بخش ۲۷ - آمدن سام برای دیدار رستم، جشن و پندهای پدرانه و بازگشت او به باختر
#1
چو آگاهی آمد به سام دلیر
✦
که شد پور دستان همانند شیر
#2
کس اندر جهان کودک نارسید
✦
بدین شیر مردی و گردی ندید
#3
بجنبید مرسام را دل ز جای
✦
به دیدار آن کودک آمدش رای
#4
سپه را به سالار لشکر سپرد
✦
برفت و جهاندیدگان را ببرد
#5
چو مهرش سوی پور دستان کشید
✦
سپه را سوی زاولستان کشید
#6
چو زال آگهی یافت بر بست کوس
✦
ز لشکر زمین گشت چون آبنوس
#7
خود و گرد مهراب کابل خدای
✦
پذیره شدن را نهادند رای
#8
بزد مهره در جام و برخاست غو
✦
برآمد ز هر دو سپه دار و رو
#9
یکی لشکر از کوه تا کوه مرد
✦
زمین قیرگون و هوا لاژورد
#10
خروشیدن تازی اسپان و پیل
✦
همی رفت آواز تا چند میل
#11
یکی ژنده پیلی بیاراستند
✦
برو تخت زرین بپیراستند
#12
نشست از بر تخت زر پور زال
✦
ابا بازوی شیر و با کتف و یال
#13
به سر برش تاج و کمر بر میان
✦
سپر پیش و در دست گرز گران
#14
چو از دور سام یل آمد پدید
✦
سپه بر دو رویه رده برکشید
#15
فرود آمد از باره مهراب و زال
✦
بزرگان که بودند بسیار سال
#16
یکایک نهادند سر بر زمین
✦
ابر سام یل خواندند آفرین
#17
چو گل چهرهٔ سام یل بشکفید
✦
چو بر پیل بر بچهٔ شیر دید
#18
چنان همش بر پیل پیش آورید
✦
نگه کرد و با تاج و تختش بدید
#19
یکی آفرین کرد سام دلیر
✦
که تهما هژبرا بزی شاد دیر
#20
ببوسید رستمش تخت ای شگفت
✦
نیا را یکی نو ستایش گرفت
#21
که ای پهلوان جهان شاد باش
✦
ز شاخ توام من تو بنیاد باش
#22
یکی بنده‌ام نامور سام را
✦
نشایم خور و خواب و آرام را
#23
همی پشت زین خواهم و درع و خود
✦
همی تیر ناوک فرستم درود
#24
به چهر تو ماند همی چهره‌ام
✦
چو آن تو باشد مگر زهره‌ام
#25
وزان پس فرود آمد از پیل مست
✦
سپهدار بگرفت دستش بدست
#26
همی بر سر و چشم او داد بوس
✦
فروماند پیلان و آوای کوس
#27
سوی کاخ ازان پس نهادند روی
✦
همه راه شادان و با گفت‌وگوی
#28
همه کاخها تخت زرین نهاد
✦
نشستند و خوردند و بودند شاد
#29
برآمد برین بر یکی ماهیان
✦
به رنجی نبستند هرگز میان
#30
بخوردند باده به آوای رود
✦
همی گفت هر یک به نوبت سرود
#31
به یک گوشهٔ تخت، دستان نشست
✦
دگر گوشه رستمش گرزی به دست
#32
به پیش اندرون سام گیهان گشای
✦
فرو هشته از تاج پر همای
#33
ز رستم همی در شگفتی بماند
✦
برو هر زمان نام یزدان بخواند
#34
بدان بازوی و یال و آن پشت و شاخ
✦
میان چون قلم، سینه و بَر فراخ
#35
دو رانش چو ران هیونان ستبر
✦
دل شیر نر دارد و زور ببر
#36
بدین خوب رویی و این فر و یال
✦
ندارد کس از پهلوانان همال
#37
بدین شادمانی کنون می خوریم
✦
به می جان اندوه را بشکریم
#38
به زال آنگهی گفت تا صد نژاد
✦
بپرسی کس این را ندارد بیاد
#39
که کودک ز پهلو برون آورند
✦
بدین نیکویی چاره چون آورند
#40
بسیمرغ بادا هزار آفرین
✦
که ایزد ورا ره نمود اندرین
#41
که گیتی سپنجست پر آی و رو
✦
کهن شد یکی دیگر آرند نو
#42
به می دست بردند و مستان شدند
✦
ز رستم سوی یاد دستان شدند
#43
همی خورد مهراب چندان نبید
✦
که چون خویشتن کس به گیتی ندید
#44
همی گفت نندیشم از زال زر
✦
نه از سام و نز شاه با تاج و فر
#45
من و رستم و اسب شبدیز و تیغ
✦
نیارد برو سایه گسترد میغ
#46
کنم زنده آیین ضحاک را
✦
به پی مشک سارا کنم خاک را
#47
پر از خنده گشته لب زال و سام
✦
ز گفتار مهراب دل شادکام
#48
سر ماه نو هرمز مهرماه
✦
بران تخت فرخنده بگزید راه
#49
بسازید سام و برون شد به در
✦
یکی منزلی زال شد با پدر
#50
همی رفت بر پیل رستم دژم
✦
به پدرود کردن نیا را به هم
#51
چنین گفت مر زال را کای پسر
✦
نگر تا نباشی جز از دادگر
#52
به فرمان شاهان دل آراسته
✦
خرد را گزین کرده بر خواسته
#53
همه ساله بر بسته دست از بدی
✦
همه روز جسته ره ایزدی
#54
چنان دان که بر کس نماند جهان
✦
یکی بایدت آشکار و نهان
#55
برین پند من باش و مگذر ازین
✦
بجز بر ره راست مسپر زمین
#56
که من در دل ایدون گمانم همی
✦
که آمد به تنگی زمانم همی
#57
دو فرزند را کرد پدرود و گفت
✦
که این پندها را نباید نهفت
#58
برآمد ز درگاه زخم درای
✦
ز پیلان خروشیدن کرنای
#59
سپهبد سوی باختر کرد روی
✦
زبان گرم‌گوی و دل آزرم‌جوی
#60
برفتند با او دو فرزند او
✦
پر از آبْ رخ، دل پر از پند او
#61
دو منزل برفتند و گشتند باز
✦
کشید آن سپهبد براه دراز
#62
وزان روی زال سپهبد به راه
✦
سوی سیستان باز برد آن سپاه
#63
شب و روز با رستم شیرمرد
✦
همی کرد شادی و هم باده خورد
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.