🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
18 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۷ - حمله غاتفر به کاروان هدیه و واکنش خاقان
در آن هنگام که فرستادگان خاقان چین با گنجینه‌ها و پیشکش‌های گران‌بها راهی دربار کسری نوشین‌روان، شهریار ایران، بودند، مسیر حرکت ایشان از گذرگاه‌های سرزمین هیتال می‌گذشت؛ جایی که سراسر راه را انبوه لشکریان مجهز به تیغ و گرز فراگرفته بود. از مرز سغد تا کرانه‌های رود جیحون، صفوف فشرده‌ی لشکریان در برابر شاه هیتال کشیده شده بود و فرماندهی آنان را پهلوانی نامدار و رزم‌آزموده به نام «غاتفر» بر عهده داشت.

چون غاتفر از پیام‌های دوستانه و هدیه‌های بی‌شمار خاقان چین برای پادشاه ایران آگاه شد، بیمی سخت بر جانش افتاد. او به شتاب، بزرگان و جهاندیدگان سپاهش را گرد آورد و انجمنی ساخت. غاتفر رنجور و نگران، رو به سرکشان قوم کرد و گفت: «اختر بد بر ما سایه افکنده است! اگر شاه ایران و خاقان چین پیوند دوستی ببندند و از دل صفا ورزند، این هم‌پیمانی مایه بیم و نابودی ما خواهد بود و شهرهای ما زیر پای لشکریانشان ویران خواهد شد. چاره آن است که شبیخونی برآوریم و جهان را از وجود این فرستادگان پاک سازیم.»

پس غاتفر پهلوانی نامور و سرافراز را از میان لشکر برگزید و او را با سپاهی گران روانه ساخت. هیتالیان بی‌خبر بر کاروان تاختند، تمام خواسته‌ها، شتران و اسبان آراسته را به تاراج بردند و خواردارانه سر از تن فرستادگان خاقان جدا ساختند، چنان‌که حتی یک سوار چینی نیز از آن میان جان سالم به در نبرد.

چون خبر این جنایت و پیمان‌شکنی به خاقان چین رسید، اندوهی گران بر دلش نشست و سرش از کین لبریز گردید. خاقان بی‌درنگ فرمان بسیج سراسری داد و سپاهیانش را از «قجغارباشی» به حرکت درآورد، به گونه‌ای که هیچ نامدار و جنگجویی در چین و ختن بر جای نماند. حتی از خویشاوندان و نژاد ارجاسب و افراسیاب نیز کسی به خواب و آرامش نپرداخت. همگان با سرهایی پر از خشم و دلهایی جوشان، رو به سوی رود «گلزریون» نهادند.

سپهسالار لشکر خاقان، پهلوانی گرد به نام «سنجه» بود که گرد و غبار برخاسته از سم اسبان سپاهش تا برین‌آسمان می‌رسید. از انبوهی و جوشش سواران در ولایت «چاچ»، رنگ آب زلال رود گلزریون چون خون، سرخگون گشت و طبل نبرد برای کین‌خواهی از غاتفر به صدا درآمد.
#1
گذر مرد را سوی هیتال بود
✦
همه ره پر از تیغ و کوپال بود
#2
ز سغد اندرون تا به جیحون سپاه
✦
کشیده رده پیش هیتال شاه
#3
گوی غاتفر نام سالارشان
✦
به جنگ اندورن نامبردارشان
#4
چو آگه شد از کار خاقان چین
✦
وزان هدیهٔ شهریار زمین
#5
ز لشکر جهاندیده گان را بخواند
✦
سخن سر به سر پیش ایشان براند
#6
چنین گفت باسرکشان غاتفر
✦
که مارا بدآمد ز اختر به سر
#7
اگر شاه ایران و خاقان چین
✦
بسازند وز دل کنند آفرین
#8
هراسست زین دوستی بهر ما
✦
برین روی ویران شود شهرما
#9
بباید یکی تاختن ساختن
✦
جهان از فرستاده پرداختن
#10
زلشکر یکی نامور برگزید
✦
سرافراز جنگی چنانچون سزید
#11
بتاراج داد آن همه خواسته
✦
هیونان واسبان آراسته
#12
فرستاده را سر بریدند پست
✦
ز ترکان چینی سواری نجست
#13
چوآگاهی آمد به خاقان چین
✦
دلش گشت پر درد و سر پر ز کین
#14
سپه را ز قجغارباشی براند
✦
به چین وختن نامداری نماند
#15
ز خویشان ارجاسب وافراسیاب
✦
نپرداخت یک تن به آرام و خواب
#16
برفتند یکسر به گلزریون
✦
همه سر پر از خشم و دل پر زخون
#17
سپهدار خاقان چین سنجه بود
✦
همی به آسمان بر زد از خاک دود
#18
ز جوش سواران به چاچ اندرون
✦
چو خون شد به رنگ آب گلزریون

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: