🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
47 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶۷ - اعتراض بزرگان بر آمدن شیرین به مشکوی خسرو و تمثیل موبد با تشت خون و می
چون خبر در میان بزرگان و لشکرگاه پیچید که شیرین، دلبر کهنسال خسروپرویز، بار دیگر قدم بر مشکوی شاهنشاهی نهاده و به شبستان شاه راه یافته است، غمی گران بر دل‌های بزرگان ایران نشست. شهر پر از اندیشه، درد و نفرین شد؛ چرا که نام شیرین به بدنامی و سخنان ناخوشایند گذشته آلوده بود. سه روز تمام، هیچ‌یک از مهان و موبدان به بارگاه خسرو نرفتند و رخ از پادشاه برتافتند.

در روز چهارم، چون خورشید گیتی‌فروز بر آسمان برآمد، خسروپرویز مهان کشور را فراخواند و بر جایگاه‌های گران‌مایه نشانید. شاه با گله‌مندی گفت: «چند روز است شما را ندیده‌ام و دلتنگ و پراندیشه شده‌ام؛ مگر چه رنجی از من بر شما رفته است؟» اما هیچ‌کس پاسخی نداد و زبان‌ها در دهان خشکید. کینه‌داران و خشمگینان، همه دیده به موبدِ موبدان دوختند تا سخنِ دلِ آنان را بر زبان آورد.

موبد سر برآورد، برپای خاست و گفت: «ای شهریار راد و دادگر! تو از روزگار جوانی بر تخت نشسته‌ای و گرم و سرد جهان دیده‌ای. پاکیِ نژاد، گوهر پادشاهی است؛ اما اکنون گوهر این خاندان به زن‌یافتن آلوده گشته است. اگر پدری پاک، فرزندی از مادری بی‌هنر و ناپاک داشته باشد، آن بار درخت پاکی نخواهد بود. دلِ ما از آن دیوِ سترگ که یار شهریار شده، غمگین است! آیا در تمام ایران زنی دیگر نبود که شیرین باید به شبستان شاه بیاید؟ نیاکان دانای تو هرگز چنین کار ناروایی نکردند.»

خسرو به سخنان دراز موبد پاسخی نداد. موبد که سکوت شاه را دید، گفت: «فردا پگاه بازمی‌گردیم تا پاسخ شاهنشاه را بشنویم.» بامداد پگاه، بزرگان و موبدان بار دیگر روانه بارگاه شدند؛ گروهی سخن موبد را از سر خرد می‌دانستند و گروهی نگرانِ پاسخ شاه بودند. چون بزرگان نشستند، مردی خدمتكار تشت طلا در دست وارد شد. به فرمان شاه، تشت را پر از خون گرم و ناپاک کردند و پیش روی بزرگان نهادند. بوی ناخوشایند و چهره زشت خون، دل همگان را به درد آورد و همه روی برتافتند. موبد گفت: «این خونی پلید است که هر که دیدش، دشمنش گشت.»

آنگاه به دستور خسرو، تشت را به شایستگی پاک شستند و با آب و خاک روشنی بخشیدند. سپس آن را از میِ لعل‌گون و گلگون پر ساخته و بر آن مشک و گلاب افشاندند، چنان‌که تشت چون خورشید بردرخشید و فضای مجلس پر از عطر خوش گشت. خسرو رو به موبد کرد و گفت: «این همان تشت بود که نخست ناپاک بود و اکنون چنین معطر و درخشان گشت. شیرین نیز در میان مردم، به سبب جدایی و سرگردانی‌اش، همچون آن تشتِ خونِ ناپاک شناخته می‌شد؛ اما اکنون که به مشکوی ما درآمد، با نام و فرّه ما پاکیزه و ارجمند شد. بدنامیِ او در آغاز نیز از عشق من بود!»

موبد و بزرگان چون این تمثیلِ بی‌نظیر و حکمتِ شهریار را دیدند، زبان به آفرین گشودند و گفتند: «هرگز زمین تهی از تاج و تخت تو مباد! تویی که بدی را به نیکی بدل می‌کنی و دوزخ را به بهشت! هم شاهی، هم موبدی و هم دانای کلا، و بی‌تردید سایه خدای بر روی زمینی!»
#1
چو آگاهی آمد ز خسرو به راه
✦
به نزد بزرگان و نزد سپاه
#2
که شیرین به مشکوی خسرو شدست
✦
کهن بود کار جهان نوشدست
#3
همه شهر زان کار غمگین شدند
✦
پر اندیشه و درد و نفرین شدند
#4
نرفتند نزدیک خسرو سه روز
✦
چهارم چو بفروخت گیتی فروز
#5
فرستاد خسرو مهان را بخواند
✦
بگاه گران مایگان برنشاند
#6
بدیشان چنین گفت کاین روز چند
✦
ندیدم شما را شدم مستمند
#7
بیازردم از بهر آزارتان
✦
پراندیشه گشتم ز تیمارتان
#8
همی‌گفت و پاسخ نداد ایچ‌کس
✦
ز گفتن زبانها ببستند بس
#9
هرآنکس که او داشت آزار و خشم
✦
یکایک به موبد نمودند چشم
#10
چو موبد چنان دید برپای خاست
✦
به خسرو چنین گفت کای راد وراست
#11
به روز جوانی شدی شهریار
✦
بسی نیک و بد دیدی از روزگار
#12
شنیدی بسی نیک و بد در جهان
✦
ز کار بزرگان و کار مهان
#13
کنون تخمهٔ مهتر آلوده شد
✦
بزرگی ازین تخمهٔ پالوده شد
#14
پدر پاک و مادر بود بی‌هنر
✦
چنان دان که پاکی نیاید ببر
#15
ز کژی نجوید کسی راستی
✦
که از راستی برکنی کاستی
#16
دل ما غمی شد ز دیو سترگ
✦
که شد یار با شهریار بزرگ
#17
به ایران اگر زن نبودی جزین
✦
که خسرو بدو خواندی آفرین
#18
نبودی چو شیرین به مشکوی او
✦
بهر جای روشن بدی روی او
#19
نیاکانت آن دانشی راستان
✦
نکردند یاد از چنین داستان
#20
چوگشت آن سخنهای موبد دراز
✦
شهنشاه پاسخ نداد ایچ‌باز
#21
چنین گفت موبد که فردا پگاه
✦
بیاییم یکسر بدین بارگاه
#22
مگر پاسخ شاه یابیم باز
✦
که امروزمان شد سخنها دراز
#23
دگر روز شبگیر برخاستند
✦
همه بندگی را بیاراستند
#24
یکی گفت موبد ندانست گفت
✦
دگر گفت کان با خرد بود جفت
#25
سیوم گفت که امروز پاسخ دهد
✦
سزد زو که آواز فرخ نهد
#26
همه موبدان برگرفتند راه
✦
خرامان برفتند نزدیک شاه
#27
بزرگان گزیدند جای نشست
✦
بیامد یکی مرد تشتی بدست
#28
چو خورشید رخشنده پالوده گشت
✦
یکایک بران مهتران برگذشت
#29
بتشت اندرون ریختش خون گرم
✦
چو نزدیک شد تشت بنهاد نرم
#30
از آن تشت هرکس بپیچید روی
✦
همه انجمن گشت پر گفت و گوی
#31
همی‌کرد هر کس به خسرو نگاه
✦
همه انجمن خیره از بیم شاه
#32
به ایرانیان گفت کاین خون کیست
✦
نهاده بتشت اندر از بهر چیست
#33
بدو گفت موبد که خون پلید
✦
کزو دشمنش گشت هرکش بدید
#34
چوموبد چنین گفت برداشتش
✦
همه دست بردست بگذاشتش
#35
ز خون تشت پر مایه کردند پاک
✦
ببستند روشن به آب و به خاک
#36
چو روشن شد و پاک تشت پلید
✦
بکرد آنک او شسته بد پرنبید
#37
بمی بر پراگند مشک وگلاب
✦
شد آن تشت بی‌رنگ چون آفتاب
#38
ز شیرین بران تشت بد رهنمون
✦
که آغاز چون بود و فرجام چون
#39
به موبد چنین گفت خسرو که تشت
✦
همانا بد این گر دگرگونه گشت
#40
بدو گفت موبد که نوشه بدی
✦
پدیدار شد نیکوی از بدی
#41
بفرمان ز دوزخ توکردی بهشت
✦
همان خوب کردی تو کردار زشت
#42
چنین گفت خسرو که شیرین بشهر
✦
چنان بد که آن بی‌منش تشت زهر
#43
کنون تشت می شد به مشکوی ما
✦
برین گونه پربو شد ازبوی ما
#44
ز من گشت بدنام شیرین نخست
✦
ز پرمایگان نامداری نجست
#45
همه مهتران خواندند آفرین
✦
که بی‌تاج وتختت مبادا زمین
#46
بهی آن فزاید که تو به کنی
✦
مه آن شد بگیتی که تومه کنی
#47
که هم شاه وهم موبد وهم ردی
✦
مگر بر زمین سایهٔ ایزدی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: