بخش ۱۰ - نامهٔ زال به پدرش و درخواست اجازه برای وصلت با رودابه

#1

چو خورشید تابان برآمد ز کوه

✦

برفتند گردان همه همگروه

#2

بدیدند مر پهلوان را پگاه

✦

وزان جایگه برگرفتند راه

#3

سپهبد فرستاد خواننده را

✦

که خواند بزرگان داننده را

#4

چو دستور فرزانه با موبدان

✦

سرافراز گردان و فرخ ردان

#5

به شادی بر پهلوان آمدند

✦

خردمند و روشن روان آمدند

#6

زبان تیز بگشاد دستان سام

✦

لبی پر ز خنده دلی شادکام

#7

نخست آفرین جهاندار کرد

✦

دل موبد از خواب بیدار کرد

#8

چنین گفت کز داور راد و پاک

✦

دل ما پر امید و ترس است و باک

#9

به بخشایش امید و ترس از گناه

✦

به فرمانها ژرف کردن نگاه

#10

ستودن مراو را چنان چون توان

✦

شب و روز بودن به پیشش نوان

#11

خداوند گردنده خورشید و ماه

✦

روان را به نیکی نماینده راه

#12

بدویست گیهان خرم به پای

✦

همو داد و داور به هر دو سرای

#13

بهار آرد و تیرماه و خزان

✦

برآرد پر از میوه دار رزان

#14

جوان داردش گاه با رنگ و بوی

✦

گهش پیر بینی دژم کرده روی

#15

ز فرمان و رایش کسی نگذرد

✦

پی مور بی او زمین نسپرد

#16

بدانگه که لوح آفرید و قلم

✦

بزد بر همه بودنیها رقم

#17

جهان را فزایش ز جفت آفرید

✦

که از یک فزونی نیاید پدید

#18

ز چرخ بلند اندر آمد سخن

✦

سراسر همین است گیتی ز بن

#19

زمانه به مردم شد آراسته

✦

وزو ارج گیرد همی خواسته

#20

اگر نیستی جفت اندر جهان

✦

بماندی توانای اندر نهان

#21

و دیگر که مایه ز دین خدای

✦

ندیدم که ماندی جوان را بجای

#22

بویژه که باشد ز تخم بزرگ

✦

چو بی‌جفت باشد بماند سترگ

#23

چه نیکوتر از پهلوان جوان

✦

که گردد به فرزند روشن روان

#24

چو هنگام رفتن فراز آیدش

✦

به فرزند نو روز بازآیدش

#25

به گیتی بماند ز فرزند نام

✦

که این پور زالست و آن پور سام

#26

بدو گردد آراسته تاج و تخت

✦

ازان رفته نام و بدین مانده بخت

#27

کنون این همه داستان منست

✦

گل و نرگس بوستان منست

#28

که از من رمیدست صبر و خرد

✦

بگویید کاین را چه اندر خورد

#29

نگفتم من این تا نگشتم غمی

✦

به مغز و خرد در نیامد کمی

#30

همه کاخ مهراب مهر منست

✦

زمینش چو گردان سپهر منست

#31

دلم گشت با دخت سیندخت رام

✦

چه گوینده باشد بدین رام سام

#32

شود رام گویی منوچهر شاه

✦

جوانی گمانی برد یا گناه

#33

چه مهتر چه کهتر چو شد جفت جوی

✦

سوی دین و آیین نهادست روی

#34

بدین در خردمند را جنگ نیست

✦

که هم راه دینست و هم ننگ نیست

#35

چه گوید کنون موبد پیش بین

✦

چه دانید فرزانگان اندرین

#36

ببستند لب موبدان و ردان

✦

سخن بسته شد بر لب بخردان

#37

که ضحاک مهراب را بد نیا

✦

دل شاه ازیشان پر از کیمیا

#38

گشاده سخن کس نیارست گفت

✦

که نشنید کس نوش با نیش جفت

#39

چو نشنید از ایشان سپهبد سخن

✦

بجوشید و رای نو افگند بن

#40

که دانم که چون این پژوهش کنید

✦

بدین رای بر من نکوهش کنید

#41

ولیکن هر آنکو بود پر منش

✦

بباید شنیدن بسی سرزنش

#42

مرا اندرین گر نمایش کنید

✦

وزین بند راه گشایش کنید

#43

به جای شما آن کنم در جهان

✦

که با کهتران کس نکرد از مهان

#44

ز خوبی و از نیکی و راستی

✦

ز بد ناورم بر شما کاستی

#45

همه موبدان پاسخ آراستند

✦

همه کام و آرام او خواستند

#46

که ما مر ترا یک به یک بنده‌ایم

✦

نه از بس شگفتی سرافگنده‌ایم

#47

ابا آنکه مهراب ازین پایه نیست

✦

بزرگست و گرد و سبک مایه نیست

#48

بدانست کز گوهر اژدهاست

✦

و گر چند بر تازیان پادشاست

#49

اگر شاه رابد نگردد گمان

✦

نباشد ازو ننگ بر دودمان

#50

یکی نامه باید سوی پهلوان

✦

چنان چون تو دانی به روشن روان

#51

ترا خود خرد زان ما بیشتر

✦

روان و گمانت به اندیشتر

#52

مگر کو یکی نامه نزدیک شاه

✦

فرستد کند رای او را نگاه

#53

منوچهر هم رای سام سوار

✦

نپردازد از ره بدین مایه کار

#54

سپهبد نویسنده را پیش خواند

✦

دل آگنده بودش همه برفشاند

#55

یکی نامه فرمود نزدیک سام

✦

سراسر نوید و درود و خرام

#56

ز خط نخست آفرین گسترید

✦

بدان دادگر کو جهان آفرید

#57

ازویست شادی ازویست زور

✦

خداوند کیوان و ناهید و هور

#58

خداوند هست و خداوند نیست

✦

همه بندگانیم و ایزد یکیست

#59

ازو باد بر سام نیرم درود

✦

خداوند کوپال و شمشیر و خود

#60

چمانندهٔ دیزه هنگام گرد

✦

چرانندهٔ کرگس اندر نبرد

#61

فزایندهٔ باد آوردگاه

✦

فشانندهٔ خون ز ابر سیاه

#62

گرایندهٔ تاج و زرین کمر

✦

نشانندهٔ زال بر تخت زر

#63

به مردی هنر در هنر ساخته

✦

خرد از هنرها برافراخته

#64

من او را بسان یکی بنده‌ام

✦

به مهرش روان و دل آگنده‌ام

#65

ز مادر بزادم بران سان که دید

✦

ز گردون به من بر ستمها رسید

#66

پدر بود در ناز و خز و پرند

✦

مرا برده سیمرغ بر کوه هند

#67

نیازم بد آنکو شکار آورد

✦

ابا بچه‌ام در شمار آورد

#68

همی پوست از باد بر من بسوخت

✦

زمان تا زمان خاک چشمم بدوخت

#69

همی خواندندی مرا پور سام

✦

به اورنگ بر سام و من در کنام

#70

چو یزدان چنین راند اندر بوش

✦

بران بود چرخ روان را روش

#71

کس از داد یزدان نیابد گریغ

✦

وگرچه بپرد برآید به میغ

#72

سنان گر بدندان بخاید دلیر

✦

بدرد ز آواز او چرم شیر

#73

گرفتار فرمان یزدان بود

✦

وگر چند دندانش سندان بود

#74

یکی کار پیش آمدم دل شکن

✦

که نتوان ستودنش بر انجمن

#75

پدر گر دلیرست و نراژدهاست

✦

اگر بشنود راز بنده رواست

#76

من از دخت مهراب گریان شدم

✦

چو بر آتش تیز بریان شدم

#77

ستاره شب تیره یار منست

✦

من آنم که دریا کنار منست

#78

به رنجی رسیدستم از خویشتن

✦

که بر من بگرید همه انجمن

#79

اگرچه دلم دید چندین ستم

✦

نیارم زدن جز به فرمانت دم

#80

چه فرماید اکنون جهان پهلوان

✦

گشایم ازین رنج و سختی روان

#81

ز پیمان نگردد سپهبد پدر

✦

بدین کار دستور باشد مگر

#82

که من دخت مهراب را جفت خویش

✦

کنم راستی را به آیین و کیش

#83

به پیمان چنین رفت پیش گروه

✦

چو باز آوریدم ز البرز کوه

#84

که هیچ آرزو بر دلت نگسلم

✦

کنون اندرین است بسته دلم

#85

سواری به کردار آذر گشسپ

✦

ز کابل سوی سام شد بر دو اسپ

#86

بفرمود و گفت ار بماند یکی

✦

نباید ترا دم زدن اندکی

#87

به دیگر تو پای اندر آور برو

✦

برین سان همی تاز تا پیش گو

#88

فرستاده در پیش او باد گشت

✦

به زیر اندرش چرمه پولاد گشت

#89

چو نزدیکی گرگساران رسید

✦

یکایک ز دورش سپهبد بدید

#90

همی گشت گرد یکی کوهسار

✦

چماننده یوز و رمنده شکار

#91

چنین گفت با غمگساران خویش

✦

بدان کار دیده سواران خویش

#92

که آمد سواری دمان کابلی

✦

چمان چرمهٔ زیر او زابلی

#93

فرستادهٔ زال باشد درست

✦

ازو آگهی جست باید نخست

#94

ز دستان و ایران و از شهریار

✦

همی کرد باید سخن خواستار

#95

هم اندر زمان پیش او شد سوار

✦

به دست اندرون نامهٔ نامدار

#96

فرود آمد و خاک را بوس داد

✦

بسی از جهان آفرین کرد یاد

#97

بپرسید و بستد ازو نامه سام

✦

فرستاده گفت آنچه بود از پیام

#98

سپهدار بگشاد از نامه بند

✦

فرود آمد از تیغ کوه بلند

#99

سخنهای دستان سراسر بخواند

✦

بپژمرد و بر جای خیره بماند

#100

پسندش نیامد چنان آرزوی

✦

دگرگونه بایستش او را به خوی

#101

چنین داد پاسخ که آمد پدید

✦

سخن هر چه از گوهر بد سزید

#102

چو مرغ ژیان باشد آموزگار

✦

چنین کام دل جوید از روزگار

#103

ز نخچیر کامد سوی خانه باز

✦

به دلش اندر اندیشه آمد دراز

#104

همی گفت اگر گویم این نیست رای

✦

مکن داوری سوی دانش گرای

#105

سوی شهریاران سر انجمن

✦

شوم خام گفتار و پیمان شکن

#106

و گر گویم آری و کامت رواست

✦

بپرداز دل را بدانچت هواست

#107

ازین مرغ پرورده وان دیوزاد

✦

چه گویی چگونه برآید نژاد

#108

سرش گشت از اندیشهٔ دل گران

✦

بخفت و نیاسوده گشت اندران

#109

سخن هر چه بر بنده دشوارتر

✦

دلش خسته‌تر زان و تن زارتر

#110

گشاده‌تر آن باشد اندر نهان

✦

چو فرمان دهد کردگار جهان

منوچهر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما