#1
پرستنده برخاست از پیش اوی
✦
بدان چاره بی‌چاره بنهاد روی
“The handmaiden arose from before her mistress, turning her face toward a cure for this helpless heart.”
#2
به دیبای رومی بیاراستند
✦
سر زلف برگل بپیراستند
“They adorned themselves in Roman brocade and decked their locks with fresh rose blossoms.”
#3
برفتند هر پنج تا رودبار
✦
ز هر بوی و رنگی چو خرم بهار
“All five walked down to the riverbank, fragrant and colorful like the delight of springtime.”
#4
مه فرودین و سر سال بود
✦
لب رود لشکرگه زال بود
“It was the month of Farvardin and the turn of the new year, and the bank of the river was the encampment of Zal.”
#5
همی گل چدند از لب رودبار
✦
رخان چون گلستان و گل در کنار
“They gathered flowers along the riverbank, their cheeks like flower gardens, holding blossoms in their laps.”
#6
نگه کرد دستان ز تخت بلند
✦
بپرسید کاین گل پرستان کی َند
“Dastan looked down from his high throne and asked: 'Who are these flower-worshipers?'”
#7
چنین گفت گوینده با پهلوان
✦
که از کاخ مهراب روشن روان
“The speaker said to the hero: 'From the palace of Mehrab of enlightened soul,'”
#8
پرستندگان را سوی گلستان
✦
فرستد همی ماه کابلستان
“'The Moon of Kabulistan sends these handmaidens out into the rose garden.'”
#9
به نزد پری چهرگان رفت زال
✦
کمان خواست از ترک و بفراخت یال
“Zal went near those fairy-faced maidens; he called for his bow from his page and broadened his shoulders.”
#10
پیاده همی رفت جویان شکار
✦
خشیشار دید اندر آن رودبار
“He walked on foot seeking game, and spied a waterfowl resting in that river stream.”
#11
کمان ترک گلرخ به زه بر نهاد
✦
به دست جهان پهلوان در نهاد
“The rose-cheeked page strung the bow and placed it into the hands of the World-Champion.”
#12
نگه کرد تا مرغ برخاست ز آب
✦
یکی تیره بنداخت اندر شتاب
“He watched until the bird rose from the water, then shot an arrow in swift haste.”
#13
ز پروازش آورد گردان فرود
✦
چکان خون و وشی شده آب رود
“He brought it down from flight into the dust, dripping blood so that the river turned crimson.”
#14
به ترک آنگهی گفت زان سو گذر
✦
بیاور تو آن مرغ افگنده پر
“Then he said to the page: 'Cross to that bank and bring back that fallen bird.'”
#15
به کشتی گذر کرد ترک سترگ
✦
خرامید نزد پرستنده ترک
“The sturdy page crossed by boat and walked toward the handmaidens.”
#16
پرستنده پرسید کای پهلوان
✦
سخن گوی و بگشای شیرین زبان
“The maiden asked: 'O warrior, speak and open your sweet tongue!'”
#17
که این شیر بازو گو پیلتن
✦
چه مردست و شاه کدام انجمن
“'Who is this lion-armed, elephant-bodied champion, and of what assembly is he king?'”
#18
که بگشاد زین گونه تیر از کمان
✦
چه سنجد به پیش اندرش بدگمان
“'He who drew the bowstring in such fashion—what foe could stand against him?'”
#19
ندیدیم زیبنده تر زین سوار
✦
به تیر و کمان بر چنین کامگار
“'We have never seen a horseman more handsome, nor one so masterful with bow and arrow.'”
#20
پری روی دندان به لب برنهاد
✦
مکن گفت ازین گونه از شاه یاد
“The fair-faced page bit his lip and said: 'Do not speak of the king in such a casual manner!'”
#21
شه نیمروزست فرزند سام
✦
که دستانش خوانند شاهان به نام
“'He is the King of Nimruz, son of Sam, whom kings call Dastan by name.'”
#22
به گِردِ جهان گر بگردد سوار
✦
ازین سان نبیند یکی نامدار
“'Though a rider travel all around the world, he will find no renowned noble such as him.'”
#23
پرستنده با کودک ماه روی
✦
بخندید و گفتش که چندین مگوی
“The maiden laughed with the moon-faced youth and said to him: 'Do not boast so much!'”
#24
که ماهیست مهراب را در سرای
✦
به یک سر ز شاه تو برتر بپای
“'For within Mehrab's palace dwells a moon who stands higher than your king in every way.'”
#25
به بالای ساج است و همرنگ عاج
✦
یکی ایزدی بر سر از مشک تاج
“'Stately as the teak wood and fair as ivory, crowned with a divine crown of fragrant musk.'”
#26
دو نرگس دژم و دو ابرو به خم
✦
ستون دو ابرو چو سیمین قلم
“'Her two eyes are languid narcissi and her eyebrows arched; the space between them like a silver pen.'”
#27
دهانش به تنگی دل مستمند
✦
سر زلف چون حلقهٔ پای‌بند
“'Her mouth is small as the aching heart of a lover; her lock of hair like a fetter's ring.'”
#28
دو جادوش پر خواب و پرآب روی
✦
پر از لاله رخسار و پر مشک موی
“'Her magic eyes full of slumber, her skin fresh and fair; her cheeks blossom like tulips, her hair smells of musk.'”
#29
نفس را مگر بر لبش راه نیست
✦
چنو در جهان نیز یک ماه نیست
“'Breath itself scarce finds a path to her lips; there is no moon in the world like unto her.'”
#30
پرستندگان هر یکی آشکار
✦
همی کرد وصف رخ آن نگار
“Each of the maidens openly described the face of that beloved,”
#31
بدین چاره تا آن لب لعل فام
✦
کند آشنا با لب پور سام
“So that through this device those ruby lips might become acquainted with the lips of Sam's son.”
#32
چنین گفت با بندگان خوب چهر
✦
که با ماه خوبست رخشنده مهر
“Thus spoke the fair maiden to the servants: 'It is fitting for the radiant sun to match with such a moon.'”
#33
ولیکن به گفتن مگر روی نیست
✦
بود کاب را ره بدین جوی نیست
“'Yet peradventure there is no way to speak of it, or perhaps water cannot find a path to this stream.'”
#34
دلاور که پرهیز جوید ز جفت
✦
بماند به آسانی اندر نهفت
“'A brave knight who refrains from taking a mate remains quietly in obscurity.'”
#35
بدان تاش دختر نباشد ز بن
✦
نباید شنیدنش ننگ سخن
“'Lest he have a daughter born to him, so he need not hear the shame of common gossip.'”
#36
چنین گفت مر جفت را باز نر
✦
چو بر خایه بنشست و گسترد پر
“Thus spoke the male falcon to his mate when he sat upon the eggs and spread his wings:”
#37
کزین خایه گر مایه بیرون کنم
✦
ز پشت پدر خایه بیرون کنم
“'If I bring forth a worthy child from this egg, I perpetuate the lineage of my father.'”
#38
ازیشان چو برگشت خندان غلام
✦
بپرسید از او نامور پور سام
“When the page returned smiling from them, the renowned son of Sam questioned him:”
#39
که با تو چه گفت آن که خندان شدی
✦
گشاده لب و سیم دندان شدی
“'What did she tell you that caused you to return smiling, with lips parted and silver teeth showing?'”
#40
بگفت آنچه بشنید با پهلوان
✦
ز شادی دل پهلوان شد جوان
“He recited all he had heard to the hero; from that joy, the hero's heart grew young.”
#41
چنین گفت با ریدک ماه روی
✦
که رو مر پرستندگان را بگوی
“Thus spoke Zal to the moon-faced page: 'Go and tell those handmaidens:'”
#42
که از گلستان یک زمان مگذرید
✦
مگر با گل از باغ گوهر برید
“'Do not leave the rose garden for a moment, unless you take jewels alongside flowers from this garden.'”
#43
درم خواست و دینار و گوهر ز گنج
✦
گرانمایه دیبای زربفت پنج
“He requested silver, dirhams, dinars, and jewels from his treasury, and five precious garments of gold-woven brocade.”
#44
بفرمود کاین نزد ایشان برید
✦
کسی را مگوئید و پنهان برید
“He commanded: 'Take these to them, tell no one, and take them in secrecy.'”
#45
نباید شدن شان سوی کاخ باز
✦
بدان تا پیامی فرستم براز
“'They must not return to the palace yet, so that I may send them a secret message.'”
#46
برفتند زی ماه رخسار پنج
✦
ابا گرم گفتار و دینار و گنج
“The five maidens departed toward that moon-faced beauty, bearing warm words, gold coins, and treasure.”
#47
بدیشان سپردند زر و گهر
✦
پیام جهان پهلوان زال زر
“They delivered to her the gold, jewels, and the message of the world's champion, Zal-e Zar.”
#48
پرستنده با ماه دیدار گفت
✦
که هرگز نماند سخن در نهفت
“The maiden said to the moon-visaged lady: "A secret can never remain entirely hidden,"”
#49
مگر آنکه باشد میان دو تن
✦
سه تن نانهانست و چار انجمن
“"Unless it remains strictly between two souls; once three know it, it is no secret, and four make it a public gathering."”
#50
بگوی ای خردمند پاکیزه رای
✦
سخن گر به رازست با ما سرای
“"Speak, O wise maiden of pure mind! If you have a secret message, recount it to us."”
#51
پرستنده گفتند یک با دگر
✦
که آمد به دام اندرون شیر نر
“The maidens whispered to one another: "The fierce lion has now fallen into our snare!"”
#52
کنون کار رودابه و کام زال
✦
به جای آمد و این بود نیک فال
“"Now the desire of Rudaba and the wish of Zal shall be fulfilled; indeed, this is a happy omen."”
#53
بیامد سیه چشم گنجور شاه
✦
که بود اندر آن کار دستور شاه
“Then came the dark-eyed treasurer of the prince, who served as his trusted confidant in this affair.”
#54
سخن هر چه بشنید از آن دلنواز
✦
همی گفت پیش سپهبد به راز
“Whatever words he had heard from that enchanting maid, he conveyed in secret to the commander.”
#55
سپهبد خرامید تا گلستان
✦
بر امید خورشید کابلستان
“The warlord stepped forth toward the rose garden, filled with hope to behold the Sun of Kabolistan.”
#56
پری روی گلرخ بتان طراز
✦
برفتند و بردند پیشش نماز
“The fairy-faced, rosy-cheeked idols of Taraz stepped forward and bowed down in homage before him.”
#57
سپهبد بپرسید ازیشان سخن
✦
ز بالا و دیدار آن سرو بن
“The commander questioned them eagerly about the stature and countenance of that cypress-like maiden.”
#58
ز گفتار و دیدار و رای و خرد
✦
بدان تا به خوی وی اندر خورد
“He asked of her speech, appearance, intellect, and wisdom, seeking to know if her disposition matched his own.”
#59
بگویید با من یکایک سخن
✦
به کژی نگر نفگنید ایچ بن
“"Relate everything to me word for word, and beware of laying any foundation upon deceit!"”
#60
اگر راستی‌تان بود گفت‌وگوی
✦
به نزدیک من تان بود آبروی
“"If truth alone guides your speech, you shall find great honor and esteem in my sight."”
#61
وگر هیچ کژی گمانی برم
✦
به زیر پی پیلتان بسپرم
“"But if I suspect the slightest dishonesty, I shall cast you under the feet of elephants!"”
#62
رخ لاله رخ گشت چون سندروس
✦
به پیش سپهبد زمین داد بوس
“The tulip-cheeked maiden grew pale as sandarac, and kissed the ground before the commander.”
#63
چنین گفت کز مادر اندر جهان
✦
نزاید کس اندر میان مهان
“She spoke: "Never in this world has any mother borne a hero among the noble great,"”
#64
به دیدار سام و به بالای او
✦
به پاکی دل و دانش و رای او
“"Equal to Sam in majesty and stature, or in purity of heart, wisdom, and noble counsel."”
#65
دگر چون تو ای پهلوان دلیر
✦
بدین برز بالا و بازوی شیر
“"Nor another champion like thee, brave hero, with such tall stature and lion-like strength!"”
#66
همی می چکد گویی از روی تو
✦
عبیرست گویی مگر بوی تو
“"It seems as though wine drips from thy glowing face, and thy very scent is pure ambergris."”
#67
سه دیگر چو رودابهٔ ماه روی
✦
یکی سرو سیمست با رنگ و بوی
“"And thirdly, none equals moon-visaged Rudaba, a silver cypress endowed with radiant hue and fragrance."”
#68
ز سر تا به پایش گلست وسمن
✦
به سرو سهی بر سهیل یمن
“"From head to foot she is rose and jasmine, like Canopus shining over an upright cypress."”
#69
از آن گنبد سیم سر بر زمین
✦
فرو هشته بر گل کمند از کمین
“"From that silver dome, tresses fall down to the earth, casting a snaring lasso over the rose of her cheek."”
#70
به مشک و به عنبر سرش بافته
✦
به یاقوت و زمرد تنش تافته
“"Her hair is braided with musk and ambergris; her form shines bright like rubies and emeralds."”
#71
سر زلف و جعدش چو مشکین زره
✦
فگندست گویی گره بر گره
“"The tips of her curling tresses are like a chainmail of black musk, woven lock upon lock, knot upon knot."”
#72
ده انگشت برسان سیمین قلم
✦
برو کرده از غالیه صدرقم
“"Her ten fingers are like silver pens, traced over with a hundred delicate markings of scent and dye."”
#73
بت آرای چون او نبیند بچین
✦
برو ماه و پروین کنند آفرین
“"Even the idol-painters of China have never seen her equal; the Moon and the Pleiades rain praises upon her."”
#74
سپهبد پرستنده را گفت گرم
✦
سخنهای شیرین به آوای نرم
“The warlord answered the maiden warmly, speaking sweet words with a gentle tone:”
#75
که اکنون چه چارست با من بگوی
✦
یکی راه جستن به نزدیک اوی
“"Tell me now, what remedy remains to find a path into her presence?"”
#76
که ما را دل و جان پر از مهر اوست
✦
همه آرزو دیدن چهر اوست
“"For my heart and soul are filled with love for her, and my sole desire is to behold her face."”
#77
پرستنده گفتا چو فرمان دهی
✦
گذاریم تا کاخ سرو سهی
“The maiden replied: "If thou dost give the command, we shall make our way to the palace of that tall cypress."”
#78
ز فرخنده رای جهان پهلوان
✦
ز گفتار و دیدار روشن روان
“"With the fortunate counsel of the world's champion, and with words and sights that enlighten the spirit,"”
#79
فریبیم و گوییم هر گونه‌ای
✦
میان اندرون نیست واژونه‌ای
“"We shall weave pleasing words and clever arts, ensuring there is no twist or flaw between us."”
#80
سر مشک بویش به دام آوریم
✦
لبش زی لب پور سام آوریم
“"We shall bring her fragrant locks into our net, and bring her lips to meet the lips of Sam's valiant son!"”
#81
خرامد مگر پهلوان با کمند
✦
به نزدیک دیوار کاخ بلند
“Perchance the champion might tread with lasso in hand, drawing near to the wall of the lofty palace,”
#82
کند حلقه در گردن کنگره
✦
شود شیر شاد از شکار بره
“And cast the loop around the battlement, that the lion might rejoice in catching the lamb.”
#83
برفتند خوبان و برگشت زال
✦
دلش گشت با کام و شادی همال
“The fair maidens departed and Zal turned back, his heart now intertwined with joy and fulfillment.”