بخش ۳ - بازگشت زال از پیش سیمرغ و بزرگداشت او | میز خوانش حماسه

#1

یکایک به شاه آمد این آگهی

✦

که سام آمد از کوه با فرّهی

#2

بدان آگهی شد منوچهر شاد

✦

بسی از جهان آفرین کرد یاد

#3

بفرمود تا نوذر نامدار

✦

شود تازیان پیش سام سوار

#4

کند آفرین کیانی بر اوی

✦

بدان شادمانی که بگشاد روی

#5

بفرمایدش تا سوی شهریار

✦

شود تا سخن‌ها کند خواستار

#6

ببیند یکی روی دستان سام

✦

به دیدار ایشان شود شادکام

#7

و زین جا سوی زابلستان شود

✦

بر آیین خسرو پرستان شود

#8

چو نوذر بر سام نیرم رسید

✦

یکی نو جهان پهلوان را بدید

#9

فرود آمد از باره سام سوار

✦

گرفتند مر یک‌دگر را کنار

#10

ز شاه و ز گردان بپرسید سام

✦

از ایشان بدو داد نوذر پیام

#11

چو بشنید پیغام شاه بزرگ

✦

زمین را ببوسید سام سترگ

#12

دوان سوی درگاه بنهاد روی

✦

چنان کش بفرمود دیهیم جوی

#13

چو آمد به نزدیکی شهریار

✦

سپهبد پذیره شدش از کنار

#14

درفش منوچهر چون دید سام

✦

پیاده شد از باره بگذارد گام

#15

منوچهر فرمود تا برنشست

✦

مر آن پاک‌دل گرد خسرو پرست

#16

سوی تخت و ایوان نهادند روی

✦

چه دیهیم دار و چه دیهیم جوی

#17

منوچهر برگاه بنشست شاد

✦

کلاه بزرگی به سر برنهاد

#18

به یک دست قارن به یک دست سام

✦

نشستند روشن‌دل و شادکام

#19

پس آراسته زال را پیش شاه

✦

به زرّین عمود و به رزّین کلاه

#20

گرازان بیاورد سالار بار

✦

شگفتی بماند اندر او شهریار

#21

بر آن برز بالای آن خوب چهر

✦

تو گفتی که آرام جان است و مهر

#22

چنین گفت مر سام را شهریار

✦

که از من تو این را به زنهاردار

#23

به خیره میازارش از هیچ روی

✦

به کس شادمانه مشو جز بدوی

#24

که فرّ کیان دارد و چنگ شیر

✦

دل هوشمندان و آهنگ شیر

#25

پس از کار سیمرغ و کوه بلند

✦

و زان تا چرا خوار شد ارجمند

#26

یکایک همه سام با او بگفت

✦

هم از آشکارا هم اندر نهفت

#27

و ز افگندن زال بگشاد راز

✦

که چون گشت با او سپهر از فراز

#28

سرانجام گیتی ز سیمرغ و زال

✦

پر از داستان شد به بسیار سال

#29

برفتم به فرمان گیهان خدای

✦

به البرز کوه اندر آن زشت جای

#30

یکی کوه دیدم سر اندر سحاب

✦

سپهری است گفتی ز خارا بر آب

#31

برو بر نشیمی چو کاخ بلند

✦

ز هر سوی بر او بسته راه گزند

#32

بدو اندرون بچهٔ مرغ و زال

✦

تو گفتی که هستند هر دو همال

#33

همی بوی مهر آمد از باد اوی

✦

به دل راحت آمد هم از یاد اوی

#34

ابا داور راست گفتم به راز

✦

که ای آفرینندهٔ بی‌نیاز

#35

رسیده به هر جای برهان تو

✦

نگردد فلک جز به فرمان تو

#36

یکی بنده‌ام با تنی پر گناه

✦

به پیش خداوند خورشید و ماه

#37

امیدم به بخشایش تو است بس

✦

به چیزی دگر نیستم دسترس

#38

تو این بندهٔ مرغ پرورده را

✦

به خواری و زاری برآورده را

#39

همی پرّ پوشد به جای حریر

✦

مزد گوشت هنگام پستان شیر

#40

به بد مهری من روانم مسوز

✦

به من باز بخش و دلم بر فروز

#41

به فرمان یزدان چو این گفته شد

✦

نیایش همانگه پذیرفته شد

#42

بزد پرّ سیمرغ و بر شد به ابر

✦

همی حلقه زد بر سر مرد گبر

#43

ز کوه اندر آمد چو ابر بهار

✦

گرفته تن زال را بر کنار

#44

به پیش من آورد چون دایه‌ای

✦

که در مهر باشد ورا مایه‌ای

#45

من آوردمش نزد شاه جهان

✦

همه آشکاراش کردم نهان

#46

بفرمود پس شاه با موبدان

✦

ستاره‌شناسان و هم بخردان

#47

که جویند تا اختر زال چیست

✦

بر آن اختر از بخت سالار کیست

#48

چو گیرد بلندی چه خواهد بدن

✦

همی داستان از چه خواهد زدن

#49

ستاره‌شناسان هم اندر زمان

✦

از اختر گرفتند پیدا نشان

#50

بگفتند با شاه دیهیم دار

✦

که شادان بزی تا بود روزگار

#51

که او پهلوانی بود نامدار

✦

سرافراز و هشیار و گرد و سوار

#52

چو بشنید شاه این سخن شاد شد

✦

دل پهلوان از غم آزاد شد

#53

یکی خلعتی ساخت شاه زمین

✦

که کردند هر کس بدو آفرین

#54

از اسپان تازی به زرین ستام

✦

ز شمشیر هندی به زرّین نیام

#55

ز دینار و خز و ز یاقوت و زر

✦

ز گستردنی‌های بسیار مر

#56

غلامان رومی به دیبای روم

✦

همه گوهرش پیکر و زرش بوم

#57

زبرجد طبق‌ها و پیروزه جام

✦

چه از زرّ سرخ و چه از سیم خام

#58

پر از مشک و کافور و پر زعفران

✦

همه پیش بردند فرمان بران

#59

همان جوشن و ترگ و برگستوان

✦

همان نیزه و تیر و گُرز گران

#60

همان تخت پیروزه و تاج زر

✦

همان مهر یاقوت و زرین کمر

#61

و زان پس منوچهر عهدی نوشت

✦

سراسر ستایش به سان بهشت

#62

همه کابل و زابل و مای و هند

✦

ز دریای چین تا به دریای سند

#63

ز زابلستان تا بدان روی بست

✦

به نوّی نوشتند عهدی درست

#64

چو این عهد و خلعت بیاراستند

✦

پس اسپ جهان پهلوان خواستند

#65

چو این کرده شد سام بر پای خاست

✦

که ای مهربان مهتر داد و راست

#66

ز ماهی بر اندیشه تا چرخ ماه

✦

چو تو شاه ننهاد بر سر کلاه

#67

به مهر و به داد و به خوی و خرد

✦

زمانه همی از تو رامش برد

#68

همه گنج گیتی به چشم تو خوار

✦

مبادا ز تو نام تو یادگار

#69

فرود آمد و تخت را داد بوس

✦

ببستند بر کوههٔ پیل کوس

#70

سوی زابلستان نهادند روی

✦

نظاره بر او بر همه شهر و کوی

#71

چو آمد به نزدیکی نیمروز

✦

خبر شد ز سالار گیتی فروز

#72

بیاراسته سیستان چون بهشت

✦

گلش مشک سارا بُد و زرّ خشت

#73

بسی مشک و دینار بر ریختند

✦

بسی زعفران و درم بیختند

#74

یکی شادمانی بُد اندر جهان

✦

سراسر میان کهان و مهان

#75

هر آن‌جا که بد مهتری نامجوی

✦

ز گیتی سوی سام بنهاد روی

#76

که فرخنده بادا پی این جوان

✦

بر این پاک دل نامور پهلوان

#77

چو بر پهلوان آفرین خواندند

✦

ابر زال زر گوهر افشاندند

#78

نشست آنگهی سام با زیب و جام

✦

همی داد چیز و همی راند کام

#79

کسی کو به خلعت سزاوار بود

✦

خردمند بود و جهاندار بود

#80

براندازه‌شان خلعت آراستند

✦

همه پایهٔ برتری خواستند

#81

جهاندیدگان را ز کشور بخواند

✦

سخن‌های بایسته چندی براند

#82

چنین گفت با نامور بخردان

✦

که ای پاک و بیدار دل موبدان

#83

چنین است فرمان هشیار شاه

✦

که لشکر همی راند باید به راه

#84

سوی گرگساران و مازندران

✦

همی راند خواهم سپاهی گران

#85

بماند به نزد شما این پسر

✦

که همتای جان است و جفت جگر

#86

دل و جانم ایدر بماند همی

✦

مژه خون دل برفشاند همی

#87

به گاه جوانی و کند آوری

✦

یکی بیهده ساختم داوری

#88

پسر داد یزدان بیانداختم

✦

ز بی‌دانشی ارج نشناختم

#89

گرانمایه سیمرغ برداشتش

✦

همان آفریننده بگماشتش

#90

بپرورد او را چو سرو بلند

✦

مرا خوار بد مرغ را ارجمند

#91

چو هنگام بخشایش آمد فراز

✦

جهاندار یزدان به من داد باز

#92

بدانید کاین زینهار من است

✦

به نزد شما یادگار من است

#93

گرامیش دارید و پندش دهید

✦

همه راه و رای بلندش دهید

#94

سوی زال کرد آنگهی سام روی

✦

که داد و دهش گیر و آرام جوی

#95

چنان دان که زابلستان خان تست

✦

جهان سر به سر زیر فرمان تست

#96

تو را خان و مان باید آبادتر

✦

دل دوستداران تو شادتر

#97

کلید در گنج‌ها پیش تو است

✦

دلم شاد و غمگین به کم بیش تو است

#98

به سام آنگهی گفت زال جوان

✦

که چون زیست خواهم من ایدر نوان

#99

جدا پیش‌تر زین کجا داشتی

✦

مدارم که آمد گه آشتی

#100

کسی کو ز مادر گنه کار زاد

✦

من آنم سزد گر بنالم ز داد

#101

گهی زیر چنگال مرغ اندرون

✦

چمیدن به خاک و چریدن ز خون

#102

کنون دور ماندم ز پروردگار

✦

چنین پروراند مرا روزگار

#103

ز گل بهرهٔ من به جز خار نیست

✦

بدین با جهاندار پیگار نیست

#104

بدو گفت پرداختن دل سزاست

✦

بپرداز و بر گوی هرچت هواست

#105

ستاره شمر مرد اخترگرای

✦

چنین زد تو را ز اختر نیک رای

#106

که ایدر تو را باشد آرامگاه

✦

هم ایدر سپاه و هم ایدر کلاه

#107

گذر نیست بر حکم گردان سپهر

✦

هم ایدر بگسترد بایدت مهر

#108

کنون گرد خویش اندر آور گروه

✦

سواران و مردان دانش پژوه

#109

بیاموز و بشنو ز هر دانشی

✦

که یابی ز هر دانشی رامشی

#110

ز خورد و ز بخشش میاسای هیچ

✦

همه دانش و داد دادن بسیچ

#111

بگفت این و برخاست آوای کوس

✦

هوا قیرگون شد زمین آبنوس

#112

خروشیدن زنگ و هندی درای

✦

برآمد ز دهلیز پرده سرای

#113

سپهبد سوی جنگ بنهاد روی

✦

یکی لشکری ساخته جنگجوی

#114

بشد زال با او دو منزل به راه

✦

بدان تا پدر چون گذارد سپاه

#115

پدر زال را تنگ در برگرفت

✦

شگفتی خروشیدن اندر گرفت

#116

بفرمود تا بازگردد ز راه

✦

شود شادمان سوی تخت و کلاه

#117

بیامد پر اندیشه دستان سام

✦

که تا چون زید تا بود نیک نام

#118

نشست از بر نامور تخت عاج

✦

به سر بر نهاد آن فروزنده تاج

#119

ابا یاره و گُرزهٔ گاو سر

✦

ابا طوق زرّین و زرّین کمر

#120

ز هر کشوری موبدان را بخواند

✦

پژوهید هر کار و هر چیز راند

#121

ستاره‌شناسان و دین آوران

✦

سواران جنگی و کین‌آوران

#122

شب و روز بودند با او به هم

✦

زدندی همی رای بر بیش و کم

#123

چنان گشت زال از بس آموختن

✦

تو گفتی ستاره است از افروختن

#124

به رای و به دانش به جایی رسید

✦

که چون خویشتن در جهان کس ندید

#125

بدین سان همی گشت گردان سپهر

✦

ابر سام و بر زال گسترده مهر

منوچهر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما