پادشاهی خسرو پرویز

سخن از شکوه بی‌همتا و دستگاه شگرف خسرو پرویز آغاز می‌شود؛ شهریاری که بزرگی و پادشاهی او را هیچ مهتر و کهتری در یاد ندارد. جهان‌گشایی که باج و خراج از توران، هند، چین و روم به درگاهش روان بود و از گوهر، یاقوت، دینار و پرستندگان، گنجینه‌هایی بی‌کرانه داشت. شاهنشاهی که نه تنها مردمان، که مرغان هوا و درندگان و نهنگان دریا نیز سر بر پیمان او نهاده بودند. او شش گنجینه شگفت‌آور پی‌افکند: گنج عروس، گنج خضرا با مرواریدهای درخشان، گنج بادآورد که حسابگران از شمارش درماندند، گنج دیبای خسروی، گنج افسانه‌ای افراسیاب و گنج سوخته، در کنار فرش شادورد بزرگ که به زر سرخ و گوهرهای تابناک بافته شده بود. در بارگاه او، سرکش و باربد با نغمه‌های آسمانی خویش خنیاگری می‌کردند و دوازده هزار کنیزکِ بهارگون، دو هزار و دویست فیل جنگی، شانزده هزار اسب نبرد و دوازده هزار شتر بارکش در خدمت او بودند. اما سرانجام، آن شهریارِ والا با تمامی آن دستگاه پهناور به دست یکی از چاکران خویش از پای درآمد؛ پس نباید بر سختی‌های روزگار دل بست، چرا که این سرای سپنج، گذرگاهی است که کهنه‌کارانش می‌روند و نوآمدگان بر جایش می‌نشینند، و فرجامِ شاه و گدا، خاکی سرد و خشتی خام بیش نیست.