#1
چنین گفت رستم به اسفندیار
✦
که کردار ماند ز ما یادگار
“Thus spoke Rostam to Esfandiyar: 'Deeds alone remain behind us as our memory.'”
#2
کنون داد ده باش و بشنو سخن
✦
ازین نامبردار مرد کهن
“'Now be fair and listen to the words of this famous, aged man.'”
#3
اگر من نرفتی به مازندران
✦
به گردن برآورده گرز گران
“'Had I not gone to Mazandaran, bearing the heavy mace upon my shoulder,'”
#4
کجا بسته بد گیو و کاوس و طوس
✦
شده گوش کر یکسر از بانگ کوس
“'Where Giev, Kavus, and Tus were bound, and ears were deafened by the sound of drums,'”
#5
که کندی دل و مغز دیو سپید
✦
که دارد به بازوی خویش این امید
“'Who else could tear out the heart and brain of the White Demon? Who held such hope in his arm?'”
#6
سر جادوان را بکندم ز تن
✦
ستودان ندیدند و گور و کفن
“'I severed the heads of the sorcerers from their bodies; they saw neither grave nor shroud.'”
#7
ز بند گران بردمش سوی تخت
✦
شد ایران بدو شاد و او نیکبخت
“'I brought the king from heavy chains to the throne; Iran rejoiced in him and he grew fortunate.'”
#8
مرا یار در هفتخوان رخش بود
✦
که شمشیر تیزم جهان‌بخش بود
“'My companion in the Seven Labors was Rakhsh, while my sharp sword bestowed kingdoms upon the world.'”
#9
وزان پس که شد سوی هاماوران
✦
ببستند پایش به بند گران
“'And after he went toward Hamavaran, they bound his feet in heavy fetters.'”
#10
ببردم ز ایرانیان لشکری
✦
به جایی که بد مهتری گر سری
“'I led an army of Iranians to that realm, wherever a chief or commander stood.'”
#11
بکشتم به جنگ اندرون شاهشان
✦
تهی کردم آن نامور گاهشان
“'I slew their king in battle, and emptied their famous throne.'”
#12
جهاندار کاوس کی بسته بود
✦
ز رنج و ز تیمار دل خسته بود
“'The world-ruler Kay Kavus was bound, his heart weary with anguish and grief.'”
#13
بیاوردم از بند کاوس را
✦
همان گیو و گودرز و هم طوس را
“'I delivered Kavus from captivity, as well as Giev, Gudarz, and Tus.'”
#14
به ایران بد افراسیاب آن زمان
✦
جهان پر ز درد از بد بدگمان
“'At that time Afrasiab held Iran, and the world was filled with pain by that evil-minded foe.'”
#15
به ایران کشیدم ز هاماوران
✦
خود و شاه با لشکری بی‌کران
“'I led the king and an endless army back to Iran from Hamavaran.'”
#16
شب تیره تنها برفتم ز پیش
✦
همه نام جستم نه آرام خویش
“'In the dark night I rode ahead alone, seeking only renown, not my own rest.'”
#17
چو دید آن درفشان درفش مرا
✦
به گوش آمدش بانگ رخش مرا
“'When he saw my brilliant banner and heard the sound of my Rakhsh,'”
#18
بپردخت ایران و شد سوی چین
✦
جهان شد پر از داد و پر آفرین
“'He vacated Iran and fled toward China; the world became full of justice and praise.'”
#19
گر از یال کاوس خون آمدی
✦
ز پشتش سیاوش چون آمدی
“'Had blood flowed from Kavus's neck back then, how could Siyavash have come from his loins?'”
#20
وزو شاه کیخسرو پاک و راد
✦
که لهراسپ را تاج بر سر نهاد
“'And from him, the pure and noble King Kay Khosrow, who placed the crown upon Luhrasp's head?'”
#21
پدرم آن دلیر گرانمایه مرد
✦
ز ننگ اندران انجمن خاک خورد
“'My father, that noble warrior, swallowed dust in shame in that assembly,'”
#22
که لهراسپ را شاه بایست خواند
✦
ازو در جهان نام چندین نماند
“'That Luhrasp had to be called king, though no great fame of his remained in the world!'”
#23
چه نازی بدین تاج گشتاسپی
✦
بدین تازه آیین لهراسپی
“'Why do you take such pride in this Goshtaspi crown, and in this new faith of Luhrasp?'”
#24
که گوید برو دست رستم ببند
✦
نبندد مرا دست چرخ بلند
“'Who dares say: Go bind Rostam's hands? Not even the high heavens can bind my hands!'”
#25
که گر چرخ گوید مراکاین نیوش
✦
به گرز گرانش بمالم دو گوش
“'For if the heavens were to command me to yield to this, I would twist its ears with my heavy mace!'”
#26
من از کودکی تا شدستم کهن
✦
بدین گونه از کس نبردم سخن
“'From my childhood until I grew old, I have never endured such talk from anyone.'”
#27
مرا خواری از پوزش و خواهش است
✦
وزین نرم گفتن مرا کاهش است
“'For me, humiliation lies in pleading and entreaty, and speaking softly diminishes my honor.'”
#28
ز تیزیش خندان شد اسفندیار
✦
بیازید و دستش گرفت استوار
“At his sharpness, Esfandiyar laughed; he reached out and firmly gripped Rostam's hand.”
#29
بدو گفت کای رستم پیلتن
✦
چنانی که بشنیدم از انجمن
“He said to him: 'O elephant-bodied Rostam, you are indeed as I have heard in the assemblies!'”
#30
ستبرست بازوت چون ران شیر
✦
برو یال چون اژدهای دلیر
“'Your arm is thick like a lion's thigh, your chest and shoulders like a courageous dragon's!'”
#31
میان تنگ و باریک همچون پلنگ
✦
به ویژه کجا گرز گیرد به چنگ
“'Your waist is narrow like a leopard's, especially when your hand grips the mace.'”
#32
بیفشارد چنگش میان سخن
✦
ز برنا بخندید مرد کهن
“As he spoke, he compressed Rostam's hand; at the young prince's act, the old hero laughed.”
#33
ز ناخن فرو ریختش آب زرد
✦
همانا نجنبید زان‌درد مرد
“Yellow fluid oozed from under his nails, yet truly the hero did not flinch from the pain.”
#34
گرفت آن زمان دست مهتر به دست
✦
چنین گفت کای شاه یزدان‌پرست
“Then Rostam grasped the prince's hand in his own, and said: 'O God-worshipping king!'”
#35
خنک شاه گشتاسپ آن نامدار
✦
کجا پور دارد چو اسفندیار
“'Blessed is the renowned King Goshtasp, who has a son like Esfandiyar!'”
#36
خنک آنک چون تو پسر زاید او
✦
همی فر گیتی بیفزاید او
“'Blessed is he who fathers a son like you, one who increases the glory of the world!'”
#37
همی گفت و چنگش به چنگ اندرون
✦
همی داشت تا چهر او شد چو خون
“Thus Rostam spoke while keeping the prince's hand squeezed within his fist, until Esfandiyar's face turned red as blood.”
#38
همان ناخنش پر ز خوناب کرد
✦
سپهبد بروها پر از تاب کرد
“Blood oozed from under his fingernails as well, and the prince knit his brows in anguish.”
#39
بخندید ازو فرخ اسفندیار
✦
چنین گفت کای رستم نامدار
“Blessed Esfandiyar laughed at him and said: 'O renowned Rostam!'”
#40
تو امروز می خور که فردا به رزم
✦
بپیچی و یادت نیاید ز بزم
“'Drink wine today, for tomorrow in battle you will twist in agony and forget all feasts!'”
#41
چو من زین زرین نهم بر سپاه
✦
به سر بر نهم خسروانی کلاه
“'When I place the golden saddle upon my charger and set the royal helmet upon my head,'”
#42
به نیزه ز اسپت نهم بر زمین
✦
ازان پس نه پرخاش جویی نه کین
“'With my spear I shall unseat you from your horse to the ground; thereafter you will seek neither strife nor vengeance.'”
#43
دو دستت ببندم برم نزد شاه
✦
بگویم که من زو ندیدم گناه
“'I shall bind your two hands and take you to the king, and say: I saw no sin in him!'”
#44
بباشیم پیشش به خواهشگری
✦
بسازیم هرگونه‌ای داوری
“'We shall stand before him as intercessors, and settle every manner of judgment.'”
#45
رهانم ترا از غم و درد و رنج
✦
بیابی پس از رنج خوبی و گنج
“'I shall deliver you from sorrow, pain, and trouble; after your hardship you shall find goodness and treasure.'”
#46
بخندید رستم ز اسفندیار
✦
بدو گفت سیر آیی از کارزار
“Rostam laughed at Esfandiyar and said to him: 'You shall soon have your fill of battle.'”
#47
کجا دیده‌ای رزم جنگاوران
✦
کجا یافتی باد گرز گران
“'Where have you ever witnessed the combat of true warriors? Where have you felt the wind of a heavy mace?'”
#48
اگر بر جزین روی گردد سپهر
✦
بپوشید میان دو تن روی مهر
“'If fate should turn otherwise and love's countenance be hidden between us,'”
#49
به جای می سرخ کین آوریم
✦
کمند نبرد و کمین آوریم
“'Instead of red wine, we shall bring forth vengeance, taking up battle-lariat and ambush.'”
#50
غو کوس خواهیم از آوای رود
✦
به تیغ و به گوپال باشد درود
“'Instead of the lute's song, we shall seek the roar of war-drums; our greetings shall be conveyed by sword and mace.'”
#51
ببینی تو ای فرخ اسفندیار
✦
گراییدن و گردش کارزار
“'You shall witness, O fortunate Esfandiyar, the fierce thrusts and turnings of battle.'”
#52
چو فردا بیایی به دشت نبرد
✦
به آورد مرد اندر آید به مرد
“'When tomorrow you arrive upon the battlefield, man shall encounter man in true combat.'”
#53
ز باره به آغوش بردارمت
✦
ز میدان به نزدیک زال آرمت
“'I will lift you straight from your steed into my arms, and carry you off the field to Zal.'”
#54
نشانمت بر نامور تخت عاج
✦
نهم بر سرت بر دل‌افروز تاج
“'I shall seat you upon a renowned ivory throne, and place a heart-delighting crown upon your head,'”
#55
کجا یافتستم من از کیقباد
✦
به مینو همی جان او باد شاد
“'The very crown I received from Kay Qobad—may his soul rejoice in paradise!'”
#56
گشایم در گنج و هر خواسته
✦
نهم پیش تو یکسر آراسته
“'I shall throw open the doors of my treasures and riches, presenting them all adorned before you.'”
#57
دهم بی‌نیازی سپاه ترا
✦
به چرخ اندر آرم کلاه ترا
“'I will grant abundance to your army, and elevate your exalted crown to the heavens.'”
#58
ازان پس بیایم به نزدیک شاه
✦
گرازان و خندان و خرم به راه
“'Thereafter, I shall ride to the King, journeying with pride, laughter, and joy.'”
#59
به مردی ترا تاج بر سر نهم
✦
سپاسی به گشتاسپ زین بر نهم
“'By my own valor I will place the crown upon your head, bestowing thereby a favor upon Goshtasp.'”
#60
ازان پس ببندم کمر بر میان
✦
چنانچون ببستم به پیش کیان
“'Then I shall gird my loins to serve you, just as I bound my belt before the ancient Kayanid kings.'”
#61
همه روی پالیز بی خو کنم
✦
ز شادی تن خویش را نو کنم
“'I shall clear all weeds and thorns from the garden of state, renewing my own spirit with joy.'”
#62
چو تو شاه باشی و من پهلوان
✦
کسی را به تن در نباشد روان
“'When you reign as king and I serve as champion, no enemy soul shall dare remain within their body.'”