چون خورشید شهریاری خسرو پرویز بر اورنگ ایران‌پادشاهی سایه افکند، چندی نگذشت که آیین دادگری درگاهش تاریک گشت و بیدادی و ستم جای مهر و بنده‌نوازی را گرفت. شاه که روزگاری پناهگاه زیردستان بود، تنها به گردآوری گنج‌های نو و ستاندن خواسته‌های مردم پرداخت؛ چندان که برکت از بوم و بر رخت بربست و ناله‌ها و نفرین‌های رعیتی بی‌نوا جای آفرینهای کهن را گرفت. بیداد شاه بدانجا رسید که مردم از رنج گرسنگی و بی‌نوایی، زادگاه خویش را رها کرده و به مرزهای بیگانگان پناه بردند.
در این میان، سپهبدی بی‌هنر و دیوسار به نام گراز که مرزدار روم بود، چون چرخش روزگار و ستم خسرو را دید، نخستین کسی شد که سر از فرمان شهریار پیچید. از سوی دیگر، زادفرخ که سالار بارگاه و نزدیک‌ترین رازدار خسرو بود، چون پیمانهٔ ستم شاه را پر دید، دل از وفاداری بشست و پنهانی با گراز سالخورده هم‌پیمان شد. گراز نامه‌ای پنهانی به قیصر روم نوشت و او را انگیخت تا با سپاهی گران به خاک ایران بتازد و وعده داد که خود نخستین یاور او در سرنگونی خسرو خواهد بود. قیصر لشکری بی‌شمار گرد آورد و روانهٔ مرزهای ایران ساخت.
چون خبر هجوم رومیان به خسرو رسید، شاه با دلی بی‌باک و هوشی بیدار، ریشهٔ این فتنه را در سازش گراز دریافت. او مجلس شورای بزرگان را آراست و تدبیری شگفت اندیشید. نامه‌ای فریبکارانه به گراز نوشت با این مضمون که «ای پهلوان، تو قیصر را خردمندانه به دام افکندی؛ اکنون در جای خویش استوار بمان تا من با لشکر خویش از راه برسم و او را میان دو سپاه در بند کشیم!» سپس فرستاده‌ای زبان‌آور و هوشمند را برگزید و دستور داد نامه را بر بازوی راست خود ببندد و چنان وانمود کند که پیک رازدار گراز است تا رومیان او را اسیر کنند.
پیک خسرو به نزدیکی سپاه روم رسید و خود را به چنگ پاتریشیا (بطریق) رومی انداخت. او را با چهره‌ای گردآلود و لبان لرزان به نزد قیصر بردند. دبیری پارسی‌دان نامهٔ بسته بر بازوی پیک را گشود و بر قیصر خواند. قیصر چون متن نامه را شنید، رنگ از رخسارش پرید و پنداشت که گراز او را به دامی مرگبار میان ۳۰۰ هزار سپاهی خسرو و لشکریان خودش کشانده است. ترس بر جان قیصر افتاد و بی‌درنگ دستور بازگشت سراسیمه به روم را صادر کرد.
گراز که از بازگشت ناگهانی قیصر شگفت‌زده و هراسان شده بود، نامه‌ای به قیصر نوشت و او را سوگند داد که چرا رهایش کرده است؛ اما قیصر پاسخ داد که «تو خائنی هستی که می‌خواستی تاج و سپاه مرا به آتش بکشی و مرا دست‌بسته تحویل خسرو دهی!» پس از فرار رومیان، خسرو نامه‌ای خشمگین به گراز فرستاد و خلع و تسلیم سپاهیانش را خواستار شد. گراز دوازده هزار سوار زبده را به فرستادگی زادفرخ سپرد تا در خره اردشیر خیمه زنند.
زادفرخ به میان سپاه آمد تا پیام شاه را برساند؛ اما در نهان، سپاهیان را شوراند و گفت: «از شاه پراکنده‌سپاه مترسید؛ او دیگر فرّه‌ای ندارد و بزرگی در بارگاهش نمانده است. بر من و شاه دشنام دهید و یک‌صدا ایستادگی کنید!» سپاهیان شوریدند و شاه را دشنام دادند. زادفرخ نزد خسرو بازگشت و وانمود کرد که سپاه یکسره سرکشی کرده و جان او در خطر است. خسرو دریافت که زادفرخ خود سرچشمهٔ این دوپهلویی و فتنه است، اما از بیم برادرش رستم که دارندهٔ ده هزار تیغ‌زن جنگجو بود، خشم خویش را فروخورد و راز را نهان داشت.