiers be slain or driven to bitter retreat for our sake?”
#26
میان را ببندیم و جنگ آوریم
✦
چو باید که کشور به چنگ آوریم
“Let us bind our waists and engage in single combat, if a kingdom is what we seek.”
#27
ز ما هرک او گشت پیروز بخت
✦
بدو ماند این لشکر و تاج و تخت
“Whichever of us emerges victorious shall claim the army, the crown, and the throne.”
#28
ز رومی سخنها چو بشنید فور
✦
خریدار شد رزم او را به سور
“Hearing these words from the Roman king, Fur welcomed the challenge with joy.”
#29
تن خویش را دید با زور شیر
✦
یکی باره چون اژدهای دلیر
“He saw his own body possessed of a lion's strength, mounted upon a warhorse like a fierce dragon.”
#30
سکندر سواری بسان قلم
✦
سلیحی سبک بادپایی دژم
“Alexander appeared slender as a reed before him, light in armor and upon a weary steed.”
#31
بدوگفت کاینست آیین و راه
✦
بگردیم یک با دگر بی‌سپاه
“Fur said to him: 'This indeed is the noble way—let us duel one-on-one without armies.'”
#32
دو خنجر گرفتند هر دو به کف
✦
بگشتند چندان میان دو صف
“Both drew their daggers and circled each other between the opposing host ranks.”
#33
سکندر چو دید آن تن پیل مست
✦
یکی کوه زیر اژدهایی به دست
“When Alexander looked upon Fur's giant frame—like a wild elephant or a mountain atop a dragon—”
#34
بآورد ازو ماند اندر شگفت
✦
غمی شد دل از جان خود برگرفت
“He was struck with awe, and a heavy darkness filled his heart as he feared for his life.”
#35
همی گشت با او به آوردگاه
✦
خروشی برآمد ز پشت سپاه
“As they circled each other in the arena, a thunderous shout erupted from the rear of the host.”
#36
دل فور پر درد شد زان خروش
✦
بران سو کشیدش دل و چشم و گوش
“Fur's heart grew troubled by the roar, and his eyes and ears turned instinctively toward the noise.”
#37
سکندر چو باد اندر آمد ز گرد
✦
بزد تیغ تیزی بران شیر مرد
“Like a rushing wind, Alexander struck from the dust, slashing his sharp blade across the brave king.”
#38
ببرید پی بر بر و گردنش
✦
ز بالا به خاک اندر آمد تنش
“He severed Fur's shoulder and neck, sending his massive body crashing down into the dust.”
#39
سر لشکر روم شد به آسمان
✦
برفتند گردان لشکر دمان
“The Romans raised a triumphant cry that reached the heavens, and their heroes charged forward.”
#40
یکی کوس بودش ز چرم هژبر
✦
که آواز او برگذشتی ز ابر
“Alexander had a war drum made of lion hide, whose thunderous sound could pierce the clouds.”
#41
برآمد دم بوق و آواز کوس
✦
زمین آهنین شد هوا آبنوس
“The horns blew and the war drums thundered until the earth felt like iron and the air turned ebony.”
#42
بران هم نشان هندوان رزمجوی
✦
به تنگی به روی اندر آورده روی
“Yet the Indian warriors held their ground, standing shoulder to shoulder in grim resolve.”
#43
خروش آمد از روم کای دوستان
✦
سر مایهٔ مرز هندوستان
“The Romans called out to them: 'O friends, chief protectors of the Indian realm!”
#44
سر فور هندی به خاک اندرست
✦
تن پیلوارش به چاک اندرست
“Fur of India lies fallen in the dust, his elephant-like body rent by the sword.”
#45
شما را کنون از پی کیست جنگ
✦
چنین زخم شمشیر و چندین درنگ
“For whose sake do you fight on now? Why endure such sword blows and lingering death?'”
#46
سکندر شما را چنان شد که فور
✦
ازو جست باید همی رزم و سور
“Alexander has become to you what Porus once was; from him must you now seek both battle and feast.”
#47
برفتند گردان هندوستان
✦
به آواز گشتند همداستان
“The champions of Hindustan stepped forward, raising their voices in unified assent.”
#48
تن فور دیدند پر خون و خاک
✦
بر و تنش کرده به شمشیر چاک
“They beheld the body of Porus covered in blood and dust, his chest and torso cleaving under the sword.”
#49
خروشی برآمد ز لشکر به زار
✦
فرو ریختند آلت کارزار
“A bitter wail arose from the army, and they cast down their weapons of war.”
#50
پر از درد نزدیک قیصر شدند
✦
پر از ناله و خاک بر سر شدند
“Full of grief, they approached the Caesar, weeping aloud and casting dust upon their heads.”
#51
سکندر سلیح گوان بازداد
✦
به خوبی ز هرگونه آواز داد
“Alexander restored the heroes' weapons to them and spoke words of comfort and goodwill.”
#52
چنین گفت کز هند مردی بمرد
✦
شما را به غم دل نباید سپرد
“He said, 'A man of India has perished; you must not surrender your hearts to despair.'”
#53
نوزاش کنون من به افزون کنم
✦
بکوشم که غم نیز بیرون کنم
“'I shall now bestow even greater favor upon you, and strive to banish sorrow from your hearts.'”
#54
ببخشم شما را همه گنج اوی
✦
حرامست بر لشکرم رنج اوی
“'I shall bestow all his treasure upon you; my army shall take no share of what he labored for.'”
#55
همه هندوان را توانگر کنم
✦
بکوشم که با تخت و افسر کنم
“'I shall make all the people of India wealthy, and endeavor to grant them crowns and thrones.'”
#56
وزان جایگه شد بر تخت فور
✦
بران جشن ماتم برین جشن سور
“From that place he ascended the throne of Porus, turning their mourning into a feast of joy.”
#57
چنین است رسم سرای سپنج
✦
بخواهد که مانی بدو در به رنج
“Such is the custom of this fleeting world—it ever demands that you abide within it in suffering.”
#58
بخور هرچ داری منه بازپس
✦
تو رنجی چرا ماند باید به کس
“Enjoy whatever wealth you possess and hold nothing back; why should the fruits of your labor be left to another?”
#59
همی بود بر تخت قیصر دو ماه
✦
ببخشید گنجش همه بر سپاه
“Caesar remained upon the throne for two months, bestowing all of Porus' treasures upon the army.”
#60
یکی با گهر بود نامش سورگ
✦
ز هندوستان پهلوانی سترگ
“There was a noble man named Surag, a mighty chieftain from Hindustan.”
#61
سر تخت شاهی بدو داد و گفت
✦
که دینار هرگز مکن در نهفت
“He bestowed upon him the royal throne and said, 'Never hoard wealth away in secret.'”
#62
ببخش و بخور هرچ آید فراز
✦
بدین تاج و تخت سپنجی مناز
“'Bestow and enjoy whatever comes to you, and take no pride in this ephemeral crown and throne.'”
#63
که گاهی سکندر بود گاه فور
✦
گهی درد و خشمست و گه کام و سور
“'For at one moment there is Alexander, and at another Porus; now pain and wrath, now pleasure and feast.'”
#64
درم داد و دینار لشکرش را
✦
بیاراست گردان کشورش را
“He distributed silver and gold to his army, and enriched the champions of the realm.”